II OZ 679/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Włodzimierz Ryms po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 czerwca 2009 r., sygn. akt VII SA/Wa 499/09 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi S. w W. na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...] w przedmiocie sprostowania omyłki postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 24 czerwca 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił S. w W. przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że S. w W. jest osobą prawną prowadzącą działalność w zakresie szkolnictwa wyższego, w której obowiązują zasady budżetowania. Wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych S. w W. wyniosła według bilansu za rok 2007 r. 1 532 700 404,49 zł, zaś wartość środków trwałych 1 627 216 732,13 zł. S. w W. wskazał, że strata w 2007 r. wyniosła 5 098 323, 27 zł. Przy czym na jednym z rachunków bankowych (stan na koniec lutego 2009 r.) zgromadzono środki w wysokości 11 386, 27 zł, zaś drugie konto bankowe zostało zadłużone na 82 365 162, 93 zł. W ocenie Sądu zwolnienia od kosztów sądowych nie uzasadnia trudna sytuacja finansowa, zadłużenie, ale brak jakichkolwiek środków, które strona mogłaby przeznaczyć na opłaty sądowe. Uwzględniając posiadane środki finansowe w wysokości 11 386, 27 zł oraz przychody netto uzyskiwane przez S. w W. w wysokości 250 160 898, 31 zł, z czego 161 462 110, 60 zł stanowią celowe dotacje Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, zaś 8 474 687, 15 zł stanowią inne dotacje celowe instytucji państwowych i Unii Europejskiej należało stwierdzić, że skarżąca jest w stanie samodzielnie ponieść pełne koszty postępowania sądowego. W zażaleniu na to postanowienie skarżąca podniosła, że nie posiada dostatecznych środków na prowadzenie przedmiotowego sporu przed sądem administracyjnym, w jakiejkolwiek byłyby one wysokości. Aktualne zadłużenie kredytem bankowym i strata za rok 2008 uniemożliwiają poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Uczelnia posiada środki trwałe w postaci budynków dydaktycznych, lecz tych nie może zbyć ze względu na prowadzoną działalność szkolnictwa wyższego oraz badania naukowe, zaś dotacje celowe ze względu na ich charakter nie mogą być przeznaczone na cel postępowań sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przez pojęcie "środki" należy rozumieć środki finansowe gromadzone na rachunkach bankowych, a także wartość środków trwałych. Obowiązkiem ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów. W rozpoznawanej sprawie uznać należy, że skarżąca nie wykazała dostatecznie, iż nie dysponuje wystarczającymi środkami na poniesienie kosztów postępowania. S. w W. w oświadczeniu o majątku i dochodach wskazała, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wynosiła 1 532 700 404, 49 zł (wg bilansu za rok 2007), a wartość środków trwałych 1 627 216 732, 13 zł (wg bilansu za rok 2007). Ponadto skarżąca wskazała, że strata za rok 2007 wyniosła 5 098 323, 27 zł, zaś stan jednego konta bankowego wyniósł na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy 11 386, 27 zł, a drugie konto zostało zadłużone na 82 365 162, 93 zł. Przychody netto wyniosły w 2007 r. 250 160 898, 31 zł, z czego 161 462 110, 60 zł stanowiły dotacje celowe Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa, zaś 8 474 687, 15 zł inne dotacje celowe. Jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji sama okoliczność zadłużenia czy też trudna sytuacja finansowa nie mogą stanowić podstawy do przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa, a więc ubiegający się o taką pomoc powinien w każdym przypadku poczynić wszelkie możliwe czynności, które pozwolą mu na uiszczenie kosztów sądowych i dopiero wtedy, gdyby poczynione w ten sposób czynności okazałyby się niewystarczające może zwrócić się o pomoc państwa. W okolicznościach niniejszej sprawy, nie można przyjąć, że jedynym przesądzającym argumentem przemawiający za zwolnieniem od kosztów sądowych jest wskazana przez skarżącą strata za 2007 r. oraz zadłużenie na jednym z rachunków bankowych. Uwzględniając bowiem wysokość kapitału zakładowego, środków trwałych, a także zgromadzone na jednym z rachunków bankowych środki w wysokości 11 386, 27 zł oraz stałe przychody ze sprzedaży należało dojść do wniosku, iż skarżąca jest w stanie ponieść koszty postępowania. Należy przy tym wskazać, że już sama wartość środków zgromadzonych na rachunku bankowym wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu. Skarżąca nie wykazała w żaden sposób, że środków tych nie może przeznaczyć na poniesienie kosztów postępowania sądowego. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.