II OSK 2006/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Dałkowska-Szary (spr.) sędzia del. WSA Ewa Ibrom Protokolant Rafał Kopania po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2011r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej S. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 września 2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 1896/08 w sprawie ze skargi S. W. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia (...) września 2008 r. nr (...) w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 15 września 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 1896/08, oddalił skargę S. W. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia (...) września 2008 r., nr (...), w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego. Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy: H. W. złożyła wniosek o wymeldowanie męża S. W. z pobytu stałego z budynku przy ul. S. (...) w S. wskazując, że wyrokiem z dnia 2 sierpnia 2007 r. Sąd Okręgowy w S. orzekł separację małżeństwa S. i H. W. oraz eksmisję S. W. z ww. budynku. W toku postępowania ustalono, że Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w M., pismem z dnia 9 kwietnia 2008 r. wezwał S. W. do dobrowolnego wykonania ww. wyroku Sądu Okręgowego. H. W. zeznała do protokołu, że jej mąż wyprowadził się dobrowolnie z przedmiotowego budynku i nie mieszka w nim od kwietnia 2008 r., a obecnie zamieszkuje u swojej matki w S. Tam też przekazane zostały jego rzeczy osobiste. Podobnie zeznali dorośli synowie S. i H. W. – S. i D. W. S. W. zeznał do protokołu w dniu 8 lipca 2008 r., iż zamieszkuje u swojej matki w S. Ponadto Straż Miejska potwierdziła, po przeprowadzeniu kontroli, że nie mieszka on w budynku przy ul. S. (...)w S. Mając powyższe na uwadze Burmistrz Miasta S. decyzją z dnia (...) lipca 2008 r. orzekł o wymeldowaniu S. W. z pobytu stałego w przedmiotowym budynku. Powyższą decyzję utrzymał w mocy decyzją z dnia (...) września 2008 r. Wojewoda Mazowiecki. Organy obu instancji stwierdziły, że spełnione zostały przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) warunkujące orzeczenie o wymeldowaniu S. W. z przedmiotowego budynku. W skardze na powyższą decyzję Wojewody Mazowieckiego S. W. podniósł, że nie opuścił dobrowolnie przedmiotowego budynku i nie zabrał żadnych swoich rzeczy osobistych – zostały one spakowane przez żonę i przywiezione do S. Skarżący stwierdził, że udał się do swojej chorej matki aby się nią opiekować, a w tym czasie jego żona opróżniła pokój, w którym mieszkał, zmieniła zamki w drzwiach i od tamtej pory skarżący nie może się dostać do mieszkania. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Mazowiecki wniósł o jej oddalenie podnosząc, iż biorąc pod uwagę materiał dowodowy należy przyjąć, że S. W. dobrowolnie wykonał wyrok eksmisyjny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu wyroku z dnia 15 września 2009 r. wskazał, że ww. wyrok eksmisyjny w dacie wydania zaskarżonej decyzji był prawomocny i w przypadku nieopuszczenia lokalu przez skarżącego podlegałby przymusowemu wykonaniu w drodze egzekucji. Sąd uznał, że S. W. opuścił przedmiotowy lokal i zamieszkał u swojej matki po wezwaniu go przez Komornika Sądowego do dobrowolnego wykonania ww. wyroku eksmisyjnego. Opuszczenie lokalu na skutek wykonania wyroku orzekającego eksmisję jest opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, co w konsekwencji uzasadnia orzeczenie o wymeldowaniu osoby eksmitowanej. Zdaniem Sądu oba organy nie naruszyły więc przepisów prawa – dysponowały stosownym materiałem dowodowym i właściwie go oceniły. Stan faktyczny jest bezsporny i oparty na dokumentach (wyrok o eksmisji), a także zeznaniach samego skarżącego, który nie kwestionuje opuszczenia przedmiotowego lokalu. Sąd stwierdził ponadto, że twierdzenie skarżącego, który obowiązany był do opuszczenia lokalu na podstawie prawomocnego wyroku sądu powszechnego, o bezprawnym pozbawieniu go posiadania lokalu, niespełniającym wymogów z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, jest pozbawione podstaw, zwłaszcza, że nie zostało poparte wyrokiem przywracającym posiadanie. W skardze kasacyjnej S. W. zarzucił powyższemu wyrokowi: 1) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy to jest naruszenie przepisów art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 9 i 83 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: k.p.a.) polegające na nieuwzględnieniu nieprawidłowości w przeprowadzeniu postępowania dowodowego, a w szczególności wbrew dyspozycji ustawy zaniechaniu udzielenia osobom uczestniczącym w postępowaniu niezbędnych wyjaśnień i pouczeń, w tym braku uprzedzenia przesłuchiwanych osób o przysługującym im zgodnie z art. 83 § 1 k.p.a. prawie odmowy składania zeznań, co znajduje odzwierciedlenie w treści protokołów przesłuchań S. W. karta 54; D. W. karta 50; S. W. karta 49; oraz H. W. karty 48 i 59, które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy i powinny skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. 2) naruszenie prawa materialnego, to jest przepisu art. 15 ust. 2 w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności polegające na niezasadnym jego zastosowaniu, podczas gdy nie zostały spełnione jego przesłanki, a mianowicie brak jest zamiaru po stronie S. W. trwałego opuszczenia miejsca pobytu, które opuścił jedynie czasowo i pod przymusem (brak zamiaru), na skutek bezprawnej wymiany przez H. W. zamków w mieszkaniu, jak również w sytuacji, gdy jego obecny pobyt w S. ma charakter tymczasowy, bez zamiaru zmiany miejsca pobytu stałego w S. pod adresem ul. S. (...). Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie i zasądzenie na rzecz pełnomocnika kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu za dwie instancje. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Zgodnie z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny może badać tylko, czy Sąd I instancji naruszył wskazane w skardze kasacyjnej przepisy i nie może podejmować badań w celu stwierdzenia innych wad zaskarżonego orzeczenia. W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych. Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Na wstępie należy rozważyć zasadność podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów postępowania, gdyż prawidłowe zastosowanie tych przepisów jest warunkiem należytego ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz, następnie, oceny tego stanu na podstawie norm prawa materialnego. Wychodząc z takich ogólnych zasad stwierdzić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie naruszył wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów proceduralnych. Formułując podstawę kasacyjną dotyczącą naruszenia przepisów postępowania postawiono zarzuty naruszenia art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 9 i 83 § 3 k.p.a. przez zaniechanie udzielenia osobom uczestniczącym w postępowaniu niezbędnych wyjaśnień i pouczeń, w tym braku uprzedzenia przesłuchiwanych osób o przysługującym im zgodnie z art. 83 § 1 k.p.a. prawie odmowy składania zeznań. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższych zarzutów nie można uznać za trafne. Skuteczność zarzutu obejmującego naruszenie wskazanych przepisów wymaga od autora skargi kasacyjnej wykazania, że w toku postępowania organy uchybiły prawu w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, a Sąd - nie dostrzegając tego uchybienia lub nienależycie je oceniając - oddala skargę. Wskazane naruszenia przepisów postępowania nie dawały podstawy do uwzględnienia skargi, w szczególności nie uzasadniały twierdzenia, jakoby Sąd pierwszej instancji nienależycie dokonał kontroli legalności zaskarżonej decyzji. Zarzut naruszenia art. 83 § 3 k.p.a. przez brak pouczenia świadków o prawie odmowy zeznań - nie miał wpływu na wynik sprawy. Zgodnie z tym przepisem, przed odebraniem zeznania organ uprzedza świadka ( osoby wymienione