II OZ 28/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Łuczaj po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt II SA/Sz 406/09 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi T. B. na decyzję Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w S. z dnia [...] 2009 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym, poprzez przyznanie radcy prawnego i zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt II SA/Sz 406/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił T. B. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi T. B. na decyzję Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w S. z dnia [...] 2009 r. w przedmiocie nakazu rozbiórki. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, iż w dniu 26 października 2009 r. skarżący wniósł o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku z dnia 21 października 2009 r. oddalającego skargę T. B. na decyzję Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w S. z dnia [...] 2009 r. w przedmiocie nakazu rozbiórki oraz o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego. Z załączonego do wniosku o przyznanie prawa pomocy formularza wynika, że skarżący nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych, ani wartościowych przedmiotów. Otrzymuje emeryturę w wysokości 1.133,39 zł oraz pomoc finansową od brata w wysokości 500 zł miesięcznie. Ponosi koszty alimentów na rzecz żony w wysokości 550 zł miesięcznie. W odpowiedzi na zarządzenie Sądu z dnia 4 listopada 2009 r. zobowiązujące do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący w piśmie z dnia 12 listopada 2009 r. oświadczył, iż nie udostępnia odpłatnie osobom trzecim lokalu przy ul. [...] 82/1 w S., gdyż od 18 listopada 2008 r. nie jest jego właścicielem. Właścicielem jest brat Z. B., który jest zobowiązany otoczyć opieką darczyńcę w przypadku zdarzeń losowych. Skarżącego czekają dwie poważne operacje. Brat udziela wnioskodawcy pomocy pieniężnej w kwocie 500 zł miesięcznie i finansuje doraźnie lekarstwa. Podał, iż prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Dom w którym zamieszkuje nie jest jego własnością, lecz syna P. B. aktualnie toczy się proces o częściowy zwrot darowizny z powodu rażącej niewdzięczności obdarowanego. Od maja 2009 r. skarżący nie partycypuje w uiszczaniu opłat za media. W odpowiedzi na kolejne zarządzenie Sądu z dnia 18 listopada 2009 r. zobowiązujące skarżącego do uzupełnienia wniosku, skarżący nadesłał formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF, w którym wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Skarżący ponownie podał, iż nie posiada żadnego majątku ruchomego i nieruchomości. Otrzymuje emeryturę w wysokości 1.133,39 zł i 500 zł od brata oraz płaci 550 zł miesięcznie tytułem alimentów. Załączył kopię wierzytelną aktu notarialnego umowy darowizny na rzecz brata Z. B. lokalu mieszkalnego nr 1 przy ul. [...] 82 w S. (z dnia 18 listopada 2008r.), kopię aktu notarialnego z dnia 18 lutego 1991 r. umowy darowizny, zgodnie z którą T. B. daruje synowi P. B. swój udział (1/2) w wieczystym użytkowaniu działki nr 59/2 ul. [...] 20 w S. o powierzchni 702 m. kw. i we własności budynku znajdującego się na tej działce, wypis aktu notarialnego z 30 stycznia 1976 r. umowy darowizny dokonanej przez T. B. - części udziału w użytkowaniu wieczystym ww. działki i we własności domu jednorodzinnego na rzecz J. B. Skarżący załączył także wydruk z konta rachunku bankowego przedstawiający operacje finansowe w tym rachunku za okres od 1 sierpnia 2009 r. do 31 października 2009 r. Sąd wskazał, że zgodnie z treścią art. 246 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd uznał, iż sytuacja materialna skarżącego nie daje podstaw do uznania, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Nadto, stan finansowy przedstawiony w oświadczeniach nie znajduje odzwierciedlenia w dokumentach źródłowych złożonych do akt sprawy, a także Sąd dopatrzył się nieścisłości w samych wyjaśnieniach strony odnośnie jego finansów. Sąd podał, iż skarżący oświadczył, że jego dochód stanowi emerytura w wysokości 1.133,39 zł i pomoc brata w wysokości 500 zł miesięcznie, zaś wydatki kształtują się na kwotę 160 zł za leki, 500 zł na utrzymanie i 550 zł tytułem alimentów na rzecz żony. Sąd wskazał, że z historii operacji na rachunku bankowym skarżącego wynika, iż skarżący otrzymał w dniu 12 sierpnia 2009 r. od Z. B. kwotę 1.000 zł, w dniu 17 sierpnia 2009 r. - 500 zł i w dniu 21 