II GSK 920/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Edward Kierejczyk (spr.) Sędzia del. WSA Renata Detka Sędzia NSA Andrzej Kuba Protokolant Anna Fyda-Kawula po rozpoznaniu w dniu 27 października 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 4 maja 2009 r. sygn. akt III SA/Gl 1560/08 w sprawie ze skargi W.N. na decyzję Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności na zalesianie 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. na rzecz W.N. kwotę 120 zł (słownie: sto dwadzieścia złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 4 maja 2009 r. sygn. akt III SA/Gl 1560/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w G., po rozpoznaniu sprawy ze skargi W.N. na decyzję Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) w C. z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności na zalesianie, uchylił zaskarżoną decyzję i zasądził na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania. Ze stanu faktycznego sprawy ustalonego przez Sąd I instancji wynika, że w dniu 11 lipca 2006 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie płatności na zalesianie gruntów rolnych na rok 2006 r. Oświadczenie o wykonaniu zalesienia zgodnie z planem zalesienia wpłynęło do Biura Powiatowego ARiMR w M. w dniu 28 maja 2007 r. wraz z zaświadczeniem nadleśniczego z Nadleśnictwa Ł. z dnia 11 maja 2007 r. potwierdzającym wykonanie zalesienia zgodnie z planem zalesienia. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w M. zawiadomił skarżącą, że w postępowaniu wszczętym ww. wnioskiem wydana zostanie decyzja o odmowie przyznania płatności, ze względu na złożenie oświadczenia o wykonaniu zalesienia z uchybieniem terminu. W odpowiedzi skarżąca wniosła o przywrócenie terminu, podnosząc, że nadleśniczy wydając zaświadczenie dnia 11 maja 2007 r. przekroczył 7-dniowy termin wynikający z art. 217 k.p.a. Zaświadczenie to zostało do niej wysłane pocztą, a oświadczenie złożyła niezwłocznie i bez przekroczenia daty końcowej ich składania, to jest przed dniem 31 maja 2007 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w M. postanowieniem z dnia [...] października 2007 r. odmówił skarżącej przywrócenia terminu do złożenia oświadczenia o wykonaniu zalesienia, gdyż nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Dyrektor Ś. Oddziału Regionalnego ARiMR w C. w wyniku wniesionego przez skarżącą zażalenia, postanowieniem z dnia [...] listopada 2007 r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. WSA w G. wyrokiem z dnia 29 maja 2008 r. sygn. akt III SA/GI 118/08 oddalił skargę na powyższe postanowienie. W dniu [...] stycznia 2008 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w M. wydał decyzję nr [...] o odmowie przyznania skarżącej płatności na zalesienie. Po ponownym rozpoznaniu sprawy na skutek wniesionego przez skarżącą odwołania Dyrektor Ś. Oddziału Regionalnego ARiMR w C. decyzją z dnia [...] października 2008 r., na podstawie art. 104 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634 ze zm.), art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. Nr 229, poz. 2273 ze zm.), zwanej dalej: ustawą z dnia 28 listopada 2003 r., oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na zalesianie gruntów rolnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 187, poz. 1929 ze zm.), zwanego dalej: rozporządzeniem z dnia 11 sierpnia 2004 r., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu stwierdził, że złożenie oświadczenia do dnia 31 maja danego roku, lecz po upływie 14 dni należy uznać za przekroczenie terminu do złożenia oświadczenia o wykonaniu zalesienia, określonego w § 9 ust. 2 rozporządzenia z dnia 11 sierpnia 2004 r. W skardze na powyższą decyzję do WSA w G. skarżąca zarzuciła naruszenie art. 7, art. 8, art. 11, art. 35, art. 36, art. 77 § 1, art. 86, art. 107 § 3 i art. 136 k.p.a. oraz § 9 ust. 2 i § 10 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia z dnia 11 sierpnia 2004 r. W uzasadnieniu stwierdziła, że nie może ponosić ujemnych konsekwencji opóźnienia w wydaniu zaświadczenia przez nadleśniczego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Ś. Oddziału Regionalnego ARiMR w C. wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że została wydana w wyniku dokonania błędnej wykładni § 9 ust. 2 i § 10 ust. 1 rozporządzenia z dnia 11 sierpnia 2004 r. oraz bez przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w wystarczającym zakresie. Sąd przywołał treść powyższych przepisów i stwierdził, że uchybienie terminu określonego w § 9 ust. 2 powoduje skutek w postaci odmowy przyznania płatności na zalesienie, zgodnie z § 10 ust. 1 ww. rozporządzenia. Z akt sprawy wynika, że zgłoszenie dokonania zalesienia przez skarżącą wpłynęło do Nadleśnictwa Ł. w dniu 27 kwietnia 2007 r., a zaświadczenie nadleśniczego o zalesieniu zostało wydane w dniu 11 maja 2007 r., to jest z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 217 k.p.a. Powołując się na dotkliwe dla wnioskodawcy konsekwencje określone w rozporządzeniu z dnia 11 sierpnia 2004 r. Sąd przyjął, że przepis § 10 ust. 1 tego rozporządzenia znajduje zastosowanie jedynie w przypadku uchybienia terminowi ostatecznemu do złożenia oświadczenia o wykonaniu zalesienia zgodnie z planem zalesienia, a zatem niezłożenia tego oświadczenia do dnia 31 maja. Powołując się na pogląd wyrażony w orzecznictwie Sąd stwierdził, że termin 14-dniowy jest jedynie terminem dyscyplinującym stronę i jego uchybienie, w sytuacji gdy wnioskodawca nie przekroczył terminu ostatecznego nie może skutkować wydaniem decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Ponadto w § 10 ust. 1 omawianego rozporządzenia mowa jest o terminie, a nie o terminach, co uzasadnia odniesienie następstwa niedochowania terminu do dnia 31 maja danego roku. W ocenie Sądu I instancji, przyjęcie stanowiska prezentowanego przez organ powoduje, że w przypadku zalesienia wykonanego jesienią zastrzeżenie terminu do dnia 31 maja roku następującego po roku, w którym zalesienie wykonano jesienią byłoby niepotrzebne, co narusza zasady wykładni językowej. Interpretując powyższe przepisy należy mieć na uwadze okoliczność, że wnioskodawca mimo dołożenia należytych starań może nie mieć wpływu na zachowanie 14-dniowego terminu. Ów termin nie biegnie bowiem od daty otrzymania zaświadczenia wydanego przez nadleśniczego, ale od daty zawiadomienia przez wnioskodawcę nadleśniczego o założeniu uprawy leśnej. W związku z tym, zachowanie przez producenta rolnego 14-dniowego terminu do złożenia oświadczenia wraz z zaświadczeniem możliwe jest tylko wówczas, gdy przed upływem tego terminu otrzyma on zaświadczenie wydane przez nadleśniczego. W konsekwencji zachowanie tego terminu jest uzależnione od szybkości i sprawności działania organu. Odmowa przyznania płatności wnioskodawcy spowodowana spóźnieniem w działaniu organu jest równoznaczna z przerzucaniem na wnioskodawcę negatywnych konsekwencji błędnego działania organu. Przyjęcie takiego rozwiązania naruszałoby zasady konstytucyjne (art. 2 i art. 32 Konstytucji RP). Brak możliwości przerzucania na stronę ujemnych konsekwencji działania organu, znajduje ponadto swoje źródło w art. 8 k.p.a., statuującym zasadę zaufania obywateli do organów państwa oraz w art. 9 k.p.a., stanowiącym podstawę dla powiązanej z zasadą zaufania zasady informowania oraz czuwania organu nad tym, aby strony i inni uczestnicy postępowania nie ponieśli szkody z powodu nieznajomości prawa. W związku z powyższym organ winien był wyjaśnić, jaki wpływ na niedochowanie przez skarżącą terminu miało wydanie zaświadczenia przez nadleśniczego w dniu 11 maja 2007 r., a zatem po upływie 7 dni od wpływu do nadleśnictwa informacji skarżącej o wykonaniu zalesienia. Przy ponownym rozstrzyganiu sprawy organ po wyjaśnieniu powyższej kwestii dokona interpretacji, zgodnie z którą wystarczającym