III SO/Wa 3/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Płusa, , po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. G. o przyznanie prawa pomocy postanawia: - przyznać A. G. prawo pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia z kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata - Pismem z dnia 28 stycznia 2009 r. A. G. wystąpił o przyznanie mu prawa pomocy w postaci ustanowienia pełnomocnika z urzędu oraz zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek umotywował chęcią skorzystania z przysługującego mu prawa wniesienia skargi na dołączoną do pisma decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2008 r. w przedmiocie orzeczenia o jego odpowiedzialności za zaległości podatkowe M. sp. z o.o. Wskazał, iż nie stać go na zatrudnienie pełnomocnika a on sam nie zna się na procedurze wnoszenia skargi do sądu administracyjnego. Jednocześnie wyjaśnił, że uiszczenie kosztów sądowych w sposób znaczący obciążyłoby jego budżet domowy. Ma na utrzymaniu żonę oraz trójkę dzieci. Zarządzeniem z dnia 16 marca 2009 r. referendarz sądowy pozostawił wniosek o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania, z uwagi na brak złożenia przez stronę wypełnionego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pismem z dnia 30 marca 2009 r. wnioskodawca wniósł sprzeciw od powyższego zarządzenia referendarza sądowego. Dołączył jednocześnie formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym wskazał, że nie posiada żadnego majątku ruchomego i nieruchomego. Płaci alimenty w wysokości 900 zł miesięcznie, posiada również zadłużenie w wysokości 18.000 zł oraz 17.000 zł tytułem grzywien sadowych, mandatów itp. Leczył się [...]. Wnioskodawca ma dwie córki oraz syna, posiada 36 metrowe mieszkanie komunalne. Jest bezrobotny bez prawa do zasiłku. Do wniosku załączył m.in. zaświadczenie od lekarza [...] o stanie zdrowia oraz dokumentację potwierdzającą prowadzoną wobec niego egzekucję. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) powoływanej dalej jako "p.p.s.a." w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 p.p.s.a. zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jej celem jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Konkretyzację powołanej wyżej zasady stanowi art. 214 § 1 p.p.s.a. zgodnie, z którym każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia kosztów sądowych. W konsekwencji przyznanie prawa pomocy może mieć miejsce w przypadkach wyjątkowych, kiedy to spełnione zostaną przesłanki określone w art. 246 p.p.s.a. Zgodnie z § 1 tego artykułu Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków jakimi dysponuje strona z wysokością kosztów, do których poniesienia jest zobowiązana na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na wnioskodawcy. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do Sądu (por. postanowienie z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Wnioskodawca wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. W chwili obecnej jedynym kosztem sądowym, do opłacenia którego A. G. może być zobowiązany jest wpis od ewentualnej skargi, którą, jak wskazuje treść pisma z dnia 28 stycznia 2009 r., wnioskodawca zamierza złożyć. W przypadku decyzji orzekającej o odpowiedzialności osoby trzeciej za zobowiązania spółki wpis sądowy wynosi 500 zł. Jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca nie uzyskuje dochodu, posiada znaczne zadłużenie, które dochodzone jest od niego w trybie egzekucyjnym. Ponadto posiada na utrzymaniu trójkę dzieci, na które zgodnie ze swoim oświadczeniem płaci alimenty. Spełnia również przesłanki do leczenia [...]. Powyższe okoliczności w ocenie Sądy świadczą o tym, że wnioskodawca nie jest w stanie - bez pomocy państwa - sfinansować swojego udziału w postępowaniu. Z tych też względów jego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata jest zasadny. Rozstrzygnięcie to podyktowane jest również realizacją gwarantowanego przepisami Konstytucji RP (art. 45 ust. 1) prawa do kontroli przez niezawisły sąd wydanego w stosunku do Skarżącego aktu z zakresu administracji publicznej bez nieuzasadnionej zwłoki, która kontrolę tę może uczynić iluzoryczną. Prawo do rozsądnego terminu rozpatrzenia sprawy zostało także zagwarantowane w akcie prawa międzynarodowego (wiążącym Polskę), tj. art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, z późn. zm.), zgodnie z którym każdy ma prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd. Artykuł 6 ust. 1 Konwencji wymaga zatem z jednej strony sprawnego prowadzenia postępowania sądowego, z drugiej zaś wyraża również bardziej ogólną zasadę właściwego wymiaru sprawiedliwości. Podkreśla się, że Konwencja nie istnieje po to, aby gwarantować prawa, które są teoretyczne i iluzoryczne, ale prawa praktyczne i skuteczne. Dotyczy to zwłaszcza prawa dostępu do sądu, ze względu na wagę miejsca, jakie w demokratycznym społeczeństwie zajmuje prawo do rzetelnego procesu sądowego. Oczywistym jest, że zapewnienie skutecznego prawa dostępu do sądu oraz samo rozpatrzenie sprawy, mieści się w kategorii obowiązków państwa (por. orzeczenie ETPCz w sprawie Airey v. Irlandia z 9 października 1979 r.). Z powyższych przyczyn Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 254 § 1 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.