I SA/Sz 6/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Przegalińska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka,, Sędzia WSA Alicja Polańska, Protokolant Joanna Kawa, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 30 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi W. M. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia postępowania dotyczącego długu celnego 1. uchylono zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...], 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącego W.M. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Nr [...], wydanym na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 w związku z art. 239 ustawy z dnia 29.98.1997r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. Nr 8 z 2005r. poz. 60 ze zm.) w związku z art. 170 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) Dyrektor Izby Skarbowej po rozpatrzeniu zażalenia W.M. z dnia [...] na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] Nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia z dnia [...] wynika, że skarżący W.M. w 1998r. i w 1999r. zgłosił do procedury dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym odzież używaną sortowaną, na podstawie sześciu zgłoszeń celnych. Dyrektor Urzędu Celnego objął procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym w/wym. towar klasyfikowany do kodu PCN 6309 ze stawką obniżoną UE w wysokości 4,6% (w 1998r.) oraz 0% (w 1999r.). Jako podstawę zastosowania obniżonej stawki celnej organ celny uwzględnił deklarację eksportera o preferencyjnym pochodzeniu odzieży z Unii Europejskiej zawarte na fakturach zakupu stanowiących załącznik do dokumentów SAD. Następnie polskie władze celne w trybie art. 32 Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego zwróciły się do niemieckich władz celnych z prośbą o przeprowadzenie weryfikacji deklaracji pochodzenia towaru złożonej przez eksportera. Negatywny wynik weryfikacji spowodował wydanie przez Dyrektora Izby Celnej decyzji z dnia [...] Nr [...] w której uznał zgłoszenie celne za nieprawidłowe w części dotyczącej zastosowanej stawki celnej i obliczył kwotę długu z zastosowaniem stawki autonomicznej w wysokości 60% wartości celnej towaru. Jednocześnie uznał, że towar objęty zgłoszeniami celnymi nie jest towarem pochodzącym, w rozumieniu Układu Europejskiego, z krajów Unii Europejskiej. Wynika dalej z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, że decyzja z dnia [...] została zaskarżona odwołaniem które zostało rozpatrzone decyzją Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia [...] Nr [...] utrzymującą w mocy rozstrzygnięcie Organu celnego pierwszej instancji. Z kolei decyzja Prezesa GUC została zaskarżona do Sądu administracyjnego, który wyrokiem z dnia 30.06.2004r. sygn.akt SA/Sz 404/02 oddalił skargę W.M., a następnie na skutek skargi kasacyjnej strony Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 03.12.2004r. sygn.akt GSK 1114/04 oddalił skargę kasacyjną. Jak wynika dalej z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia w dniu 12.07.2008r. W.M. wystąpił do Dyrektora Izby Celnej z wnioskiem o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Prezesa Głównego Urzędu Ceł z [...]. We wniosku strona przedstawiła zarzuty tożsame z zawartym w skargach kierowanych do sądów administracyjnych I i II instancji, dotyczące m.in. pism niemieckich władz celnych [...] z [...] oraz [...] z dnia [...] oraz podniosła zarzut niezapewnienia jej udziału w postępowaniu prowadzonym przez niemieckie służby celne. Dyrektor Izby Celnej postanowieniem z dnia [...] powołując się na powagę rzeczy osądzonej odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia postępowania. Na to postanowienie W.M. wniósł zażalenie. Rozpatrując to zażalenie w wydanym postanowieniu z dnia [...] Dyrektor Izby Celnej powołał się w jego uzasadnieniu na treść art. 165a § 1 nie wskazując jakiej ustawy, jednakże należy się domyślać, że Ordynacji podatkowej w którym zawarte zostały dwie podstawy odmowy wszczęcia postępowania : pierwszą – gdy żądanie zostało wniesione przez osobę nie będącą stroną, oraz drugą – gdy zachodzą inne przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania podatkowego. Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że jedną z przyczyn wykluczających ponowne prowadzenie postępowania w tej samej sprawie jest powaga rzeczy osądzonej. Wzięto bowiem pod uwagę fakt istnienia oraz treść prawomocnego orzeczenia Sądu. Jednocześnie Organ odwoławczy przywołał treść art. 170 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), który stanowi, że "orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. W dalszej części uzasadnienia Dyrektor Izby Celnej wymienił decyzje wydane w sprawie W.M., a także wyroki sądów administracyjnych I i II instancji. Wskazał też, że organ celny w decyzji pierwszoinstancyjnej wyjaśnił stronie przyczyny niemożności rozpatrzenia jej żądania podając, że zarówno pisma władz celnych niemieckich jak i niezapewnienie stronie udziału w postępowaniu przed tymi władzami były już przedmiotem kontroli sądowo – administracyjnej co wyklucza ponowne prowadzenie postępowania w tej sprawie. Nawiązał również do zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 127 Ordynacji podatkowej) co wyklucza możliwość rozstrzygania sprawy w trzeciej albo większej ilości instancji i tryb szczególny jakim jest wznowienie postępowania nie może być wykorzystywany jako kolejna instancja. Zasadna jest zatem odmowa wszczęcia postępowania w zakresie wniosków strony, które zmierzają do podważenia ustaleń dokonanych w decyzjach ostatecznych, a które nie stanowią przesłanki zastosowania trybu nadzwyczajnego. Dlatego mając na uwadze art. 165 a § 1 Ordynacji podatkowej organ celny, zdaniem organu celnego odwoławczego zasadnie odmówił wszczęcia postępowania w sprawie, w której strona wniosła o "weryfikację ustaleń i procedur" w zakresie zastosowanej stawki celnej oraz preferencji, które to elementy były przedmiotem ostatecznego i prawomocnego rozpoznania administracyjnego. Dyrektor Izby Celnej nadto nadmienił, że rozpatrując wniosek W.M. Organ dokonałby niedozwolonej oceny prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego w ostatecznej decyzji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący W.M. napisał, że wystąpił do Dyrektora Izby Celnej z wnioskiem o wznowienie postępowania i uchylenia decyzji nr [...] z [...] oraz decyzji ostatecznej nr [...] z [...] podając jako przyczynę swojego żądania "konieczność weryfikacji ustaleń dokonanych z naruszeniem obowiązujących procedur, przy wykorzystaniu fałszywych dowodów oraz po przez przekroczenie uprawnień i niedopełnienie obowiązków przez funkcjonariuszy celnych (art. 231 kk). Nieprawidłowości te zostały zauważone i z całą mocą podkreślone m.in. przez Trybunał Konstytucyjny (sygn.akt SK 54/05 z dnia 18.12.2007r.). W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Skarga jest zasadna. Na wstępie podkreślić należy, że sąd administracyjny dokonuje kontroli działań administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych – Dz.U. Nr 153, poz. 1269) i sprawuje tę kontrolę poprzez orzekanie w sprawach skarg m.in. na postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym. Stosownie do przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądem administracyjnym (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd administracyjny rozstrzyga wprawdzie w granicach danej sprawy, nie jest jednakże związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawę prawną, lecz z urzędu bada, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu. W rozpatrywanej sprawie, W.M. pismem z dnia 12 lipca 2008r. złożył wniosek skierowany do Izby Celnej o wznowienie postępowania na podstawie art. 147 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 oraz pkt 4,5 i 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. kpa. Wskazana przez skarżącego podstawa wznowienia jest nieprawidłowa, gdyż w sprawach celnych nie stosuje się kodeksu postępowania administracyjnego lecz przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. – Ordynacja podatkowa (tj. Dz.U. z 2005r. Nr 8 poz. 60 ze zm.). Kwestia ta nie została wyjaśniona bowiem jak na to wskazują akta administracyjne nie prowadzono ze skarżącym żadnej korespondencji w kwestii ustalenia podstawy prawnej wznowienia oraz przesłanek wznowienia postępowania, lecz zostało wydane przez Dyrektora Izby Celnej postanowienie odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie wniosku W.M. z dnia 12.07.2008r. o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją Prezesa Głównego Urzędu Ceł nr [...] z dnia [...] na podstawie art. 165 a § 1 Ordynacji podatkowej. W