w sprawie jest dochowanie terminu 31 maja 2007 r. Sąd I instancji stwierdził też niekompletność przekazanych przez organ II instancji akt sprawy, to jest brak decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w M. nr [...] o odmowie przyznania płatności na zalesianie. Dyrektor Ś. Oddziału Regionalnego ARiMR w C. zaskarżył powyższy wyrok w całości, domagając się jego uchylenia w całości i rozpoznania skargi, ewentualnie jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Zaskarżonemu wyrokowi organ zarzucił naruszenie prawa materialnego polegające na błędnej wykładni § 9 i § 10 rozporządzenia z dnia 11 sierpnia 2004 r. W uzasadnieniu powyższych zarzutów organ nie zgodził się z dokonaną przez Sąd I instancji wykładnią tych przepisów w bezspornym stanie faktycznym sprawy. Zdaniem organu, terminy określone w tych przepisach należy obliczać przy zastosowaniu art. 57–60 k.p.a. Złożenie oświadczenia do dnia 31 maja danego roku, lecz po upływie 14 dni, należy uznać za przekroczenie terminu do złożenia oświadczenia o wykonaniu zalesienia. W świetle § 9 ust. 2 rozporządzenia z dnia 11 sierpnia 2004 r. "za niezachowanie terminu uważa się zarówno naruszenie terminu 14 dni jako terminu głównego i determinującego fakt potwierdzenia wykonania zalesienia, natomiast termin określony datą po 31 maja danego roku stanowi dodatkowy termin ostateczny umożliwiający rozliczenie płatności". Organ przyznał, że potraktowanie przez Sąd I instancji 14-dniowego terminu do złożenia oświadczenia za termin instrukcyjny znajduje uzasadnienie przy założeniu, że mamy do czynienia z sytuacją określoną w § 9 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z dnia 11 sierpnia 2004 r. Wadliwość wykładni Sądu polega na tym, że skutki prawne niezłożenia oświadczenia wywiódł z jednego z możliwych stanów faktycznych, a nie z systemowej analizy procesu zalesienia. Oświadczenie o wykonaniu zalesienia składa się zawsze w ciągu 14 dni od poinformowania nadleśniczego o założeniu uprawy leśnej. Na poparcie swojego stanowiska organ powołał się na wyrok WSA w G. wydany w sprawie sygn. akt III SA/Gl 118/08 oddalający skargę na postanowienie o odmowie skarżącej przywrócenia terminu do złożenia oświadczenia o wykonaniu zalesienia w tej sprawie. Ponadto Sąd nie uchylił wydanej w tej sprawie decyzji organu I instancji, przez co uznał za zasadne jego stanowisko. W odpowiedzi na skargę kasacyjną W.N. wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, co wyznacza mu zakres badania legalności zaskarżonego orzeczenia. Nie kwestionowano w niej stanu faktycznego sprawy przyjętego za podstawę wyroku Sądu I instancji, a tylko naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię § 9 i 10 ust. 1 rozporządzenia z dnia 11 sierpnia 2004 r. Przepisy te mają następujące brzmienie: "§ 9. 1. Producent rolny, w terminie 7 dni od dnia założenia uprawy leśnej, informuje o tym fakcie na piśmie nadleśniczego, właściwego ze względu na miejsce położenia działek rolnych, na których została założona ta uprawa. 2. Producent rolny, w terminie 14 dni od dnia złożenia informacji, o której mowa w ust. 1, jednakże nie później niż do dnia 31 maja: 1) roku, w którym zalesienie wykonano wiosną, albo 2) roku następującego po roku, w którym zalesienie wykonano jesienią – składa kierownikowi biura powiatowego Agencji oświadczenie o wykonaniu zalesienia zgodnie z planem zalesienia, do którego dołącza zaświadczenie nadleśniczego potwierdzające ten fakt. § 10. 