I SA/Wa 157/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie: WSA Jolanta Rudnicka (spr.) WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant Jolanta Dominiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2009 r. sprawy ze skargi Z.S. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej oddala skargę. Minister Skarbu Państwa, po rozpatrzeniu odwołania Z. S., decyzją z dnia [...] października 2008 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2008 r., nr [...] o odmowie potwierdzenia Z. S. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego, położonej w miejscowości W., woj. [...]. Zaskarżona decyzja została wydana następującym stanie sprawy. Wojewoda [...], działając na podstawie art. 7 ust. 2, art. 3 ust. 2 i art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. orzekł o odmowie potwierdzenia Z. S. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego, położonej w miejscowości W., woj. [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że nie została spełniona przesłanka z art. 2 ust. 1 ustawy, tzn. zamieszkiwanie Z. S., właściciela nieruchomości w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium RP. Właściciel nieruchomości w tym dniu zamieszkiwał bowiem w L., zatem brak jest podstaw do przyznania prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Od powyższej decyzji Z. S. wniósł odwołanie. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] października 2008 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2008 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP przysługuje właścicielowi, o ile spełnia on określone w ustawie wymogi. Zamieszkiwanie w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, o którym mowa w art. 2 pkt 1 ustawy, jako jeden z warunków sine qua non nie jest tożsamy z faktem zameldowania. Organ ustalił, że w oświadczeniu z dnia 27 maja 2008 r. strona stwierdziła: "w 1928 r. K. S. został skierowany do pracy w L., w związku z dynamicznym rozwojem miasta i budową [...]. Pracował tu na stanowisku Naczelnika Wydziału do śmierci, co miało miejsce w dniu 7 sierpnia 1939 r. Przez cały ten czas domem rodzinnym i stałym miejscem zamieszkania był folwark w W. na W. (...)." Z oświadczenia Z.S. wynika, że w dniu 1 września 1939 r. wraz z matką, wyruszył do swojej posiadłości w W. na W. Jednak - jak podkreślił - "agresja sowiecka z dnia 17 września 1939 r. i okupacja polskich terenów na Kresach Wschodnich definitywnie zaprzepaściły szanse powrotu do domu w W.". Z oświadczenia tego wynika ponadto, że w czasie trwania wojny światowej (lata 1939 -1945), strona zamieszkiwała na terenie W. i okolic w kilkunastu miejscach. W ocenie organu odwoławczego, z powyższego oświadczenia strony, jak i ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że w dniu 1 września 1939 r. Z. S. zamieszkiwał na obecnym terytorium RP, co potwierdzają poczynione przez organ wojewódzki ustalenia. Zdaniem Ministra, powyższe ustalenia pozwalają na stwierdzenie, że strona nie spełniła przesłanki wynikającej z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Od decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia 24 października 2008 r. Z. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że postępowanie wszczęte na skutek wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami państwa polskiego, a dokładnie w miejscowości W., woj. [...] toczyło się z naruszeniem wszelkich norm zawartych w Kodeksie postępowania administracyjnego, nakazujących sprawne i szybkie załatwianie spraw administracyjnych. Skarżący zauważył, że decyzje organów administracji zapadły z naruszeniem prawa, tj. art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2008 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, ponieważ nie została dokonana właściwa wykładnia powyższego przepisu. Zdaniem skarżącego, uchwalona przez Sejm w dniu 8 lipca 2005 r. ustawa o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej miała zagwarantować wszystkim osobom, które zostały pozbawione swojego mienia na skutek wojny oraz powojennych układów stosowną rekompensatę finansową. Jednak zapisy które znalazły się w tej ustawie są przez organy państwowe interpretowane w sposób niewłaściwy, co w konsekwencji powoduje pozbawienie dużej grupy osób należnych im rekompensat. Z. S. zauważył, że zarówno organ pierwszej, jak i drugiej instancji dokonał literalnej, zwężającej wykładni art. 2 ustawy i przyjął, że skoro w dacie wybuchu II Wojny Światowej, tj. w dniu 1 września 1939 r. "nie zamieszkiwałem na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, lecz w L., to nie mam prawa do rekompensaty za nieruchomości tam pozostawione". W ocenie skarżącego organy administracji w niniejszej sprawie powinny posługiwać się dyrektywami wykładni celowościowej, a nie dyrektywami wykładni literalnej. Podstawowa dyrektywa wykładni celowościowej brzmi następująco: "Przepis ustawy musi być tłumaczony tak, żeby był najbardziej zdatnym środkiem osiągnięcia celu ustawy". Nie ulega wątpliwości, że ustawodawca uchwalając ustawę z dnia 8 lipca 2005 r. zamierzał przy jej pomocy zaspokoić wszelkie roszczenia osób będących właścicielami tzw. "mienia zabużańskiego". Wszystkie przepisy przedmiotowej