II OZ 570/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Adamiak po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 20 maja 2009 r. sygn. akt II SA/Rz 95/09 odmawiające zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. M. oraz A. G. na decyzję Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie z dnia [...] grudnia 2008 r. znak: [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 20 maja 2009 r., sygn. akt II SA/Rz 95/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił zwolnienia skarżącej A. M. od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że w piśmie z dnia 16 marca 2009 r. skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego. Skarżąca wskazała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, a ich źródło utrzymania stanowią uzyskiwane emerytury w wysokości odpowiednio 1280,60 zł oraz 1640,05 zł netto. Posiadają segment w zabudowie szeregowej o powierzchni 90 m-, nieruchomość rolną o powierzchni 1 ha we współwłasności z czworgiem synów oraz - udziału w domu po rodzicach. Skarżąca szczegółowo przedstawiła ponoszone wydatki: 1100-1200 zł (żywność, odzież, środki higieny osobistej, środki czystości, utrzymanie samochodu), 97 zł (energia elektryczna), 108 zł (gaz), 82 zł (woda), 113 zł (centralne ogrzewanie), 250 zł (tylko przez okres 6 miesięcy z tytułu ogrzewania piecykiem gazowym), 88 zł (telefon), 13 zł (wywóz śmieci), 38 zł (ubezpieczenie na życie), 33 zł (podatek rolny i od nieruchomości), 600 zł (lekarstwa jej męża), 270 zł (wizyty lekarskie, dojazd do lekarzy, zakup urządzeń leczniczych), 100 zł (pomoc dla syna). Podniosła, że w 2008 r. otrzymała dopłatę do produkcji rolnej w wysokości 504,61 zł. Płody uzyskiwane z nieruchomości rolnej to kwota 580 zł; są one przeznaczane na potrzeby własne oraz potrzeby rodzin synów. Zwróciła nadto uwagę, że rocznie wraz z synami ponoszą koszt wynajmu ciągnika rolniczego, kosiarki, nawozów oraz środków ochrony roślin w kwocie 1500 zł. Postanowieniem z dnia 23 kwietnia Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W sprzeciwie od powyższego skarżąca podniosła, że emerytury, które uzyskują wraz z mężem są w całości przeznaczane na utrzymanie i zakup lekarstw. W końcowej części ograniczyła swój wniosek do żądania dotyczącego zwolnienia od kosztów sądowych, rezygnując z domagania się ustanowienia radcy prawnego. Sąd pierwszej instancji wskazał, że wnioskodawczyni znajduje się w sytuacji finansowej, która pozwala na przyjęcie, że pokrycie przez nią kwoty odpowiadającej występującym w sprawie kosztom - obecnie jest to kwota 500 zł, nie spowoduje uszczerbku w utrzymaniu jej rodziny. Sąd podkreślił, że obowiązek uiszczenia wpisu w przedmiotowej sprawie oraz ewentualnego pokrycia kolejnych kosztów postępowania spoczywa nie tylko na skarżącej ale także na jej bracie - współskarżącym A. G., przy czym są oni zobowiązani do solidarnego ich uiszczenia. Tym samym wydatek z powyższego tytułu może być rozłożony stosownie do możliwości każdego z nich, wedle zawartej przez nich umowy. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca podnosząc, że zostało ono wydane bez wnikliwej analizy jej wniosku wraz z późniejszym uzupełnieniem. Skarżąca stwierdza, że dochody skarżącej jak i jej męża "z ledwością" pokrywają ich najpilniejsze wydatki. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z regułą wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) "Strony ponoszą koszty postępowania w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej". Prawo pomocy jest wyjątkiem od tej zasady, który powinien mieć zastosowanie w sytuacji, w której rzeczywista sytuacja materialna strony za tym przemawia. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, osoba fizyczna aby uzyskać prawo pomocy w zakresie częściowym musi wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd pierwszej instancji, analizując sytuację materialną skarżącej, ustalił wysokość miesięcznych dochodów skarżącej, a także wydatków związanych z bieżącym jej utrzymaniem. Skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Za rozstrzygnięciem Sądu pierwszej instancji przemawia fakt, że zarówno skarżąca, jak i jej mąż posiadają stałe źródło dochodu i nie wykazali aby na ich utrzymaniu pozostawały inne osoby. Kwoty uzyskiwane z tych źródeł odbiegają od średniej, stąd nie mogą stanowić podstawy przyznania stronie prawa pomocy. Również zadeklarowany stan majątkowy skarżącej, tj. segment w zabudowie szeregowej o pow. 90 m-, - domu po rodzicach i nieruchomość rolna (współwłasność), wskazuje, że w sprawie skarżąca nie spełniła przesłanek wskazujących na zasadność odstąpienia od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez jego uczestników. Wskazać również należy, że skarżąca w zażaleniu przyznaje, że zamierza sprzedać swój udział w domu po rodzicach, co poprawi jej sytuację finansową. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.