1. W przypadku gdy producent rolny nie złożył w terminie oświadczenia, o którym mowa w § 9 ust. 2, kierownik biura powiatowego Agencji, w formie decyzji, odmawia przyznania płatności na zalesianie." Sąd I instancji przyjął, że przepis § 10 ust. 1 znajduje zastosowanie tylko w razie niezłożenia wymaganego oświadczenia do dnia 31 maja, tym bardziej gdy – jak w tej sprawie – skarżąca z winy nadleśniczego nie mogła uczynić tego wcześniej. Z kolei zdaniem organu, zarówno naruszenie 14-dniowego terminu do złożenia oświadczenia liczonego od poinformowania nadleśniczego o założeniu uprawy leśnej, jak i głównego terminu określonego dniem 31 maja, uniemożliwia rozliczenie płatności na zalesienie. W doktrynie i orzecznictwie spory o prawną identyfikację terminów należą do często spotykanych i trudnych do eliminowania. Wśród licznych możliwych klasyfikacji najwięcej rozbieżności budzi podział terminów na materialne i procesowe, nie zawsze jednakowo rozumiany w piśmiennictwie i przy tworzeniu prawa. Za termin materialny uważa się okres, w którym może nastąpić ukształtowanie praw lub obowiązków jednostki w ramach materialnego stosunku administracyjnoprawnego. W razie uchybienia tego terminu z braku przedmiotu postępowania nie może być ono wszczęte, a już wszczęte podlega umorzeniu. Terminem procesowym jest natomiast okres do dokonania czynności procesowej przez strony lub uczestników postępowania, a jego uchybienie powoduje nieskuteczność takiej czynności. Różnica między nimi sprowadza się więc do odmiennych skutków ich uchybienia, co jednak nie jest łatwe przy braku rozdziału regulacji materialnej i procesowej w aktach prawnych dotyczących obu tych dziedzin (tak np. B. Adamiak i J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wyd. C.H. BECK, Warszawa 2008, s. 336 i n.). W przeciwieństwie do terminu procesowego, przywrócenie terminu prawa materialnego jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy taką możliwość przewidują przepisy określające dany termin (uchwała składu 7 sędziów NSA z dnia 14 października 1996 r. sygn. akt OPK 19/96 – ONSA 1997/2/56). W praktyce legislacyjnej pojawia się tendencja do zamieszczania w aktach prawnych przepisów, że wskazane nimi terminy nie podlegają przywróceniu. Przykładami mogą być art. 18 ust. 3, art. 21 ust. 8 i art. 22 ust. 9 dodane po nowelizacji ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2008 r. Nr 170, poz. 1051 ze zm.) kolejno dotyczące terminów składania wniosków o przyznanie płatności rolnikowi, przejmującemu gospodarstwo i spadkobiercy. W uzasadnieniu projektu ustawy z dnia 17 lutego 2010 r. wprowadzającej te zmiany podano, że terminy dokonania wymienionych czynności należy traktować jako terminy materialne, w których może nastąpić ukształtowanie praw i obowiązków jednostki w postępowaniu administracyjnym (Sejm RP VI Kadencji, Nr druku: 2759). Potwierdzenie w ten sposób nieprzywracalności terminów materialnych, będącej jedną z ich cech, sprzyja jednolitości orzecznictwa przy stosowaniu unormowań rodzajowo do tych podobnych, choć nie wyczerpuje zarysowanej ich istoty w postaci ograniczonej w czasie możliwości kształtowania sytuacji prawnej strony stosunku administracyjnoprawnego. W rozporządzeniu z dnia 11 sierpnia 2004 r. wydanym na podstawie upoważnienia zawartego w art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. również określono terminy składania wniosku o przyznanie płatności producentowi rolnemu, przejmującemu jego działki rolne i spadkobiercy (§ 6 ust. 3, § 11 ust. 1 pkt 1 i § 11a ust. 4), które są uznawane za terminy materialne, mimo braku przepisów o ich nieprzywracaniu. Ograniczając dalej wywody do rozpoznawanej w tej sprawie sytuacji producenta rolnego, jego wniosek złożony – na udostępnionym przez Agencję formularzu – w terminie od dnia 1 czerwca do dnia 15 lipca danego roku, wszczyna postępowanie administracyjne. Następnie kierownik biura powiatowego Agencji weryfikuje ten wniosek w terminie 60 dni i zależnie do ustaleń co do spełnienia wymogów określonych w § 3 odmawia w formie decyzji przyznania płatności na zalesienie lub wydaje postanowienie o spełnieniu tych warunków (§ 7). Po uzyskaniu postanowienia producent rolny wykonuje zalesienie w terminie określonym w planie zalesienia, jednakże nie później niż w okresie sadzenia przypadającym na wiosnę roku następującego po roku wydania postanowienia (§ 8 ust. 1) oraz w terminie 7 dni od założenia uprawy leśnej informuje o tym fakcie nadleśniczego (§ 9 ust. 1). Ostatnią jego czynnością jest złożenie kierownikowi biura powiatowego Agencji oświadczenia o wykonaniu zalesienia w terminie 14 dni od poinformowania nadleśniczego o założeniu uprawy leśnej, ale nie później niż do dnia 31 maja roku, w którym zalesienie wykonano wiosną lub następnego roku, gdy je wykonano jesienią. Dokonując oceny charakteru prawnego wymienionych terminów należy uwzględnić cele, jakie one realizują, w powiązaniu z pomocą finansową na zalesianie gruntów objętą planem rozwoju obszarów wiejskich, wysokością ustalonych w planie środków na zalesianie gruntów, kolejnością udzielania płatności i okresami sadzenia drzew i krzewów (§ 1 i 8 ust. 1). Chodzi o to, aby środki przewidziane w rocznych planach zalesienia były wykorzystane w wynikających z warunków przyrodniczych cyklach gospodarczych, z jednoczesnym zapewnieniem racjonalnej kolejności przyznawania tej pomocy finansowej. Można więc przyjąć, że cechy terminu materialnego ma określony w § 9 ust. 2 dla producenta rolnego obowiązek złożenia "jednakże nie później niż do dnia 31 maja" kierownikowi biura powiatowego Agencji oświadczenia o wykonaniu zalesienia zgodnie z planem zalesienia. Posłużono się tu bowiem konwencją przyjmowaną w terminach materialnych jako datą graniczną, po której wygasa przedmiot stosunku administracyjnoprawnego, co powoduje konieczność zakończenia postępowania decyzją o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego (art. 105 § 1 k.p.a.). Chodzi tu o racjonalne gospodarowanie środkami na zalesienie gruntów w ramach ustalonych rygorów obowiązującego planu rozwoju obszarów wiejskich. Również w wyroku z dnia 9 stycznia 2008 r. sygn. akt II GSK 303/07 Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że w § 9 ust. 2 rozporządzenia z dnia 11 sierpnia 2004 r. posłużono się terminem materialnym. Potwierdzeniem wspomnianej rozbieżności co do elementów terminu materialnego przyjmowanych w doktrynie i przy tworzeniu prawa, jest unormowanie w § 10 ust. 1 tego rozporządzenia skutku uchybienia omawianego terminu w postaci dokonanej w formie decyzji odmowy przyznania płatności, zamiast umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego. W tej sytuacji można ewentualnie w omawianych unormowaniach dostrzegać cech zawitego terminu procesowego, który w rozpoznawanej sprawie nie został przez skarżącą uchybiony. Przy ubieganiu się producenta rolnego o przyznanie płatności na zalesienie gruntów, określone dla niego terminy dokonywania poszczególnych czynności pomiędzy złożeniem wniosku o przyznanie płatności a złożeniem oświadczenia dla kierownika biura powiatowego Agencji o wykonaniu zalesienia, są terminami porządkowymi (instrukcyjnymi), których naruszenie w postępowaniu administracyjnym pierwszej instancji nie ma wpływu na przyznanie płatności. To od producenta rolnego zależy, kiedy po zalesieniu (zwłaszcza jesienią) uzyska tę płatność po uprzednim dokonaniu wymaganych czynności informacyjnych. W motywach zaskarżonego wyroku ukazano, w jakich okolicznościach i dlaczego nie można obciążać producenta rolnego skutkami nieterminowego wydania i niepotwierdzonego doręczenia mu zaświadczenia nadleśniczego, tj. organu naruszającego obowiązki określone w art. 217 § 3 i art. 39 k.p.a. Z argumentacją tą należy się zgodzić. W końcowej części uzasadnienia skargi kasacyjnej znalazła się, sformułowana poza jej zarzutami, uwaga sugerująca uznanie w zaskarżonym wyroku za trafne stanowisko organu I instancji, w sytuacji gdy WSA uchylił tylko zaskarżoną decyzję. Jest ona wyrazem nieznajomości uprawnień sądu określonych w art. 145 § 1 p.p.s.a. stosowanych przy uwzględnianiu skargi. Z powyższych względów skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 184 i 204 pkt 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.), orzekł jak w sentencji.