sierpnia 2009 r. - 600 zł. W dniu 31 sierpnia 2009 r. odnotowano przelew zewnętrzny od A. D. - 400 zł. W podsumowaniu wpływów na konto strony wychodzi, że skarżący w sierpniu 2009 r. uzyskał netto kwotę 3.630zł (emerytura plus 2.100 zł od brata plus 400 zł), co w pismach strony nie zostało ani wskazane, ani też wyjaśnione. Natomiast we wrześniu 2009 r. odnotowano wpływ na konto kwoty 500 zł bez tytułu, emerytury 1.133,39 zł, kolejnej kwoty 600 zł bez tytułu, w dniu 15 września 2009 r. od Z. B. - 500 zł oraz 2.500 zł od A. D. - co w sumie daje kwotę 5.233, 39 zł. W październiku zaś 2009 r. na konto skarżącego wpłynęła oprócz emerytury kwota 500 zł od brata, kwota 400 zł od A. D., kolejne 500 zł i następnie 700 zł wpłacone w bankomacie (w dniu 16 i 20 października 2009 r.), a zatem w tym miesiącu skarżący uzyskał sumę 3.233, 39 zł. Sąd stwierdził, że skarżący otrzymuje znacznie większe kwoty od swojego brata, niż wskazał we wniosku, a także otrzymuje dodatkowo niewyjaśnione i niewykazane wcześniej kwoty, które znacznie podwyższają jego miesięczny dochód. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności oraz fakt, że skarżący nie ponosi opłat za mieszkanie, zaś na utrzymanie siebie wydaje 500 zł miesięcznie, Sąd uznał, iż skarżący nie znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W zażaleniu na powyższe postanowienie T. B. wskazał, iż podane Sądowi pierwszej instancji informacje są rzetelne, zaś zastrzeżenia może budzić jedynie nie opisanie zdarzeń, które i tak nie mają wpływu na zasobność środków, jakimi dysponuje skarżący. Podniósł, iż Sąd analizując sytuację skarżącego ani razu nie wspomniał o debecie skarżącego, który wynosi -5761,54 zł. Skarżący wskazał, że otrzymuje emeryturę w wysokości 1133,39 zł i pomoc brata w kwocie 500,- zł, co stanowi łącznie 1633,39 zł, zaś wydatki stałe to 550 zł na alimenty na rzecz żony, a pozostała kwota zostaje spożytkowana na codzienne życie - zakup chleba i lekarstw. Podniósł, iż w przypadkach szczególnych, brat sporadycznie udziela skarżącemu pomocy finansowej. Natomiast kwota 2100 zł wpłacona przez brata w sierpniu 2009 r. przeznaczona była na restauracje kościoła katolickiego w miejscowości Torczyn na Ukrainie. Skarżący od maja 2009 r. nie jest w stanie partycypować w kosztach za media. Skarżący nie wskazał powyższych informacji we wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdyż wymienione kwoty nie stanowiły przychodu na rzecz skarżącego, lecz jedynie przepływały przez ręce wypełniając wolę zleceniodawcy właściciela wskazanych środków. Skarżący wyjaśnił, iż kwoty 400 zł i 2500 zł od A. D. są częściowym zwrotem pożyczki w kwocie 4000 zł udzielonej kuzynce, która znalazła się w bardzo trudnej sytuacji. Skarżący podkreślił, że nie stać go na sfinansowanie adwokata, gdyż znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej i majątkowej a dochód nie starcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne. zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, zaś prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, o czym stanowi § 2 i § 3 powołanego wyżej przepisu. Instytucja "prawa pomocy" ma na celu ułatwienie najuboższym dochodzenia swych słusznych praw w sprawach dotyczących ich żywotnych interesów, przy czym jest to wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a., wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Zatem to strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest przedstawić wszystkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Natomiast sąd rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien uwzględnić nie tylko bieżące dochody i wydatki wnioskodawcy i jego rodziny, ale również stan majątkowy. Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997r. każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym kosztów sądowych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie niezasadnie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. T. B.i spełnia bowiem warunki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika bezsprzecznie, że skarżący nie jest w stanie zabezpieczyć środków niezbędnych do pokrycia kosztów postępowania, w tym ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Mając zatem na uwadze powyższe wywody, okoliczności niniejszej sprawy oraz konstytucyjne prawo do sądu uznać wypada, że nie należy zamykać skarżącemu tej drogi i możliwości dochodzenia swych praw. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu.