III SA/Po 464/08

Dnia 05 maja 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek (spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Górecka WSA Walentyna Długaszewska Protokolant: st. sekr. sąd. Kamila Perkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 05 maja 2009 roku przy udziale sprawy ze skargi R.S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe. oddala skargę /-/ M. Górecka /-/ T. M. Geremek /-/ W. Długaszewska WSA/wyr.1-sentencja wyroku W dniu [...]. na podstawie dokumentu SAD nr [...] R.S. zgłosił celem objęcia procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym używany samochód osobowy marki Opel Omega wyprodukowany w 1998r. Do zgłoszenia celnego strona załączyła m.in. rachunek nr [...] z dnia [...] dotyczący zakupu samochodu za kwotę 3850 EUR, deklarację wartości celnej oraz zaświadczenie o przeprowadzonym badaniu technicznym. W wyniku przeprowadzonego postępowania celnego Naczelnik Urzędu Celnego wydał w dniu [...]. decyzję, w której uznał zgłoszenie celne SAD o ww. numerze za nieprawidłowe w części dotyczącej wartości celnej oraz kwoty długu celnego stwierdzając jego powstanie w dniu [...]. Strona pismem z dnia [...]. wniosła odwołanie, lecz postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Celnej stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania – rozstrzygnięcie to zostało zaskarżone do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia [...]. oddalił skargę na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Pismem z dnia [...] strona złożyła wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...]. Dyrektor Izby Celnej po rozpatrzeniu wniosku decyzją z dnia [...]. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Urzędu Celnego. Strona pismem z dnia [...]. wniosła odwołanie od ww. decyzji wnosząc o uchylenie jej w całości i wszczęcie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności albo uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia [...]. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że w postępowaniu przed organami celnymi zastosowanie mają przepisy Ordynacji podatkowej, ale w przypadku prowadzenia postępowania celnego pierwszeństwo przed regulacjami Ordynacji podatkowej mają przepisy Kodeksu celnego. Z denim 1 maja 2004r. do polskiego porządku prawnego weszła ustawa z dnia 19 marca 2004r. przepisy wprowadzające ustawę Prawo celne (DZ. U. Nr 68 poz. 623) na mocy, której dotychczasowe przepisy celne straciły ważność. Niemniej dla potrzeb okresu przejściowego art. 26 ww. ustawy stanowi, iż przepisy dotychczasowe stosuje się do spraw dotyczących długu celnego, jeżeli dług celny powstał przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej. Zgodnie z art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego (Dz. U. z 2001r. Nr 75 poz. 802 ze zm.) jeżeli upłynęły 3 lata od dnia powstania długu celnego organ celny nie wszczyna bądź odmawia wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. W wyroku NSA z dnia 3 października 2006r., sygn. I FSK 619/2006 przesądzono, że przepis art. 26 dotyczy wyłącznie przepisów materialnych. Upływ terminu z art. 2652 Kodeksu celnego skutkuje określonymi czynnościami organu celnego, niezależnie czy chodzi o postępowanie na wniosek czy z urzędu i oznacza zamknięcie drogi do uruchomienia obu nadzwyczajnych trybów. Zgodnie z art. 11 Kodeksu celnego jest to termin nieprzywracalny. W tym stanie rzeczy, zdaniem organów celnych należy uznać, że jest to przepis prawa materialnego i na tej podstawie stosuje się go z mocy art. 26 ustawy przepisy wprowadzające ustawę Prawo celne do spraw dotyczących długu celnego, jeżeli dług celny powstał przed dniem uzyskania przez RP członkostwa w UE. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na powyższe rozstrzygnięcie złożył R.S. reprezentowany przez pełnomocnika. W skardze zarzucono naruszenie art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego w związku z art. 26 ustawy przepisy wprowadzające ustawę Prawo celne poprzez błędną wykładnie i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż w okolicznościach sprawy zastosowanie znajduje art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego i niedopuszczalne jest wszczęcie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności. Skarżący zarzucił również naruszenie art. 2, 8 ust. 2 oraz 45 Konstytucji RP poprzez nieuzasadnione pozbawienie wnoszącego skargę przez organy celne prawa do rozpatrzenia sprawy. Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę organ celny wnosi o jej oddalenie przytaczając dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się nieuzasadniona. W niniejszej sprawie fundamentalne znaczenie ma kwestia wykładni i zastosowania przepisu art. 2652 Kodeksu celnego w związku z art. 26 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę Prawo celne. Sąd nie zgadza się z zarzutem skarżącego, iż organy celne w sposób niewłaściwy zastosowały art. 2652 Kodeksu celnego oraz, że dokonały jego niewłaściwej wykładni. Przede wszystkim na wstępie należy ustalić, czy w niniejszej sprawie będą miały zastosowanie przepisy działu IV Ordynacji podatkowej czy też regulacje Kodeksu celnego. Ogólną zasadą jest prowadzenie postępowania celnego na podstawie przepisów