I OSK 1462/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Joanna Banasiewicz po rozpoznaniu w dniu 30 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. G. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 sierpnia 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 2552/08 o odrzuceniu skargi A. G. na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] listopada 2008 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia braku naruszenia przez przewoźnika lotniczego przepisów rozporządzenia nr 261/2004/We Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. postanawia: oddalić skargę kasacyjną Skarżąca A. G. pismem z dnia 15 listopada 2008 r. wniosła skargę na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia braku naruszenia przez przewoźnika lotniczego przepisów rozporządzenia nr 261/2004/We Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. Przedłożone przez skarżącą pismo stanowiło jedynie kserokopię skargi. W związku z powyższym Sąd wezwał skarżącą do nadesłania oryginału lub poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii własnoręcznie podpisanej skargi, przesyłając przy piśmie kserokopię skargi z dnia 15 listopada 2008 r. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca nadesłała pismo z dnia 18 lutego 2009 r. zatytułowane "skarga", jednakże o innej treści niż jej pismo z dnia 15 listopada 2008 r. Sąd, uznając, iż treść wezwania z dnia 8 stycznia 2009 r. mogła być dla strony niezrozumiała, pismem z dnia 12 marca 2009 r. ponownie przesłał skarżącej kserokopię skargi z dnia 15 listopada 2008 r. celem jej podpisania i zwrotu do Sądu w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi, udzielając jednocześnie dodatkowych pouczeń. Wezwanie zostało doręczone skarżącej w dniu 18 marca 2009 r., termin na usunięcie braku formalnego skargi (podpisania) upłynął w dniu 25 marca 2009 r. Skarżąca własnoręcznie podpisaną skargę wniosła do Sądu w dniu 1 kwietnia 2009 r., a więc po wyznaczonym w wezwaniu terminie. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2009 r. skargę A. G. odrzucił. Jak wskazał Sąd, zgodnie z art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) skarga podlega odrzuceniu, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie jej braków formalnych. Wnoszący skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego obowiązany jest do spełnienia wymagań określonych w art. 57 § 1 p.p.s.a. Podpis na dokumencie jest formą złożenia oświadczenia woli lub wiedzy i służy identyfikacji osoby, która to oświadczenie złożyła. Z tych też względów podpis ten powinien być własnoręczny. W orzecznictwie i doktrynie podkreśla się, że nie stanowi podpisu mechaniczne jego odbicie, chociażby stanowiło dokładne odtworzenie podpisu (patrz: T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, wyd. 2 LexisNexis, Warszawa 2008 r., str. 231). Od powyższego postanowienia A. G. reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu, wniosła skargę kasacyjną, zarzucając na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na wynik postępowania, w szczególności - art. 6 p.p.s.a przez niewystarczające pouczenie skarżącej o treści nałożonych na nią obowiązków, gdy z materiałów sprawy wynikało, że pojmuje je na swój sposób i z trudnością, art. 49 § 1 p.p.s.a i art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a w zw. z art. 244 § 1 i 2 oraz 254 § 1 p.p.s.a przez nakładanie na stronę obowiązków, których może nie zrozumieć i wyznaczanie krótkich terminów o charakterze ustawowym przed rozpoznaniem wniosku o przyznanie prawa pomocy, w postaci ustanowienia adwokata, co pozbawiło stronę profesjonalnej pomocy prawnej, która jej przysługiwała, a była konieczna w świetle dotychczasowego przebiegu postępowania, art. 7 p.p.s.a w związku z § 32 i 35 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 18 września 2003 r. - regulamin wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 169, poz. 1646) przez naruszenie przy badaniu braków formalnych skargi oraz przyznawania pomocy zasady "niezwłoczności" postępowania, przez co ostateczne odrzucenie skargi pozbawiło skarżącą prawa do jej ponownego wniesienia, czyli w istocie prawa do sądu, art. 141 § 4 p.p.s.a przez niepełne przedstawienie w uzasadnieniu postanowienia stanu sprawy i przebiegu dotychczasowego postępowania, art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a przez niewłaściwą wykładnię tego przepisu dokonaną w oderwaniu od jego literalnego brzmienia. W oparciu o wskazaną wyżej podstawę skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do rozpoznania i rozstrzygnięcie o kosztach zastępstwa z urzędu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że pełnomocnik powołany imiennie 28 czerwca 2009 r. nie był już w stanie naprawić braku formalnego, borykając się nadto z trudnościami z uzyskaniem podpisu skarżącej na pełnomocnictwie. Postępowanie wpadkowe w przedmiocie wezwania do uzupełnienia braków skargi oraz przyznania prawa pomocy nie powinny być traktowane jako niezależne i odrębne. Skarżąca trwała w przekonaniu, że na skardze złożonej w dniu 15 listopada 2008 r. i piśmie z dnia 18 lutego 2009 r. widniały jej autentyczne podpisy. Skarżąca wskazywała, że ustawa jednoznacznie nie nakazuje żeby podpis musiał być w postaci oryginalnie wypisanego ciągu znaków na składanym dokumencie, co istotnie nie wynika z treści art. 46 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 49 § 1 p.p.s.a. jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Wniesiona w sprawie niniejszej skarga stanowiła jedynie kserokopię. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie zatem wezwał skarżącą pismem z dnia 8 stycznia 2009 r. do nadesłania oryginału lub poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii własnoręcznie podpisanej skargi. Nie można natomiast uznać za zasadny podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 6 p.p.s.a. przez niewystarczające pouczenie skarżącej o treści nałożonych na nią obowiązków, gdyż Sąd pismem z dnia 12 marca 2009 r. ponownie przesłał skarżącej kserokopię skargi z dnia 15 listopada 2008 r. celem jej podpisania i zwrotu do Sądu w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Przy czym tym razem poinformowano skarżącą, iż zgodnie z art. 57 § 1 oraz art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a., wniesiona do sądu administracyjnego skarga powinna zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. Podpis musi być własnoręczny. Wskazano, iż skarżąca za pośrednictwem Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego nadesłała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego kserokopię skargi z dnia 15 listopada 2008 r. Poinformowano A. G. , że uczyni zadość wezwaniu Sądu do podpisania skargi poprzez własnoręczne podpisanie przesłanej przez Sąd kserokopii skargi z dnia 15 listopada 2008 r. oraz jej zwrot do Sądu w terminie 7 dni. Pomimo powyższego wezwania, zawierającego szczegółowe poinstruowanie skarżącej co powinna zrobić, aby usunąć braki formalne skargi skarżąca własnoręcznie podpisaną skargę wniosła do Sądu dopiero w dniu 1 kwietnia 2009 r., a więc po wyznaczonym w wezwaniu terminie. W takiej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wobec nieuzupełnienia braków formalnych skargi zobowiązany był ją odrzucić na podstawie 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. co też nastąpiło w zaskarżonym postanowieniu z dnia 11 sierpnia 2009 r., które należy uznać za wydane prawidłowo. Odnosząc się do argumentów podniesionych w skardze kasacyjnej należy zauważyć, że jak wynika z utrwalonego orzecznictwa oraz piśmiennictwa koniecznym warunkiem pisma strony jest umieszczenie podpisu osoby, która to pismo wnosi. Podpis musi być własnoręczny, z wyjątkiem przypadków, o których mowa w art. 46 § 4 p.p.s.a. Odtworzony mechanicznie na piśmie wzór podpisu nie czyni zadość wymogowi przewidzianemu w art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a., zgodnie z którym każde pismo strony powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika (vide: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2006, s. 115). Odpowiadając zaś na argument, że postępowanie wpadkowe w przedmiocie wezwania do uzupełnienia braków skargi oraz przyznania prawa pomocy nie powinny być traktowane jako niezależne i odrębne należy zauważyć, że złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wstrzymuje biegu terminów sądowych, w tym przewidzianego w art. 49 § 1 p.p.s.a. ustawowego terminu do uzupełnienia braków formalnych pisma, przy czym postępowania w sprawie uzupełnienia braków formalnych skargi nie można uznać za zmierzającego do pozbawienia strony prawa do sądu, ponieważ braki skargi w zakresie wymogów formalnych przewidzianych dla pisma sądowego wymienionych w art. 46 § 1 p.p.s.a. uniemożliwiają sądowi jej rozpoznanie. Termin 7 dniowy określony w art. 49 § 1 p.p.s.a. ma zaś ustawowy charakter, co oznacza, że nie może być ani skrócony ani przedłużony przez Sąd. Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a, gdyż zaskarżone postanowienie zawiera wszystkie elementy zawarte w powyższym przepisie w tym szczegółowe przedstawienie dotychczasowego przebiegu sprawy. Ewentualne zaś naruszenie art. 7 p.p.s.a. w zw. z § 32 ust. 1 regulaminu wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych poprzez brak niezwłocznego wezwania do usunięcia braków formalnych skargi nie miało natomiast istotnego wpływu na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Nie można również skutecznie zarzucić Sądowi opieszałości w rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy tym bardziej, że od przyznania przez Sąd pełnomocnika z urzędu do momentu jego wyznaczenia przez samorząd zawodowy i podpisania pełnomocnictwa z reguły musi upłynąć określony okres czasu. Z powyższych względów, skoro skarga kasacyjna okazała się być oparta na nieusprawiedliwionych podstawach Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) postanowił skargę kasacyjną oddalić.