I OZ 1007/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska po rozpoznaniu w dniu 28 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia H. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 maja 2009 r., sygn. akt VI SO/Wa 44/08 oddalające wniosek H. B. o wymierzenie Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie grzywny w trybie art. 55 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 11 maja 2009 r., sygn. akt VI SO/Wa 44/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek H. B. o wymierzenie Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie grzywny w trybie art. 55 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż pismem z dnia 5 listopada 2008 r. skarżący - H. B. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosek o wymierzenie grzywny Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie, za nie przekazanie do Sądu jego skargi z dnia 1 sierpnia 2006 r. w przedmiocie, jak podał, stwierdzenia nieważności decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. z dnia (...) sierpnia 2002 r. nr (...) i tym samym niedopełnienia obowiązku określonego w art. 54 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. dalej zwana P.p.s.a.). W odpowiedzi Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że nie jest organem właściwym w sprawach wydawania decyzji w zakresie ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych w tym negowanej przez wnioskującego decyzji z dnia (...) sierpnia 2002 r., która w ocenie organu nie podlega kontroli sądów administracyjnych. Nadto podniósł, iż wnioskodawca nie wskazał w skardze do jakiego sądu skargę kieruje, co uniemożliwiło organowi wypełnienie swoich obowiązków. Wydając zaskarżone postanowienie Sąd pierwszej instancji podniósł, iż przedmiotową skargę skarżący, za pośrednictwem Prezesa ZUS, skierował do "Sądu właściwego do rozpatrzenia", tym samym nie oznaczając w sposób właściwy sądu, do którego skarga jest skierowana. W tym stanie rzeczy w ocenie Sądu pierwszej instancji brak było podstaw do nałożenia na organ grzywny z tytułu nieprzekazania skargi Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, skoro Sąd ten nie był wskazany jako jej adresat. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł H. B. wnosząc o jego uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania na jego rzecz. Wskazał, iż na Prezesie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ciąży obowiązek wynikający z art. 157 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz z art. 54 P.p.s.a. dotyczący przekazania skargi sądowi wraz z aktami sprawy w wyznaczonym terminie. Podniósł, iż jako skarżący nie może ponosić odpowiedzialności za "brak wiedzy" pracowników Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, podległych bezpośrednio Prezesowi, którego działanie jest przedmiotem skargi. Skarżący zarzucił ponadto Sądowi pierwszej instancji, iż nie wziął po uwagę wszystkich okoliczności sprawy, czyli m. in. przyczyny niewypełnienia przez organ obowiązków, wynikających z art. 54 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 55 § 1 P.p.s.a. w razie niezastosowania się do obowiązków, o których mowa w art. 54 § 2 ( przekazania skargi sądowi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w terminie 30 dni od dnia jej wniesienia ), sąd na wniosek skarżącego może orzec o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6. Grzywnę wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów. Sformułowanie zawarte w art. 55 § 1 P.p.s.a. nakazuje przyjąć, że grzywna, o jakiej mowa w powyższym przepisie ma charakter mieszany tj. dyscyplinująco - restrykcyjny. Na przyjęcie bowiem wyłącznie dyscyplinującego charakteru grzywny wskazanej w art. 55 § 1 P.p.s.a. nie pozwala dyspozycja tego przepisu w zestawieniu z art. 54 § 2 P.p.s.a. Zawarte w art. 55 § 1 P.p.s.a. stwierdzenie "w razie niezastosowania się do obowiązków, o których mowa w art. 54 § 2, sąd (...) może orzec o wymierzeniu organowi grzywny (...)" oznacza, że wyłączną, materialnoprawną przesłanką takiego orzeczenia jest niewypełnienie obowiązków określonych w art. 54 § 2 P.p.s.a. Do obowiązków, o jakich mowa w art. 54 § 2 P.p.s.a. należy przekazanie przez organ: skargi, akt sprawy, odpowiedzi na skargę, przy czym wszystkie te dokumenty winny być przedstawione sądowi w terminie 30 dni od dnia wniesienia skargi. Na wstępie należy podnieść, że do decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, od których przysługuje odwołanie do właściwego sądu powszechnego zalicza się także decyzje, które mogą być uchylone, zmienione lub unieważnione przez ten organ na zasadach określonych w K.p.a. Oznacza to, że do oceny decyzji w zakresie indywidualnej sprawy ubezpieczeniowej, rozstrzygającej spór o uprawnienia do świadczeń z ubezpieczeń społecznych, właściwy będzie sąd powszechny. Tak więc ocena legalności decyzji podjętej przez ZUS w trybie nadzwyczajnym, w odniesieniu do decyzji niepodlegającej kognicji sądu administracyjnego, również nie może być dokonywana przez sąd administracyjny, a jedynie przez sąd powszechny. Z kolei art. 461 §2 Kodeksu postępowania cywilnego wskazuje, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych właściwy do rozpoznania sprawy jest sąd powszechny, w którego okręgu ma miejsce zamieszkania strona odwołująca się od decyzji wydanej przez organ rentowy. W związku z powyższym, w sprawie, w której wydana została decyzja w zakresie indywidualnej sprawy ubezpieczeniowej, rozstrzygającej kwestię ustalenia uprawnień do świadczenia rentowego (taki charakter ma w niniejszej sprawie decyzja ZUS z dnia (...) sierpnia 2002 r.) właściwy będzie sąd powszechny także w zakresie, w którym organ rentowy pozostaje w bezczynności w zakresie rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności ww. decyzji W tej sytuacji uznać należy, iż sądy administracyjne nie są właściwe rzeczowo do rozpatrywania wszelkich spraw związanych z decyzjami wydawanymi przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie określonym w art. 83 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w tym również spraw dotyczących stwierdzania nieważności takich decyzji, a tym samym nie są właściwe w przedmiocie rozpatrywania skarg na bezczynność organu w zakresie rozpoznania wniosku skarżącego o stwierdzenie nieważności decyzji organu rentowego odmawiającego przyznania uprawnienia do świadczenia rentowego. Mając na uwadze, iż skarga H. B. z dnia 1 sierpnia 2006 r. jest w rzeczywistości żądaniem stwierdzenia nieważność decyzji z dnia (...) sierpnia 2002 r. o odmowie przyznania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy należało uznać, iż organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności takiej decyzji jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w myśl art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Stąd żądanie skarżącego nie może zostać potraktowane jako skarga na akty bądź czynności organów administracji publicznej w rozumieniu art. 54 P.p.s.a., a zatem Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie miał obowiązku przekazywania jej w trybie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do sądu administracyjnego. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.