procesowych zawartych w Ordynacji podatkowej, jednakże w tych przypadkach, w których ustawa Prawo celne zawiera regulacje szczególne, odnoszące się do konkretnych kwestii, przepisy Prawa celnego znajdą pierwszeństwo przed unormowaniami Ordynacji podatkowej, zgodnie z zasadą lex specialis derogat legi generalis. Z dniem 1 maja 2004r. weszła w życie ustawa z dnia 19 marca 2004r. – Przepisy wprowadzające ustawę Prawo celne, na mocy której Kodeks celny stracił swą ważność. Tym niemniej w art. 26 ww. ustawy prawodawca zawarł regulację, na mocy której przepisy dotychczasowe (a więc przepisy Kodeksu celnego) znajdują zastosowanie do spraw dotyczących długu celnego, jeżeli dług celny powstał przed dniem uzyskania przez RP członkostwa w UE. Tak więc skoro w niniejszej sprawie zgłoszenia celnego dokonano w dniu 19 września 2002r., czyli przed akcesją Polski do struktur UE zastosowanie tutaj na mocy wskazanego powyżej przepisu znajdują przepisy Kodeksu celnego. Jednakże z utrwalonej linii orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że przepis art. 26 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę Prawo celne dotyczy wyłącznie przepisów prawa materialnego, zawartych w Kodeksie celnym i wydanych do kodeksu rozporządzeniach wykonawczych (wyrok NSA z dnia 3 października 2006r., sygn. I FSK 619/06, www.nsa.gov.pl). W związku z tym powstaje kolejna kwestia, czy przepis art. 2652 Kodeksu celnego ma charakter materialny, czy może procesowy. Pojęcie "termin" oznacza czas, w którym jakaś czynność powinna być wykonana, czas wyznaczony na wykonanie jakiejś czynności, na dopełnienie jakichś warunków (Słownik języka polskiego, pod red. M. Szymczaka, Warszawa 1981, t. III, s. 496). Terminy materialne wyznaczają okres w czasie którego lub datę, do której mogą być kształtowane prawa lub obowiązki podmiotów w ramach stosunku prawnego, określonego przez przepisy prawa materialnego. Upływ tego terminu powoduje wygaśnięcie praw i obowiązków o charakterze materialnoprawnym, uniemożliwia wzruszenie aktów, które takich praw i obowiązków dotyczyły. Terminy te są nieprzywracalne. Terminy procesowe wyznaczają okres w czasie którego lub datę, do której powinny być dokonane czynności o charakterze procesowym przez podmioty zobowiązane do takiego działania, jak również przez właściwe organy. Naruszenie takich terminów może mieć różnorodne skutki, jednak nie rzutuje w sposób nieodwracalny na prawa lub obowiązki wynikające z regulacji materialnoprawnej. Na ogół są to terminy przywracane. Przepis art. 2652 Kodeksu celnego w swej treści stanowi, że: jeżeli upłynęły 3 lata od dnia powstania długu celnego, organ celny: 1) nie wszczyna bądź odmawia wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, 2) nie wznawia postępowania. Upływ wskazanego przez ustawodawcę terminu skutkuje obowiązkiem dokonania ściśle określonych czynności przez organ celny, powodujących zamknięcie drogi do uruchomienia nadzwyczajnych trybów weryfikacji decyzji ostatecznej. Z treści art. 11 Kodeksu celnego wynika zaś w sposób jednoznaczny, że terminy określone w przepisach prawa celnego nie podlegają przedłużeniu, odroczeniu lub przywróceniu poza wypadkami ustanowionymi w przepisach tego prawa. Innymi słowy oznacza to, iż termin zawarty w art. 2652 Kodeksu celnego jest terminem nieprzywracalnym, m.in. na mocy art. 11 Kodeksu celnego. W tym stanie rzeczy należy ponadto uznać, że przepis art. 2652 Kodeksu celnego jest przepisem prawa materialnego, zawiera bowiem w sobie termin prawa materialnego, a co za tym idzie implikuje to zastosowanie go w niniejszej sprawie na mocy art. 26 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę Prawo celne, co słusznie podkreślił organ celny w uzasadnieniu decyzji. Za nietrafny należy również uznać zarzut naruszenia art. 2, 8 ust. 2 oraz 45 Konstytucji RP poprzez nieuzasadnione pozbawienie wnoszącego skargę przez organy celne prawa do rozpatrzenia sprawy. Zarówno Kodeks celny, Ordynacja podatkowa, czy Kodeks postępowania administracyjnego zwierają w sobie regulacje przewidujące możliwość odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. Jeżeli organ celny działa zgodnie z konstytucyjnym przepisem ustawy to nie może być mowy o naruszeniu zasad konstytucyjnych, tylko bowiem działanie sprzeczne z prawem bądź działanie oparte na normach uznanych za niekonstytucyjne może nosić w sobie znamiona naruszenia Konstytucji RP. Odnosząc się do zarzutu niezastosowania bezpośrednio Konstytucji przez organy celne należy tylko wskazać, iż zgodnie z poglądami doktryny i judykatury normy prawa konstytucyjnego należy zastosować bezpośrednio wówczas gdy są sformułowane na tyle precyzyjnie i jednoznacznie, by możliwe było ich odniesienie do konkretnych sytuacji zachodzących w rzeczywistości prawnej, bez potrzeby odwoływania się do innych przepisów (zob. L. Garlicki, Polskie Prawo konstytucyjne, Warszawa 2007r., s. 41). Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie, a skarżący oczekuje by organy celne zamiast regulacji Prawa celnego zastosowały bezpośrednio normy Konstytucji RP. Wobec tego zgodnie z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) należało orzec jak w sentencji wyroku. /-/ M. Górecka /-/ T.M. Geremek /-/ W. Długaszewska D.W.d