II OZ 1163/09

Dnia 11 stycznia 2010 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Bujko po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2010 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K.J. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 28 września 2009 roku sygn. akt II SA/Gl 1152/08 o odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy w sprawie ze skargi K.J. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] września 2008 roku znak: [...] w przedmiocie uchybienie terminu do wniesienia środka odwoławczego w sprawie lokalizacji inwestycji celu publicznego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia [...] września 2009 r. odmówił K.J. przyznania prawa pomocy, w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] września 2008 r. w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia środka odwoławczego w sprawie lokalizacji inwestycji celu publicznego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że postanowieniem referendarza sądowego z dnia 3 września 2009 r. oddalono wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego z urzędu. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw. W jego uzasadnieniu wskazała przede wszystkim, że ma dwa miejsca zamieszkania Polsce i w Niemczech, gdzie przebywa na leczeniu. Nadto oświadczyła, że nie jest potrzebna jej pomoc finansowa. Wnosi jedynie o przyznanie jej prawnika, ze względu na swój stan zdrowia nie jest bowiem w stanie sama prowadzić swojej sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że strona może się ubiegać o przyznanie jej prawa pomocy, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. W ocenie Sądu I instancji, skarżąca nie przedstawiła pełnej informacji dotyczącej jej sytuacji majątkowej. Przede wszystkim nie udokumentowała wysokości uzyskiwanego dochodu, jak i swoich wydatków. Nie wiadomo na co przeznacza kwotę 750 euro wspomnianą w piśmie z dnia 20 sierpnia 2009 r., tym samym nie można ocenić, czy wydatki te rzeczywiście są niezbędne i czy istnieją w związku z tym jakiekolwiek możliwości poczynienia w nich oszczędności w celu wygospodarowania środków na pokrycie kosztów fachowego pełnomocnika. Ponadto skarżąca wskazała we wspomnianym wyżej piśmie, że posiada nieruchomość położoną w Ś., brak jest natomiast informacji odnośnie drugiej nieruchomości, w szczególności jej położenia i przeznaczenia. Skarżąca wniosła zażalenie na powyższe postanowienie. Podniosła w nim przede wszystkim argumenty dotyczące realizacji inwestycji celu publicznego objętej prowadzonym w sprawie postępowaniem administracyjnym. Wskazała, że obywatelowi zamieszkującemu w dwóch krajach pisma powinny być doręczane dwukrotnie, a w razie choroby i kalectwa Sąd powinien rozstrzygać z korzyścią dla klienta. Wskazała również na wynikające ze stanu zdrowia problemy ze znalezieniem osoby, której mogłaby powierzyć prowadzenie swoich spraw. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym może nastąpić jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Wyjaśnienia wymaga, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd jest związany przesłankami jego przyznania określonymi w cytowanym wyżej przepisie. Innymi słowy, prawo pomocy (a jego jedną z jego form jest ustanowienie zastępstwa prawnego) może być przyznane tylko i wyłącznie, w sytuacji gdy uzasadnia to sytuacja materialna strony. Żadne inne przesłanki nie mogą być brane pod uwagę. Sąd rozumie trudną sytuację strony związaną z jej stanem zdrowia i koniecznością przebywania w dwóch krajach. Nie może to jednak uzasadniać przyznania stronie pomocy prawnej z urzędu, w sytuacji, gdy skarżąca nie wykazała w sposób jednoznaczny, że jej sytuacja materialna nie pozwala na samodzielne ustanowienie pełnomocnika. Podkreślenia przy tym wymaga, że jak wskazała skarżąca problem z wyznaczeniem pełnomocnika nie jest wynikiem problemów finansowych, lecz wynika z jej stanu zdrowia. To powoduje, że Sąd I instancji nie miał innej możliwości, niż odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy, bowiem nie stwierdził zaistnienia przesłanek określonych w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy. Bez znaczenia dla niniejszego rozstrzygnięcia pozostają argumenty podnoszone przez stronę w jej zażaleniu. Na etapie postępowania wpadkowego, jakim jest postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy Sąd nie jest uprawniony bowiem do dokonywania oceny samej skargi. Jedynie na marginesie, działając w granicach art. 6 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wskazać należy, że stosownie do treści art. 299 § 1 tejże ustawy, strona zamieszkała za granicą, jeżeli nie ustanowiła pełnomocnika do prowadzenia sprawy, obowiązana jest wraz z wniesieniem skargi ustanowić pełnomocnika do doręczeń. Ponieważ skarżąca wskazała w skardze dwa adresy - jeden w Polsce a drugi w Niemczech - Sąd I instancji podjął próbę doręczenia przesyłki na adres za granicą pouczając skarżącą o treści cytowanego wyżej przepisu. Przesyłka powróciła z adnotacją "adresat nieznany". W tej sytuacji Sąd I instancji dalszą korespondencję prowadził na adres wskazany w Polsce. Żaden z przepisów prawa nie nakłada bowiem na Sąd obowiązku wysyłania korespondencji na dwa adresy, a strona przybywająca czasowo pod różnymi adresami winna powiadomić o tym Sąd tak by możliwe było skuteczne doręczenie jej przesyłki. Inaczej jednak sytuacja wygląda, gdy strona czasowo przebywa za granicą, bowiem co do zasady Sąd nie dokonuje doręczeń za granicę, a na stronie skarżącej (o czym skarżąca została pouczona) ciąży obowiązek zapewnienia pełnomocnika do doręczeń w Polsce, przy czym podkreślić należy, że nie jest to równoznaczne z ustanowieniem pełnomocnika do występowania w postępowaniu, a jedynie upoważnienie do odbioru korespondencji pod adresem na terenie kraju. Zasadą jest, że to na stronie ciąży obowiązek zapewnienia możliwości skutecznego doręczenia jej przesyłki, a ewentualne uchybienia w tym zakresie mogą się wiązać z negatywnymi konsekwencjami procesowymi. Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu.