II OSK 1820/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz, , , po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2009r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H. C. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 maja 2009r., sygn. akt V SA/Wa 350/09 o odrzuceniu skargi H. C. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] stycznia 2009r., nr [...] w przedmiocie przyznania doraźnej pomocy pieniężnej postanawia uchylić zaskarżone postanowienie H. Cz. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] stycznia 2009r., Nr [...] w przedmiocie przyznania doraźnej pomocy pieniężnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 20 maja 2009 r,. odrzucił w/w skargę. W uzasadnieniu postanowienia Sąd podał, że zarządzeniem z dnia 31 marca 2009r. skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu od skargi w terminie 7 dni po rygorem jej odrzucenia. Wezwanie to zostało doręczone w dniu 6 kwietnia 2009r. i pomimo upływu terminu skarga nie została opłacona. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), skargę odrzucił. Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego H. Cz. i zaskarżając je w całości zrzuciła: 1) naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 220 § 3 i art. 58 § 1 pkt 3) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z niewłaściwym zastosowaniem przepisu prawa materialnego, a mianowicie art. 19 ust. 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity: Dz. U. z 2002r., Nr 42, poz. 371) w związku z art. 239 pkt 1) lit. a) i art. 241 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), skutkujące uznaniem, iż skoro skarżąca została wezwana przez Sąd do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w terminie 7 dni od daty otrzymania zawiadomienia, z pouczeniem, iż nieuiszczenie wpisu od skargi spowoduje jej odrzucenie, a wpis w zakreślonym przez Sąd terminie nie został uiszczony, to skargę należało odrzucić, pomimo, że skarżąca nie miała obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, ponieważ przedmiotowa sprawa dotyczy zaskarżenia działania organu w sprawie z zakresu pomocy i opieki społecznej; 2) naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 220 § 3 i art. 58 § 1 pkt 3 w związku z art. 6 w związku z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), skutkujące uznaniem, iż skoro skarżąca została wezwana przez Sąd do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w terminie 7 dni od daty otrzymania zawiadomienia, z pouczeniem, iż nieuiszczenie wpisu od skargi spowoduje jej odrzucenie, a wpis w zakreślonym przez Sąd terminie nie został uiszczony, to skargę należało odrzucić, pomimo, że Sąd winien pouczyć skarżącą nie tylko o skutkach wynikających z braku uiszczenia w terminie 7 dni wpisu sądowego, ale również o prawie wniesienia w tymże terminie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego częściowe lub całkowite zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, pod rygorem odrzucenia skargi; 3) naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie 220 § 3 i art. 58 § 1 pkt 3 w związku z art. 243 § 1 w związku z art. 86 § 1 i 87 § 1, 2 i 4 w związku z art. 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), skutkujące uznaniem, iż skoro skarżąca została wezwana przez Sąd do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w terminie 7 dni od daty otrzymania zawiadomienia, z pouczeniem, iż nieiszczenie wpisu od skargi spowoduje jej odrzucenie, a wpis w zakreślonym przez Sąd terminie nie został uiszczony, to skargę należało odrzucić, pomimo, że skarżąca nie będąc pouczona przez Sąd o prawie wniesienia w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania do uiszczenia wpisu wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego częściowe lub całkowite zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, pod rygorem odrzucenia skargi, w dniu 16 kwietnia 2009r. wniosła wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmującego całkowite zwolnienie od kosztów sądowych (wniosek o uchylenie opłaty sądowej) wskazując, iż "opłata jest za wysoka", którego Sąd w ogóle nie rozpoznał przed wydaniem postanowienia o odrzuceniu skargi, a który Sąd winien rozpoznać jako wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazując na powyższe podstawy skargi kasacyjnej wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniosła, iż pomoc pieniężna przyznawana w szczególnie uzasadnionych przypadkach przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na wniosek kombatanta lub innej osoby uprawnionej, w oparciu o treść art. 19 ust. 6 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego jest, w rozumieniu art. 239 pkt 1) lit. a) ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sprawą z zakresu pomocy i opieki społecznej i jako taka podlega zwolnieniu od opłat sądowych. Zdaniem pełnomocnika skarżącej celem ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego jest objęcie uprawnionych z przedmiotowego aktu prawnego ochroną Państwa przed niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Pomoc pieniężna z art. 19 ust. 6 ww. ustawy bez najmniejszej wątpliwości może zostać zakwalifikowana jako element świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Transponując powyższe na grunt niniejszej sprawy, z punktu widzenia celu i wartości, stwierdzić należy, iż jeżeli nie wprost, to przynajmniej przy zastosowaniu wykładni rozszerzającej, uprawnieni z art. 19 ust. 6 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego są objęci ustawowym zwolnieniem wynikającym z art. 239 pkt 1) lit. a) ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponadto, autor skargi kasacyjnej zwrócił uwagę, że pomoc, o której mowa w art. 19 ust. 6 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego została ujęta w Rozdziale 4 przedmiotowej ustawy zatytułowanym "Ochrona zdrowia, pomoc socjalna i inne uprawnienia", co, stosując wykładnię systemową, tym bardziej składnia do wysnucia wniosku, iż uprawnieni do uzyskania pomocy w oparciu o ww. przepis są objęci zwolnieniem, o którym mowa w art. 239 pkt 1) li. a) ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Równocześnie w skardze kasacyjnej zaznaczono, że Sąd pierwszej instancji, poza obowiązkiem poinformowania strony o rygorze nieuiszczenia wpisu w terminie (odrzucenie skargi), winien również pouczyć skarżącą o przysługującym jej prawie do wniesienia w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania do uiszczenia wpisu sądowego wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego częściowe lub całkowite zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego i również w tym zakresie wskazać rygor. Skarżąca zarzuciła, iż Sąd pierwszej instancji nie wziął pod uwagę, że w dniu [...] kwietnia 2009r. złożyła ona wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmującego całkowite zwolnienie od kosztów sądowych (wniosek o uchylenie opłaty sądowej) wskazując, iż "opłata jest za wysoka". W ocenie skarżącej, zważywszy, że w/w wniosek został wniesiony ponad miesiąc przed wydaniem postanowienia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie o odrzuceniu skargi, to powinien on zostać rozpoznany jako pierwszy, przed ewentualnym wydaniem zaskarżonego postanowienia. Zdaniem pełnomocnika skarżącej, Sąd winien przedmiotowy wniosek skarżącej potraktować, w pierwszej kolejności, jako wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz jako sam wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, a następnie tak owy wniosek rozpoznać. Fakt, że wniosek nie został złożony na urzędowym formularzu oznacza jedynie brak formalny, do uzupełnienia którego skarżąca winna zostać przez Sąd wezwana. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do postanowień art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm. - zwanej dalszej części tego uzasadnienie ustawą procesową ) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania, wymienionych w art. 183 § 2 ustawy procesowej tym samym sprawa ta mogła być rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny wyłącznie w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej. Skarga kasacyjna w przedmiotowej sprawie jest uzasadniona, jakkolwiek nie wszystkie zarzuty w niej podniesione zasługują na uwzględnienie. Za trafny uznać należy zarzut skargi kasacyjnej, iż sprawa, której przedmiotem jest pomoc pieniężna przyznawana w oparciu o treść art. 19 ust. 6 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego jest sprawą z zakresu pomocy i opieki społecznej, a tym samym stosownie do art. 239 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest zwolniona z opłat sądowych. Wskazać bowiem należy, iż przepis art. 239 pkt 1 lit. a powołanej ustawy stanowi, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przepis ten obejmuje nie tylko sprawy dotyczące świadczeń z pomocy społecznej przyznawanych w oparciu o ustawę z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008r., Nr 115, poz. 728). Wprawdzie powołana ustawa jest najważniejszym, ale nie jedynym źródłem prawa pomocy społecznej. Jej uzupełnienie i uszczegółowienie stanowią liczne akty wykonawcze. Ponadto regulacje z zakresu pomocy społecznej oraz instytucje i rozwiązanie charakterystyczne dla tej pomocy odnaleźć można w wielu innych źródłach prawa, np. w: ustawie z dnia 26 października 1982r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (tj. Dz. U. z 2002 r. Nr 147, poz. 1231 ze zm.), ustawie z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776 ze zm.), ustawie z dnia 21 czerwca 2001r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. Nr 71, poz. 734 ze zm.), ustawie z dnia 13 czerwca 2003r. o zatrudnieniu socjalnym (Dz. U. Nr 122, poz. 1143 ze zm.), ustawie z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.), ustawie z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. Nr 99, poz. 1001 ze zm.). Zatem pod pojęciem sprawy z zakresy pomocy i opieki społecznej w kontekście art. 239 ust.1 pkt a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy rozumieć wszystkie sprawy dotyczące szeroko rozumianej pomocy socjalnej przyznawanej przez Państwo. Zgodzić się zatem należy z autorem skargi kasacyjnej, iż jedną z form takiej pomocy jest niewątpliwie pomoc pieniężna przyznawana w oparciu o art. 19 ust. 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Jest ona bowiem przyznawana ze środków państwowych osobom w trudnych warunkach materialnych oraz w związku z zaistnieniem zdarzeń losowych i jak większość świadczeń socjalnych jest uzależniona od dochodu przypadającego na osobę w rodzinie osoby uprawnionej Skoro zatem przedmiotem skargi H.Cz. jest doraźna pomoc pieniężna przyznana na podstawie powołanego przepisu, uznać należy, iż sprawa ta, stosownie do art. 239 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest zwolnione od opłat sądowych, a tym samym brak było podstaw do jej odrzucenia z powodu nieuiszczenia wpisu od skargi. W świetle powyższych rozważań, tracą na znaczeniu pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 6 w zw. z art. 243 § 1, art. 86 § 1 i art. 87 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w postanowieniu o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzeniu na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 -261 p.p.s.a. Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokatów oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz. 1348 ze zm.) pełnomocnik skarżącego powinien złożyć Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu stosowne oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.