II OZ 826/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Niewiadomski, , , po rozpoznaniu w dniu 5 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 sierpnia 2009 r., sygn. akt II SA/Po 51/09 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi R. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] listopada 2008 r. znak [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2009 r., sygn. akt II SA/Po 51/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] listopada 2008 r. znak [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, Sąd pierwszej instancji wskazał, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł, skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi ponad kwotę 50 zł. Wyjaśniając, że prowadzi gospodarstwo domowe z sześcioletnim synem, z którym mieszka w mieszkaniu zakładowym o pow. 30 m2, skarżący podał, że jedynym źródłem dochodu rodziny jest jego zasiłek chorobowy w kwocie 550 zł brutto miesięcznie. Ponadto, skarżący jest jeszcze właścicielem nieruchomości położonej przy ul. [...][...] w Poznaniu. Referendarz rozpatrujący wniosek uznał, iż oświadczenie majątkowe skarżącego było niewystarczające i budziło wątpliwości, w szczególności z uwagi na zajmowane przez skarżącego stanowisko prezesa zarządu w Przedsiębiorstwie [...] "[...]", co wynikało z dokumentów zgromadzonych w aktach administracyjnych sprawy. Dlatego też, zobowiązano skarżącego do uzupełnienia oświadczenia poprzez złożenie ostatniego zeznania podatkowego, przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych za okres od 1 grudnia 2008 r., wykazania wysokości średnich miesięcznych kosztów utrzymania rodziny, określenie sposobu zagospodarowania posiadanych nieruchomości ze wskazaniem przychodu, jaki one przynoszą, określenie tytułu prawnego do posiadanych oraz zajmowanych nieruchomości, a także przedłożenie oświadczenia, czy skarżący posiada udziały (akcje) podmiotów gospodarczych oraz wskazanie ich wartości nominalnej. Na powyższe wezwanie, skarżący nie udzielił odpowiedzi, co spowodowało oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W sprzeciwie wniesionym na postanowienie referendarza z dnia 30 kwietnia 2009 r., R. M. domagał się jego uchylenia, argumentując, że złożył wystarczające dane, aby prawo pomocy uzyskać, a odmowa przyznania skutkuje pozbawieniem strony prawa do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2009 r. odmówił przyznania pomocy w zakresie częściowym, wskazując że w przypadku osoby fizycznej, będącej zarazem członkiem zarządu i jedynym udziałowcem osoby prawnej, należy wziąć pod uwagę sytuację majątkową i finansową tej osoby prawnej, bowiem dopiero wynik tej weryfikacji daje pełen obraz rzeczywistej sytuacji wnioskodawcy, jako osoby fizycznej. Dalej, Sąd pierwszej instancji powołując się na wyciąg z Krajowego Rejestru Sądowego złożony do akt sprawy zarejestrowanej w tym Sądzie pod sygn. akt II SA/Po 303/08, wskazał że skarżący jest jedynym udziałowcem tego podmiotu gospodarczego, a wartość nominalna posiadanych przez niego udziałów wynosi 370 000 zł. W ocenie Sądu, powołane okoliczności uzasadniły wezwanie skarżącego do przedłożenia dokumentacji podatkowej, odpisu ostatniego sprawozdania finansowego za ostatni rok obrotowy lub innych dokumentów wskazujących przychody i wydatki spółki za ostatni rok obrotowy oraz wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych spółki za ostatnie sześć miesięcy, wraz z informacją o zaciągniętych kredytach lub zajęciach rachunków bankowych. W odpowiedzi, skarżący przedstawił jedynie rachunek zysków i strat na 31 grudnia 2007 r., z którego wynika, iż przychody spółki wyniosły 106 000 zł, koszty działalności operacyjnej wyniosły 19 849, 62 zł, zysk z działalności operacyjnej wyniósł 86 360, 38 zł, zaś zysk netto 86 362,01 zł. Skarżący nie przedstawił natomiast żadnego z żądanych przez Sąd dokumentów. Sąd pierwszej instancji uznał w związku z tym, że nie ma możliwości zweryfikowania twierdzenia skarżącego co do jego aktualnej sytuacji finansowej, a zatem że skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja finansowa i majątkowa uprawniała go do skorzystania z prawa pomocy, chociażby w częściowym zakresie. Ponadto, Sąd wskazał na sprzeczność między złożonym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy a późniejszym pismem skarżącego z 29 czerwca 2009 r., w którym wyjaśnił, że jest właścicielem nie tylko nieruchomości przy ul. [...][...] ale i ul. [...][...]. W zażaleniu na powyższe postanowienie Sądu pierwszej instancji, skarżący wniósł o jego uchylenie, wskazując iż złożył dokumenty księgowo – finansowe, które jednoznacznie wskazują, iż przysługiwał mu przywilej prawa pomocy, a Sąd w sposób uproszczony dokonał analizy przedstawionych danych. Ponadto, podniósł, iż nie on jest właścicielem nieruchomości przy ul. [...][...], lecz Przedsiębiorstwo [...] "[...]" sp. z o.o. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie może odnieść zamierzonych skutków. Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zgodnie z którą, do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ww. ustawy, Sąd może przyznać osobie fizycznej prawo pomocy w zakresie częściowym, jeżeli osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym, inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, sąd administracyjny może, na podstawie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wezwać go do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej oceny przedstawionego przez skarżącego stanu faktycznego, po wezwaniu go najpierw do uzupełnienia złożonego wniosku. Skarżący nie wykonał zarządzeń, uchylając się od współpracy z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu w zakresie właściwego uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, a zatem powinien się liczyć z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione. Samo przekonanie strony o tym, że przysługuje jej prawo pomocy, bez próby bliższego wyjaśnienia stanu faktycznego, i to nawet na wezwanie sądu, nie uzasadnia uwzględnienia jej zażalenia (tak postanowienia NSA z 17 lutego 2009 r., sygn. akt II FZ 45/09 oraz z 14 września 2009 r., sygn. akt I FZ 315/09). Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał zatem uzyskane informacje dotyczące posiadania przez skarżącego wszystkich udziałów w spółce (o wartości 370 000 zł), która przynosi zyski (na dzień 31 grudnia 2007 r. zysk netto 86 362,01 zł), łącznie z niedostarczeniem wskazywanych dokumentów, jako argumenty przesądzające o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Zatem nie znajdując podstaw do uwzględnienia zażalenia, należało stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzec jak w sentencji.