II FSK 1600/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak (sprawozdawca), Sędziowie NSA Grzegorz Borkowski, del. WSA Lidia Ciechomska - Florek, Protokolant Katarzyna Kwaśniewska - Ciesielska, po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2011 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 27 maja 2009 r. sygn. akt I SA/Op 93/09 w sprawie ze skargi H. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia 30 października 2008 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę kasacyjną. Postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia 30.10.2008r., odmówiono H. M. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Jak wskazało, Wójt Gminy T. ustalił podatniczce podatek w kocie 5.454,00 zł za rok 2007 od nieruchomości. Decyzję doręczono stronie w dniu 5.09.2007 r. w sposób zastępczy przewidziany w art. 150 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm., dalej Ord.pod.) Następnie ponownie wysłano stronie decyzję, którą strona odebrała w dniu 21.09.2007 r. Od decyzji Wójta strona w dniu 05.10.2007r. wniosła odwołanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia 29.10.2007 r. stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Nie godząc się z takim rozstrzygnięciem strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, który wyrokiem z dnia 23.07.2008 r. sygn. akt I SA/Op 149/08 oddalił skargę. Następnie wnioskiem z dnia 25.07.2008 r. strona zwróciła się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Wójta Gminy z dnia 21.08.2007 r. W uzasadnieniu wskazała, że decyzję otrzymała w dniu 21.09.2007 r. i od tej decyzji wniosła w terminie odwołanie. Wójt przyjął odwołanie jako złożone w terminie i przekazał je wraz aktami Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu. Podkreśliła, iż otrzymana przez nią decyzja nie zawierała jakiejkolwiek wzmianki o fakcie wcześniejszego doręczenia w trybie zastępczym. O uchybieniu terminu do wniesienia odwołania strona dowiedziała się dopiero z treści postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które postanowieniem z dnia 29.10.2008r. stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Nadto strona wskazała, że uchybienie terminowi do wniesienia odwołania nastąpiło bez jej winy, ponieważ organ I instancji nie zawiadomił jej o zastosowaniu doręczenia zastępczego, a pracownik poczty nie zachował przy doręczeniu wymogów art. 148 i 149 Ord. pod. Wyjaśniła, że z tych powodów nie mogła wraz z odwołaniem wnieść wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Wskazała też, że postępowanie przed sądem zakończone zostało w dniu 23.07.2008 r. i jej zdaniem w tym dniu dopiero ustała przyczyna uchybienia terminowi do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Odmawiając przywrócenia terminu do wniesienia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze powołało się na treść art. 162 Ord. pod. i wyjaśniło, że strona nie zachowała 7-dniowego terminu do wniesienia wniosku. Nie godząc się z postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, zarzucając naruszenie art. 162 Ord. pod. i wniosła o uwzględnienie wniosku dotyczącego przywrócenia terminu. Uzasadniając skargę strona podkreśliła, że skarga wniesiona na postanowienie Kolegium stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania miała na celu ustalenie czy faktycznie odwołanie zostało wniesione z uchybieniem terminu, a to zdaniem skarżącej wykluczało złożenie jednocześnie wniosku o przywrócenie terminu. Pokreśliła także, iż Wójt przyjął jej odwołanie jako złożone w terminie i nie powiadomił jej o doręczeniu zastępczym decyzji. Zdaniem skarżącej organy winny w tej kwestii przeprowadzić uzupełniające postępowanie, o co strona wnosiła składając wniosek o przywrócenie terminu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z dnia 27 maja 2009 r., sygn.akt I SA/Op 93/09, uchylił zaskarżone postanowienie. Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżone postanowienie nie może pozostać w obrocie prawnym, gdyż zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazano art. 162 § 1 Ord. pod. i wyjaśniono, że w rozpoznawanej sprawie istotne było, że skarżąca od początku kwestionowała, iż uchybiła terminowi, czemu dała wyraz składając do sądu skargę na postanowienie stwierdzające uchybienie terminu. W takiej sytuacji, zdaniem Sądu, do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia kwestii uchybienia terminu, bezpodstawne byłoby składanie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Skoro strona negowała fakt spóźnienia, to nie mogła jednocześnie domagać się przywrócenia terminu, gdyż popadłaby w oczywistą sprzeczność. Przywrócenia terminu może domagać się strona, która przyznaje, że nie dokonała czynności w terminie. Sąd przyznał rację skarżącej, iż wniesienie przez nią skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania, wykluczało złożenie jednocześnie wniosku o przywrócenie terminu. Dopiero z uprawomocnieniem się tego orzeczenia można zasadnie przyjąć, że strona powzięła informację o uchybieniu terminu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżyło powyższy wyrok w całości i zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.), poprzez nietrafne przyjęcie, że zasadne jest uchylenie postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 października 2008 r. jako wydanego z naruszeniem art. 162 § 1 i art. 161 § 2 