III SAB/Gl 20/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Adam Gołuch po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T sp. z o.o. w D. na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpoznania wniosku i stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odrzucić skargę. Pismem z 19 grudnia 2025 r. (data wpływu do organu administracji) T sp. z o.o. w D. (dalej: strona skarżąca, skarżący) wniósł skargę na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ administracji, Prezes ZUS) w przedmiocie rozpoznania wniosku i stwierdzenia nieważności decyzji. W piśmie z 9 styczna 2026 r., stanowiącym odpowiedź na skargę, organ administracji wniósł o odrzucenie skargi. Wskazał na przebieg dotychczasowego postępowania administracyjnego oraz postępowania sądowego przed Sądem Okręgowym w K. oraz Sądem Apelacyjnym w K. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu, gdyż sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Sąd administracyjny rozpoznając sprawę w pierwszej kolejności bada, czy przedmiot skargi podlega kontroli tego sądu. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne został określony w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 143), dalej p.p.s.a., zgodnie z którą sądy administracyjne w zakresie swej właściwości sprawują kontrolę pod względem legalności, to jest zgodności z prawem, działań lub zaniechań organów administracji publicznej. Kontrola działalności administracji publicznej sprawowana przez sądy administracyjne ma charakter ograniczony, gdyż objęte są nią jedynie działania administracyjne wskazane w ustawie. W myśl art. 3 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, która obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach; 4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, i odmowy wydania tych opinii; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt 1-4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach. Sąd wyjaśnia ponadto, że zgodnie z art. 83 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. 2026, poz. 199), dalej: u.s.u.s., Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności: 1) zgłaszania do ubezpieczeń społecznych, 1a) ustalania płatnika składek, 2) przebiegu ubezpieczeń, 3) ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek, 3a) ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek, 4) ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych, 5) wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Zgodnie zaś z art. 83a ust. 2 u.s.u.s. decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego (art. 83 ust. 2 u.s.u.s.). Odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia (art. 83 ust. 3 u.s.u.s.). Jedynie natomiast od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także od decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru, odwołanie, o którym mowa w art. 83 ust. 2 u.s.u.s., nie przysługuje. Stronie przysługuje zaś prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w I instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego (art. 83 ust. 4 u.s.u.s.). Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że przedmiotem rozpatrywanej sprawy jest skarga na bezczynność Prezesa ZUS w przedmiocie rozpoznania wniosku i stwierdzenia nieważności decyzji dotyczących miesięcznego wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne pracowników strony skarżącej. Wyjaśnić należy, że okoliczność, iż konkretne działanie podejmuje organ administracji publicznej (w niniejszej sprawie Prezes ZUS) nie przesądza jeszcze o właściwości sądu administracyjnego do rozpoznania skargi na jego działanie lub bezczynność. Kontroli sądu administracyjnego została bowiem poddana wyłącznie działalność organów administracji publicznej realizowana w ramach tzw. władztwa administracyjnego, do której nie można zaliczyć działalności organu polegającej na obliczaniu wysokości podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne (emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe). Przedmiot bowiem inicjowanej sprawy w całości dotyczy postępowania przed sądem powszechnym. Oznacza to dobitnie, iż skarżącemu nie przysługuje skuteczna skarga na czynność, a także skarga na bezczynność (przewlekłość postępowania) organu do sądu administracyjnego. Wydana w takiej sprawie decyzja nie jest objęta szczególną dyspozycją art. 83 ust. 4 u.s.u.s a zatem podlega trybowi odwoławczemu określonemu w art. 83 ust. 2 u.s.u.s Stosownie do treści art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sad odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Sąd orzuca skargę postanowieniem, które może być wydane na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Konkludując zatem stwierdzić należy, że sprawa objęta niniejszą skargą pozostaje poza kognicją sądów administracyjnych. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 58 § 3 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał skargę za niedopuszczalną i odrzucił, o czym orzekł jak w sentencji postanowienia.