II OZ 853/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Paweł Tarno po rozpoznaniu w dniu 13 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 lipca 2009 r., sygn. akt IV SA/GL 208/09 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J.S. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 25 listopada 2008 r. w sprawie o sygn. akt IV SA/Gl 629/08 w sprawie ze skargi J.S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 27 lipca 2009 r., sygn. akt IV SA/GL 208/09 Wojewódzki Sądu Administracyjny w Gliwicach odmówił J.S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 25 listopada 2008 r. w sprawie o sygn. akt IV SA/Gl 629/08 w sprawie ze skargi J.S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w myśl zasady sformułowanej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a., mogącym obejmować między innymi ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego oraz rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stwierdzono, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego przez skarżącego żądania. Wskazując na relację pomiędzy dochodem przypadającym na jego dwuosobowe gospodarstwo domowe a rozmiarem wydatków, które obciążają jego rodzinę Sąd uznał, że przesłanka wynikająca z przywołanego art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. nie została w niniejszej sprawie spełniona. Podano, że wnioskodawca jest właścicielem mieszkania oraz nieruchomości zabudowanej o powierzchni 1074 m2. Dochód rodziny skarżącego wynosi 2680,98 zł, co znajduje potwierdzenie w dołączonych do wniosku zaświadczeniach. Na podstawie dokumentów źródłowych nadesłanych w toku postępowania ustalono, że średnie miesięczne koszty stałe obciążające jego gospodarstwo domowe wynoszą 665,10 zł. Na kwotę tą składają się wydatki z tytułu czynszu (266,71 zł), opłaty za gaz (149,07zł), opłata za energię elektryczną (29,32 zł), opłata za: telefon (60 zł), telewizję kablową (40 zł) oraz wydatki na leki (łącznie 120 zł). WSA wskazał, że po odliczeniu wspomnianych wydatków do dyspozycji skarżącego i jego żony pozostaje miesięcznie ponad 2015,88 zł (różnica pomiędzy kwotą dochodu netto a omawianymi kosztami). Nawet zatem uwzględniwszy, że kwotę tą należy jeszcze pomniejszyć o niezbędne koszty, jakie wiążą się zazwyczaj z wyżywieniem i zakupem środków czystości dla dwuosobowej rodziny oraz o wydatki na zakup innych leków, niż te które zostały udokumentowane, powinna ona umożliwić poczynienie oszczędności wystarczających na uiszczenie pełnych kosztów niniejszego postępowania bez uszczerbku dla ich niezbędnych potrzeb życiowych. Zważyć również należy, iż do kosztów bieżącego utrzymania rodziny nie zostały wliczone wydatki jakie wnioskodawca ponosi na utrzymanie domu po rodzicach, albowiem w nim nie mieszka, a nadto jak wynika z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach IV SA/Gl 629/08 (k. 69) nie nadaje się on do zamieszkania i został zakwalifikowany do wyburzenia. Tym samym nie można ponoszonych wydatków na dom odziedziczony po rodzicach zaliczyć do niezbędnych kosztów utrzymania rodziny. Dodatkowo z tej samej przyczyny za niezbędny koszt utrzymania nie można uznać jednorazowej wpłaty na wykupienie posiadanego mieszkania na własność. Wnioskodawca nie wykazał również, iż jest on z tego tytułu obciążony zobowiązaniami finansowymi. Udokumentowany przez wnioskodawcę zakup ciśnieniomierza nastąpił w 1999 r., co z tej oczywistej przyczyny również wyłącza zaliczenie tego zakupu do bieżącego kosztu utrzymania w 2009 r. Podkreślono, że prawo pomocy powinno sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: post. Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., zeszyt 1, poz. 8). Skoro więc skarżący wraz z małżonką osiągają dochód, który zważywszy rozmiar ponoszonych przez nich kosztów utrzymania pozwala na zgromadzenie w tym celu stosownych środków, prawo pomocy nie powinno zostać mu przyznane. W zażaleniu na powyższe postanowienie J.S. wskazał, że we wniosku PPF podana jest całość niezbędnych kosztów, jakie skarżący ponosi. Stwierdził przy tym, iż niezasadnym jest twierdzenie Sądu, że stać jest go na opłacenie adwokata. Podał, iż posiada długi, które spłaca z własnej emerytury. Pożyczone pieniądze przeznaczył zaś na wykupienie mieszkania na własność. Wskazał ponadto na swój wiek (82 lata) oraz problemy zdrowotne jego i jego żony. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Z treści tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należało przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego sprawę. Zwolnienie od tegoż obowiązku ma charakter wyjątkowy i muszą za nim przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, że obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Wykładnia systemowa art. 246 § 1 pkt 1 i 2 prowadzi do wniosku, że sytuacja, w której poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla strony i jej rodziny, nie uzasadnia jeszcze przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Mówiąc inaczej, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny (por. post. WSA w Warszawie z 15.06.2004 r., I SA 2185/03; post. NSA z 14 czerwca 2004 r., OZ 862/04 – oba niepubl.) Obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności osoby fizycznej, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę - por. post. NSA z 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 862/04 (niepubl.). W przedmiotowej sprawie, co prawidłowo ustalił Sąd pierwszej instancji, nie zostało wykazane przez J.S., że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dochód miesięczny wnioskodawcy i jego żony, który po odliczeniu miesięcznych wydatków wynosi ponad 2 tys. zł, nie uzasadnia przyjęcia, iż została spełniona przesłanka niemożności poniesienia przez wnioskodawcę kosztów postępowania w niniejszej sprawie. W takim stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.