ustawy winny być zatem interpretowane w świetle celów, które przy jej pomocy zamierzał zrealizować ustawodawca. Zdaniem skarżącego, odmowa przyznania mu prawa do rekompensaty jest rażąco niesprawiedliwa, niemoralna i nie odpowiadająca standardom prawa europejskiego. Nie można bowiem pominąć w rozstrzygnięciu przedmiotowej sprawy względów słuszności i sprawiedliwości. Decyzja Ministra Skarbu Państwa pozbawiła skarżącego jakiejkolwiek rekompensaty za majątek zgromadzony przez wiele lat przez jego wstępnych, na tej tylko podstawie iż w dacie 1 września 1939 r. skarżący nie przebywał na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Przyczyny zaś tego "nieprzebywania" miały bardzo prozaiczny i życiowy charakter, a mianowicie w sierpniu 1939 r. zmarł K. S., który został oddelegowany do pracy do L. Istotne jest to, że w sierpniu/wrześniu 1939 r. skarżący miał 14 lat i nie miał żadnej faktycznej możliwości podejmowania decyzji o miejscu swojego pobytu. Natomiast miejsce pobytu jego ojca w chwili śmierci wynikało z faktu wykonywanej przez niego pracy zawodowej, co z kolei było wynikiem oddelegowania jego osoby do pracy w L. W dalszym ciągu jednak rodzice skarżącego uznawali jako jedyny swój dom rodzinny i centrum wszelkich spraw życiowych majątek rodzinny w W. w woj. [...]. Nie był wynikiem ich wolnego wyboru, czy osobistej decyzji fakt braku możliwości zamieszkiwania w majątku w W. bezpośrednio po śmierci K. S., tj. po sierpniu 1939 r. Nie ma przy tym żadnych wątpliwości co do tego, że spadkodawca skarżącego pozostawił poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej mienie znacznej wartości, nad którym władztwa nigdy nie utracił, zaś z przyczyn obiektywnych nie było możliwości po 1939 r. tego władztwa wykonywać, dlatego żądanie stosownego zadośćuczynienia jest jak najbardziej zasadne. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest uzasadniona. Sąd zauważa, że prawo do rekompensaty wynikające z przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie przysługuje wszystkim właścicielom, którzy pozostawili swoje mienie poza obecnymi granicami państwa polskiego. Tworząc przepisy określające zakres podmiotowy i przedmiotowy tej ustawy ustawodawca, w art. 1 i 2 tego aktu normatywnego, zadecydował, że prawo do rekompensaty przysługuje tylko właścicielowi nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, który spełnił łącznie następujące warunki: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, 2) zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., w wyniku wypędzenia z byłego terytorium RP lub zmuszenia go do opuszczenia byłego terytorium RP z powodu innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r.; 3) posiada obywatelstwo polskie. Sąd stwierdza, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione warunki, o których mowa we wskazanym wyżej pkt 2. Ze zgromadzonych w sprawie dowodów, w tym odpisu prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] maja 1989 r., sygn. akt [...], odpisu prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] grudnia 1988 r., sygn. akt [...], uwierzytelnionego przez organ odpisu skróconego aktu zgonu z dnia 15 września 1988 r., zaświadczenia pracowników [...] w L. z dnia 1 sierpnia 1945 r., oświadczeń Z. S. z dnia 19 października 2007 r. i z dnia 27 maja 2008 r. oraz z odwołania wynika: - ojciec skarżącego pozostawił na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru państwa polskiego zabudowany grunt o pow. [...] ha [...] m2, położony w W., w województwie [...], - K.S. został skierowany do L., gdzie pracował jako naczelnik Wydziału Mechanicznego [...] i zamieszkiwał wraz z rodziną w mieszkaniu służbowym. Majątkiem w W. zarządzała matka K. S. – J. S., - K. S. zmarł w L. w dniu 7 sierpnia 1939 r., a spadek po nim nabył w całości syn Z. S., - Z. S. jako 14-letni chłopiec i właściciel pozostawionego mienia w dniu 1 września 1939 r. przebywał w L., gdzie wraz z matką zamieszkiwał w mieszkaniu ojca. W dniu 1 września 1939 r. skarżący z matką wyruszyli w podróż na W. do W., jednak działania wojenne uniemożliwiły dotarcie do miejsca przeznaczenia. W dniu 3 września 1939 r. skarżący wraz z matką i babcią dotarł do W., gdzie zamieszkał u swojej rodziny wraz z matką. Przedstawiony wyżej stan faktyczny sprawy dowodzi, że Z. S. pozostawił mienie poza obecnymi granicami RP w zupełnie innych okolicznościach, niż te określone w art. 2 pkt 1 w zw. z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Nie budzi wątpliwości, że powodem opuszczenia przez rodzinę S. mienia w W. było zmiana miejsca pracy K. S., a nie rozpoczęcie działań wojennych we wrześniu 1939 r. Poza sporem jest też, że opuszczenie majątku na [...] było dobrowolne i miało miejsce na długo przed wojną rozpoczętą w 1939 r. Z. S. w dniu 1 września 1939 r. przebywał zaś na terytorium obecnej RP i wraz z matką podjął próbę opuszczenia obecnego, a nie byłego, terytorium RP i dotarcia do folwarku w W. W tej sytuacji Minister Skarbu Państwa i Wojewoda [...] zasadnie przyjęli, że Z. S. nie przysługuje prawo do rekompensaty za pozostawione mienie, skoro nie spełnił on przesłanek z art. 2 pkt 1 w zw. z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.