tym miejscu należy wskazać, że wydane postanowienie jest rozstrzygnięciem nieprawidłowym w świetle przepisów ordynacji podatkowej. Ustawa ta reguluje instytucję wznowienia postępowania w rozdziale 17 art. 240 – art. 246. Stosownie do art. 243 § 3 Ordynacji podatkowej odmowa wznowienia postępowania następuje w drodze decyzji. Fakt wydania postanowienia zamiast decyzji nie miałby znaczenia gdyby postanowienie to posiadało wszelkie cechy decyzji. Jednakże nieprawidłowa jest też podstawa prawna wskazana jako podstawa podjętego rozstrzygnięcia. Organ celny oparł bowiem swoje rozstrzygnięcie na art. 165 a § 1 Ordynacji podatkowej, który jest przepisem ogólnym służącym do odmowy wszczęcia postępowania, a nie do odmowy wznowienia postępowania. Wznowienie postępowania jako nadzwyczajny tryb wzruszenia ostatecznej decyzji oparte może być wyłącznie na przesłankach wymienionych w art. 240 § 1 w pkt od 1 do 11 tego przepisu. Katalog tych przesłanek jest zamknięty i żadne inne przesłanki nie mogą stanowić podstawy wznowienia. W decyzji pierwszoinstancyjnej jak i decyzji drugoinstancyjnej Dyrektor Izby Celnej argumentuje, że przyczyną odmowy wszczęcia postępowania wznowieniowego jest powaga rzeczy osądzonej jako, że w sprawie W.M. zapadła nie tylko decyzja ostateczna ale również prawomocny wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd nie podziela stanowiska organów co do tego, że powaga rzeczy osądzonej jest przeszkodą do wznowienia postępowania administracyjnego świadczy o tym charakter przesłanek wznowienia które najogólniej rzecz ujmując wskazują na to, że przy wydawaniu decyzji, której uchylenia strona się domaga doszło do nieprawidłowości. Nieprawidłowe zatem jest wskazanie w postanowieniu organu odwoławczego jako podstawy jego wydania art. 170 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zaznaczyć też należy, że chociaż skarżący we wniosku podaje, że domaga się wznowienia postępowania administracyjnego celem weryfikacji ustaleń i procedur dokonanych w wydanych decyzjach z dnia [...] i [...] to jednak powołuje się na fałszywe dowody oraz popełnienie przestępstwa. Takie zdarzenia mogą być podstawą wznowienia w oparciu o art. 240 § 1 pkt 1 i 2 Ordynacji podatkowej. Trafne jest spostrzeżenie Organów, że postępowanie wznowieniowe nie może być wykorzystywane do pełnej merytorycznej kontroli decyzji wydanej w postępowaniu zwykłym, gdyż nie jest to kontynuacja zwykłego postępowania. Postępowanie wznowieniowe toczyć się może tylko w zakresie przesłanek wymienionych w art. 240 § 1 Ordynacji podatkowej. Stwierdzenie nieistnienia wskazanej przez stronę przesłanki nie może być podstawą odmowy wznowienia gdyż kwestia ta może być badana dopiero po wydaniu postanowienia o wznowieniu postępowania. Ustalając dopuszczalność wznowienia postępowania organ ogranicza się do badania czy : a) żądanie pochodzi od strony lub organizacji społecznej, która uczestniczyła w postępowaniu zwyczajnym na prawach strony (art. 133 a § 1 – 3), b) strona ma zdolność do czynności prawnych, c) żądanie dotyczy postępowania zakończonego decyzją lub postanowieniem, d) kwestionowana decyzja lub postanowienie mają charakter ostateczny, e) w żądaniu wskazano podstawę wznowienia, f) w przypadku żądania na podstawie pkt 4 i 8 § 1 art. 240 zachowano miesięczny termin. Niespełnienie choćby jednej z wymienionych przesłanek uzasadnia wydanie decyzji odmawiającej wznowienia postępowania (art. 243 § 3) vide Ordynacja podatkowa Komentarz Wydawnictwa Prawnicze LEXIS NEXIS Warszawa 2006r. str. 701. Nie przesądzając zatem czy w sprawie powinno być wydane postanowienie o wznowieniu postępowania czy decyzja o odmowie wznowienia postępowania stwierdzić należy, że prowadzone przez Organ celny postępowanie było nieprawidłowe gdyż odmowa wznowienia postępowania nie nastąpiła w oparciu o powyżej wskazane przesłanki badania dopuszczalności wznowienia. Powaga rzeczy osądzonej nie występuje jako przesłanka odmowy wznowienia postępowania. Zatem rozpatrując ponownie sprawę Organ celny winien ustalić przede wszystkim czy zachodzą przesłanki dopuszczalności wznowienia. Jeśli zachodzą to w następnej kolejności wszcząć postępowanie wznowieniowe i zbadać czy zachodzą bądź nie przesłanki wznowienia. Z tych przyczyn Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt a i c oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.