w § 1 art. 83 ) o prawie odmowy zeznań i odpowiedzi na pytania oraz o odpowiedzialności za fałszywe zeznania (art. 83 § 3 k.p.a.). Podnoszone uchybienia przepisowi art. 83 § 3 k.p.a. w żaden sposób nie ograniczyły rozpoznania sprawy i nie miały wpływu na jej merytoryczne rozstrzygnięcie. W szczególności, nawet bez pouczenia o jakim mowa w art. 83 § 3 k.p.a., świadkowie i strona mieli możliwość wyrazić swoje stanowisko, natomiast stan faktyczny sprawy został ustalony w oparciu o całokształt materiału dowodowego sprawy, a przede wszystkim dokumenty (m.in. wyrok o eksmisji, pismo Straży Miejskiej z przeprowadzonej kontroli meldunkowej) oraz zeznania samego skarżącego, który nie kwestionuje opuszczenia przedmiotowego lokalu. Treść tego zeznania stanowi natomiast wystarczający dowód na to, że skarżący opuścił przedmiotowy lokal po wezwaniu go przez Komornika Sądowego do wykonania wyroku eksmisyjnego. Chybiony jest również zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia prawa materialnego - art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez jego nieuzasadnione zastosowanie w sytuacji, gdy nie zostały spełnione jego przesłanki, gdyż brak było po stronie skarżącej zamiaru trwałego opuszczenia miejsca pobytu, które opuścił jedynie czasowo i pod przymusem (zmiana zamków w mieszkaniu). Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Dla stwierdzenia, że nastąpiło opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych konieczne jest ustalenie, że opuszczenie to miało charakter dobrowolny, było wynikiem realizacji uprzednio powziętego zamiaru zmiany miejsca pobytu i przeniesienia centrum swych spraw życiowych w inne miejsce. Nie może dochodzić bowiem do takiej sytuacji, że wymeldowana została osoba, która tylko czasowo opuściła lokal albo została z niego usunięta wbrew jej woli w warunkach bezprawnego działania osoby trzeciej, gdy nadto służą jej roszczenia o przywrócenie wcześniej istniejącego stanu. Podkreślenia wymaga jednak, iż warunek dobrowolności opuszczenia lokalu nie jest wymagany w sytuacji prowadzonej egzekucji wyroku nakazującego eksmisję strony, co miało miejsce w niniejszej sprawie. Wyrokiem z dnia 2 sierpnia 2007 r., sygn. akt I C 300/07, Sąd Okręgowy w S. orzekł eksmisję skarżącego z przedmiotowego lokalu, a Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w M. pismem z dnia 9 kwietnia 2008 r. wezwał skarżącego do dobrowolnego wykonania ww. wyroku. W orzecznictwie sądowym jak i w doktrynie ukształtowany jest pogląd, że na równi z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy traktować wykonanie przez komornika sądowego w drodze postępowania egzekucyjnego prawomocnego orzeczenia sądowego nakazującego eksmisję danej osoby z lokalu (por. wyrok NSA z dnia 4 października 2007 r., sygn. akt II OSK 519/07; wyrok NSA z dnia 4 lipca 2008 r., sygn. akt II OSK 788/08; wyrok z dnia 7 marca 1997 r. sygn. akt II SA/Wr 519/96). Wykonania prawomocnego wyroku sądu powszechnego orzekającego eksmisję nie można bowiem uznawać za działanie bezprawne. Skarżący w dniu 8 lipca 2008 r. zeznał do protokołu, iż od kwietnia zamieszkuje u swojej matki w S. Fakt niezamieszkiwania skarżącego w przedmiotowym budynku potwierdziła też po przeprowadzeniu kontroli Straż Miejska. W związku z powyższym stwierdzić należy, że nieusprawiedliwiony okazał się zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych – słusznie Sąd ten uznał, że skarżący opuścił przedmiotowy lokal dobrowolnie na skutek wezwania go przez Komornika Sądowego do wykonania wyroku eksmisyjnego, co z kolei uzasadniało orzeczenie o jego wymeldowaniu. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że skarga kasacyjna jako nieuzasadniona podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi S. W. oraz pełnomocnikowi H. W. wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. Zatem ww. pełnomocnicy ze stosownym oświadczeniem powinni wystąpić do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.