II OZ 672/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Niewiadomski po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 8 czerwca 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 122/09 odmawiające przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...] grudnia 2008 r. Nr Rep. [...] w przedmiocie lokalizacji inwestycji celu publicznego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 8 czerwca 2009 r. sygn. akt II SA/Ol 122/09 odmówił przyznania skarżącej K. Z. prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że postanowieniem Referendarza sądowego z dnia 5 maja 2009 r. odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych podnosząc, że mimo niezastosowania się skarżącej do wszystkich wymogów wezwania do przedstawienia określonych dokumentów, podane przez nią informacje stanowią wystarczającą podstawę do stwierdzenia, iż jest ona w stanie ponieść pełne koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącej. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw, wnioskując o jego zmianę poprzez zwolnienie jej w całości lub w części od uiszczenia wpisu od skargi. Skarżąca powołała się na zestawienie wydatków i stwierdziła, że wydatek 500 zł naruszy w sposób istotny jej budżet domowy. Zestawienie to zostało wyszczególnione w sprzeciwie jako jego załącznik, jednak do Sądu wpłynął jedynie sam sprzeciw, co odnotowano w przyjęciu przesyłki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie stwierdził, że skarżąca nie odpowiedziała na wezwanie z dnia 7 kwietnia 2009 r. Referendarza sądowego w zakresie złożenia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy i dowodu ostatniej wypłaty renty i nie uzupełniła braków w dalszej części postępowania. Sąd pierwszej instancji wskazał, że w świetle oświadczeń skarżącej nie sposób jej zaliczyć do grona osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Jak wynika z oświadczeń skarżącej prowadzi ona samodzielne gospodarstwo domowe, a jej głównym źródłem utrzymania jest renta rodzinna w wysokości 1.366,00 zł. Ponadto jej dochód powiększa bliżej nieokreślony zysk, który wg. oświadczenia skarżącej wynosi 13% z 1/3 udziału w nieruchomości i stanowi kwotę 137.000,00 zł. Kwotę tą wnioskodawczyni wpisała w rubryce 10 formularza wniosku PPF, w której należy wyszczególnić dochód miesięczny brutto. Na tym tle, zdaniem Sądu pierwszej instancji, niczego nie zmienia oświadczenie zawarte w sprzeciwie, iż wydatki skarżącej są na tyle duże, iż naruszają w sposób istotny jej budżet domowy. Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżąca uchyla się od obowiązku przedstawienia pełnych informacji o swym majątku, a podane dotychczas informacje stanowią wystarczającą podstawę do stwierdzenia, że wysokość uzyskiwanego dochodu strony nie pozwala zaliczyć skarżącej do grona osób ubogich. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca podnosząc, że Sąd pierwszej instancji dowolnie założył, bez jakiejkolwiek weryfikacji, iż uzyskiwane przez skarżącą dochody pozwalają na zaspokojenie potrzeb skarżącej oraz na poczynienie oszczędności, które pozwolą uiścić wpis od skargi w kwocie 500 zł. Skarżąca wskazuje, że stanowisko Sądu jest chybione oraz że jednorazowe wydatkowanie kwoty 500 zł w sposób istotny naruszy budżet domowy skarżącej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do artykułu 246 § 1 pkt 2) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) "Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym -- gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny". Wskazać należy, że powyższa norma stanowi wyjątek od zasady wyrażonej w art. 199 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Nie ulega wątpliwości, że aby rozpoznać wniosek o przyznanie prawa pomocy należy dysponować szeregiem informacji - ukazujących rzeczywisty stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Zgodnie z art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi "Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego". W sprawie, skarżąca podnosi, że Sąd pierwszej instancji w sposób chybiony dokonał oceny jej dochodów i wydatków. Jak wynika z akt sprawy, wezwanie z dnia 7 kwietnia Referendarza sądowego obejmowało jedynie uzupełnienie danych wniosku w zakresie dochodów skarżącej, tj. wyciągów z posiadanych rachunków bankowych (w tym również lokat) oraz dowodu ostatniej wypłaty renty. Skarżąca nie została wezwana do przedstawienia dokumentów i oświadczeń dotyczących jej wydatków. Wskazać należy, że do sprzeciwu na postanowienie Referendarza sądowego skarżąca załączyła zestawienie wydatków ale do Sądu wpłynął jedynie sam sprzeciw, co odnotowano w przyjęciu przesyłki. W takiej sytuacji, dążąc do uzyskania rzeczywistego stanu majątkowego i rodzinnego skarżącej, Sąd powinien ponownie wezwać skarżącą do przedstawienia zestawienia wydatków, dopiero wówczas bowiem można rozpoznać wniosek o przyznanie prawa pomocy. Nie można przesądzić, że skarżąca uchyla się od przedstawienia dokładnego i wyczerpującego stanu majątkowego i rodzinnego, w sytuacji kiedy nie została wezwana do nadesłania dodatkowych danych (zestawienie wydatków), mogących mieć istotny wpływ na rozpoznanie przedmiotowego wniosku. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 185 w z związku z art. 197 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.