Ord.pod., podczas, gdy nie jest prawnie dopuszczalne merytoryczne rozpoznanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosku strony o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Wójta z dnia 21 sierpnia 2007 r. Wskazując na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, przeto nie zasługuje na uwzględnienie. Kwestią sporną w sprawie, w której wniesiono skargę kasacyjną jest sposób rozumienia użytego w art. 162 § 2 zdanie pierwsze Ord. pod. zwrotu "w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi". Niezależnie od tego, trzeba zauważyć, iż tym co wywołało wątpliwość Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. jest rozumienie wynikającego z tego przepisu obowiązku "jednoczesności" wniesienia podania o przywrócenie terminu i dopełnienie czynności, dla której termin zastrzeżono. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela zapatrywań Kolegium zaprezentowanych w tym względzie w skardze kasacyjnej, uznając je za nieuzasadnione i abstrahujące w istocie od okoliczności rozpoznawanej sprawy. Wbrew temu co stwierdzono w skardze kasacyjnej (s. 4), Wojewódzki Sąd Administracyjny we Opolu nie dopuścił się "nieuprawnionej wykładni celowościowej przepisów art. 162 Ordynacji podatkowej". Uwzględniając utrwaloną już linię orzeczniczą sądów administracyjnych, przyjął on, że negując fakt naruszenia terminu do wniesienia odwołania, skarżąca popadłaby w sprzeczność występując z wnioskiem o przywrócenie uchybionego terminu. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko, iż w rozpatrywanym stanie faktycznym, dopiero oddalenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu skargi na postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania mogło być uznane za ustanie przyczyny uchybienia terminowi. Korespondują z nim ustalenia poczynione m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 marca 1999 r., I SA/Gd 1664/98. Przyjęto w nim, iż "Datą początkową biegu terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu może być dzień, w jakim strona powzięła wiadomość o uchybieniu terminu. Dotyczy to przypadków, kiedy strona dokonując czynności działa w subiektywnym przeświadczeniu, iż robi to w terminie". Wyrok, o którym mowa wcześniej, zapadł w dniu 23 lipca 2008 r., zaś wniosek do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. nadano za pośrednictwem poczty w dniu 28 lipca 2008 r. Dochowany został tym samym termin wskazany w art. 162 § 2 zdanie pierwsze Ord. pod. Bez znaczenia dla dokonanej w tym przedmiocie oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia jest fakt, iż wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu nie wniesiono jednocześnie odwołania. Wpłynęło ono do organu administracji wcześniej, gdyż strona działała w przeświadczeniu o dotrzymaniu wymaganego przez art. 223 § 2 Ord. pod. terminu. Zaprezentowana w tym zakresie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. argumentacja (s. 4 – 5 skargi kasacyjnej) grzeszy skrajnym formalizmem, zaś twierdzenie "Ponowne wniesienie przez dany podmiot prawa tożsamego środka odwoławczego [...] w sytuacji bezskuteczności pierwszej takiej czynności, ze względu na uchybienie terminu do jej dokonania, nie jest uprawnione i skuteczne na gruncie Ordynacji podatkowej" musi być uznane za co najmniej niezrozumiałe. Pogląd ten pozostaje w sprzeczności z tezą wyrażoną w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 lutego 2009 r., sygn.akt IV SA/GL 381/08 (ONSAiWSA 2010, nr 6, poz. 99). Stwierdzono w nim co następuje: "Jakkolwiek postanowienie o stwierdzeniu uchybienia terminu wniesienia odwołania (art. 134 K.p.a.) niweczy skutki, jakie ustawa wiąże z wniesieniem odwołania, to jednak zbędne jest dołączenie ponownego odwołania do wniosku o przywrócenie terminu wniesienia odwołania (art. 58 K.p.a.), uprzednio złożonego z uchybieniem terminu". Upatrywanie przeszkody dla merytorycznego rozpatrzenia wniosku skarżącej o przywrócenie terminu w tym, iż decyzja Wójta Gminy T. stała się ostateczna zdaje się z kolei podważać w sposób generalny sens i funkcję konstrukcji przywrócenia terminu do wniesienia środka zaskarżenia (odwołania, wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, odwołania w rozumieniu art. 221 Ord. pod. lub zażalenia). Jeśli bowiem dochodzi do uruchomienia z pozytywnym dla wnioskodawcy rezultatem wspomnianego trybu, określony akt traci przypisywaną mu dotychczas cechę, a mówiąc ściśle – uznawany jest za nieostateczny. Zasłanianie się faktem ochrony, jaką decyzji Wójta Gminy T. daje zasada trwałości decyzji ostatecznych (s. 4 skargi kasacyjnej), pomija istotę procesowego mechanizmu przywrócenia terminu i świadczy o nieznajomości relacji pomiędzy tą konstrukcją i wspomnianą uprzednio zasadą. Nie do przyjęcia jest wreszcie konstatacja: "Sąd nie dostrzegł, że Pani H.M. mogła złożyć podanie wymienione w art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej «z ostrożności procesowej»" (s. 4 skargi kasacyjnej). Nie jest rolą sądu badanie, czy skarżący dochował wymagania "ostrożności procesowej". Jego zadaniem jest natomiast ocena zgodności z prawem działania organów administracji publicznej, w tym respektowania rekonstruowanych na tle okoliczności konkretnej sprawy zasad rzetelnego postępowania wyprowadzanych z mających w niej zastosowanie przepisów prawa procesowego. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.