II OZ 41/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Adamiak, , , po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] z siedzibą w B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym z dnia 22 września 2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 353/09 w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w B. na postanowienie Ministra Środowiska z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie uzgodnienia środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 22 września 2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 353/09 odmówił skarżącemu Stowarzyszeniu [...] z siedzibą w B. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W dniu 25 marca 2009 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) Stowarzyszenie złożyło na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie w sprawie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że Stowarzyszenie [...] w B. działa jako organizacja społeczna i organizacja pożytku publicznego, działa dla dobra publicznego, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie ma zysków i dochodów. Strata finansowa strony wynosi obecnie ponad 1000 (jeden tysiąc) zł, dlatego też Stowarzyszenie nie posiada środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego w sprawie, jak również kosztów innych postępowań sądowych wszczętych na skutek skarg Stowarzyszenia. Podkreślono także, że przedmiot niniejszej sprawy związany jest z działalnością statutową Stowarzyszenia. Do wniosku Stowarzyszenie dołączyło m. in. kopię zawiadomienia komornika sądowego o zajęciu rachunku bankowego oraz kopię statutu, z której wynika, że jego majątek powstaje ze składek członkowskich, wpływów z działalności gospodarczej, z nieruchomości i ruchomości będących własnością lub w użytkowaniu Stowarzyszenia oraz dotacji, subwencji, darowizn, spadków i zapisów. W dołączonym ponadto do wniosku sprawozdaniu merytorycznym, finansowym i informacji dodatkowej o działalności Stowarzyszenia [...] w B. - organizacji pożytku publicznego - za 2008 r., sporządzonym przez Prezesa Stowarzyszenia R. K., podano, że w 2008 r. Stowarzyszenie uzyskało przychód w wysokości ok. 18255 (osiemnaście tysięcy dwieście pięćdziesiąt pięć) zł z tytułu: dotacji od osób fizycznych i prawnych, składek członkowskich oraz wpłat 1% podatku dla organizacji pożytku publicznego. Koszty działalności Stowarzyszenia, na które złożyły się koszty materiałów oraz towarów niezbędnych do działalności statutowej Stowarzyszenia (wydawnictw, prasy) oraz usług, w 2008 r. wyniosły 13160 (trzynaście tysięcy sto sześćdziesiąt) zł. Uwzględniając jednak straty z działalności Stowarzyszenia z lat ubiegłych, wynik finansowy za 2008 r. wskazuje na stratę w wysokości 6296,18 (sześć tysięcy dwieście dziewięćdziesiąt sześć 18/100) zł. Zarządzeniem z 16 kwietnia 2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 353/09 Referendarz sądowy wezwał skarżące Stowarzyszenie do nadesłania: 1) wyciągów z rachunku bankowego w Banku Ochrony Środowiska za okres grudzień 2008 r. - kwiecień 2009 r., 2) odpisów z bilansu oraz rachunków zysków i strat za IV kwartał 2008 r. oraz I kwartał 2009 r., 3) odpisu rocznego sprawozdania finansowego i merytorycznego Stowarzyszenia jako organizacji pożytku publicznego (OPP) za 2007 r., zatwierdzonego przez właściwy organ nadzorczy (Ministra Pracy i Polityki Społecznej), 4) odpisy uchwały walnego zgromadzenia członków określającej aktualną wysokość składki członkowskiej, 5) kopii umów pożyczek, zaciągniętych, według oświadczenia Prezesa Stowarzyszenia, od członków Stowarzyszenia na spłatę zaległych zobowiązań organizacji 6) a także do udokumentowania wydatków poniesionych na działalność statutową w IV kwartale 2008 r. oraz I kwartale 2009 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 27 maja 2009 r. odmówił Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym podnosząc, że Stowarzyszenie tylko częściowo wykonało wydane zarządzenie, a odstępując od złożenia w sprawie żądanych dokumentów, Stowarzyszenie nie wykazało że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 23 czerwca 2009 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) skarżące Stowarzyszenie wniosło sprzeciw od powyższego postanowienia. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy Stowarzyszeniu [...] z siedzibą w B. w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego Sąd I instancji stwierdził, że strona skarżąca nie wykazała, że została spełniona przesłanka z art. 246 § pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), pozwalająca na przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Sąd I instancji stwierdził, że przepis art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), a także statut Stowarzyszenia [...] w B. oraz odpis z Krajowego Rejestru Sądowego, przewidują możliwość uzyskiwania przez Stowarzyszenie środków finansowych na swoją działalność ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, oraz dochodów z majątku Stowarzyszenia. Ponadto Stowarzyszenie ma możliwość prowadzenia działalności gospodarczej, a dochód z takiej działalności może posłużyć do realizacji celów statutowych. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność Stowarzyszenia finansowana jest ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasadzie, że Stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku W ocenie Sądu I instancji należy mieć na uwadze, że ze statutu Stowarzyszenia [...] w B. wynika, iż członkowie Stowarzyszenia zadeklarowali pomoc finansową na jego rzecz. Tak więc argumentacja przedstawiona przez skarżące Stowarzyszenie nie może uzasadniać przyznania mu prawa pomocy, bowiem Stowarzyszenie pozbawiając się środków finansowych, które mogłoby uzyskać zgodnie ze swoim statutem, nie może domagać się przerzucenia kosztów swojej działalności na rzecz Skarbu Państwa. Sąd I instancji stwierdził, że Stowarzyszenie, we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wskazało przeszkód, które uniemożliwiałyby prowadzenie działalności gospodarczej lub pobieranie od członków Stowarzyszenia składek członkowskich. Nie wykazało także, iż podjęło jakiekolwiek starania o uzyskanie środków finansowych na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Stowarzyszenie w uzasadnieniu wniosku o prawo pomocy wskazało, iż występuje w niniejszej sprawie realizując swoje cele statutowe. W takim wypadku, należy mieć na uwadze, że skoro Stowarzyszenie chce aktywnie realizować cele statutowe, winno liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów. W szczególności w sytuacji, gdy powołując się na swoje cele statutowe, zdecydowało się skorzystać z drogi sądowoadministracyjnej, powinno przeznaczyć środki na pokrycie kosztów sądowych. Powyższe względy zadecydowały o odmowie, na podstawie art. 245 i 246 § 2 pkt 1 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznania przez Sąd I instancji skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosło skarżące Stowarzyszenie [...] z siedzibą w B., wnosząc o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu zażalenia skarżące Stowarzyszenie podaje, że jego sytuacja finansowa nie uległa zmianie, jak również, że dane dotyczące stowarzyszenia, zawarte w odpisie z rejestru stowarzyszeń, są nadal aktualne. Stowarzyszenie wskazuje, że występując jako organizacja pożytku publicznego, realizując swoje statutowe cele w niniejszej sprawie, powinno być "całkowicie zwolnione od kosztów sądowych". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1) i 2) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) "Osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania". Jak wynika z powyższej normy, przyczyną odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, jest niewykazanie przez osobę prawną (inną jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej) braku środków na pokrycie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyczyną odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, jest niewykazanie braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Oceniając wykazanie albo nie wykazanie przez osobę prawną (inną jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej) okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w odpowiednim zakresie, należy mieć również na uwadze przesłankę negatywną przyznania prawa pomocy, którą jest nie wykorzystywanie przez wnioskujący podmiot możliwości pozyskiwania środków finansowych. Sąd I instancji trafnie ocenił, że w sprawie, nie zachodzi sytuacja wykazania przez Stowarzyszenie, braku jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów postępowania. Dla wykazania, że wnioskujący nie posiada jakichkolwiek kosztów, nie wystarcza bowiem przedłożenie bilansu, z którego wynika, że Stowarzyszenie odnotowało w roku 2008 r. stratę w wysokości 6296,18 (sześć tysięcy dwieście dziewięćdziesiąt sześć 18/100) zł. W szczególności Stowarzyszenie nie przedstawiło dokumentów potwierdzających jego zadłużenie, nie nadesłało również wyciągów z rachunku bankowego za okres grudzień 2008 r. - kwiecień 2009 r. Przedstawione kopie wyciągów z rachunku bankowego na dzień 31 grudnia 2008 r., 31 marca 2009 r. oraz na dzień 30 kwietnia 2009 r. świadczą jedynie o stanie konta w trzech wybranych przez skarżącego dniach. Stowarzyszenie nie udokumentowało wydatków poniesionych na działalność statutową w IV kwartale 2008 r. oraz I kwartale 2009 r. Stowarzyszenie nie przedstawiło także odpisu uchwały walnego zgromadzenia członków określającej aktualną wysokość składki członkowskiej, a także kopii umów pożyczek zaciągniętych, według oświadczenia Prezesa Stowarzyszenia, od członków stowarzyszenia na spłatę zaległych zobowiązań organizacji. Odnosząc się do twierdzeń zawartych w zażaleniu stwierdzić należy, że są one niezasadne. W szczególności, w obecnym porządku prawnym, brak jest normy, która stanowiłaby o zwolnieniu organizacji społecznych od obowiązku uiszczania opłat sądowych. Nie ma wpływu na zmianę rozstrzygnięcia także to, że w niektórych innych postępowaniach Stowarzyszenie uzyskało prawo pomocy. W konsekwencji, w sprawie, Stowarzyszenie nie przedstawiło żądanych przez Sąd I instancji dokumentów i oświadczeń, zatem nie wykazało, że jest uprawnione do skorzystania z prawa pomocy. Ponadto, Stowarzyszenie nie wykazało braku możliwości prowadzenia działalności gospodarczej i przeznaczania z niej zysków na statutowe cele. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.