II SA/Gd 161/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariola Jaroszewska Sędziowie: Sędzia WSA Wanda Antończyk (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Dobroń po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2009 r. na rozprawie sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 listopada 2008r., Nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego 1/uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia 22 września 2008r Nr [...]; 2/ zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej E. K. kwotę 31,40zł / trzydzieści jeden zł czterdzieści gr/ tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z dnia 17 listopada 2008 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję z dnia 22 września 2008 r. wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta przez Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. odmawiającą przyznania E. K., z powodu przekroczenia kryterium dochodowego, prawa do świadczeń: - zasiłków rodzinnych, - jednorazowego dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, -dodatków z tytułu kształcenia i rehabilitacji dzieci niepełnosprawnych, - dodatków z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej, na rzecz K., P. i Ł. K. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazano art. 138 § 1 pkt kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych / Dz. U. z 2006r., Nr 139, poz. 992 ze zm./ zw. dalej ustawą. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcia organy obu instancji wskazały, iż wnioskodawczyni nie spełnia ustawowej przesłanki umożliwiającej przyznanie zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami z powodu przekroczenia kryterium dochodowego. Odwołująca E. K. podnosiła w odwołaniu, iż do dochodu jej rodziny niezasadnie doliczono dochód jej męża, gdyż związek małżeński zawarła 15 marca 2008r.- okoliczności tej nie uwzględnił organ I instancji, a to spowodowało przekroczenie kryterium dochodowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze przywołało treść przepisu art. 5 ust. 1 i 2 ustawy, w myśl którego zasiłek rodzinny przysługuje rodzicom lub jednemu z rodziców dziecka, jeżeli dochód w rodzinie w przeliczeniu na osobę nie przekracza 504zł, w przypadku, gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza 583zł. Natomiast dochodem rodziny jest przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Organ I instancji ustalił, że w 2007r. rodzina E. K. uzyskała dochód w wysokości 48.032,74zł. Ostatecznie według organu I instancji przeciętny miesięczny dochód członków rodziny wnioskodawczyni uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy wyniósł 994,74zł na osobę w rodzinie, co oznacza przekroczenie kryterium dochodowego wynoszącego w rozpatrywanej sprawie 583zł /organ I instancji doliczył do dochodu dochód uzyskany w 2008r. przez E. K. z tytułu zatrudnienia/. Organy obu instancji dokonały ustaleń dotyczących kwestii uzyskania dochodu przez wnioskodawczynię z tytułu podjęcia zatrudnienia z dniem 1 lutego 2008r. wskazując, że ustawa przewiduje powiększenie dochodu rodziny w przypadku uzyskania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej /art. 3 pkt 24 ustawy/. Organ I instancji, jak to wyżej wskazano, przy ustalaniu wysokości dochodu miesięcznego uzyskanego w przeliczeniu na członka rodziny, uwzględnił dodatkowo dochód uzyskany przez wnioskodawczynię z tytułu zatrudnienia w 2008r. / po uwzględnieniu tego dochodu przeciętny miesięczny dochód członków rodziny wyniósł 964,74 zł na osobę w rodzinie/. Organ II instancji ustalił natomiast, że E. K. podjęła zatrudnienie 1 lutego 2008r. uzyskując dochody w kwocie 840,13zł netto. Organ I instancji nie uwzględnił jednak, że odwołująca utraciła ten dochód poprzez utratę zatrudnienia w dniu 4.04.2008r. Zgodnie z § 18 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 5 czerwca 2005r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawie świadczeń rodzinnych / Dz. U. Nr 105, poz. 881/ w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, do dochodu rodziny dodaje się miesięczną kwotę dochodu uzyskanego przez członka rodziny, o ile dochód ten osoba otrzymuje w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych. Organ II instancji wskazał, że z akt sprawy nie wynika, aby E. K. podjęła inna pracę. Zatem dochód ten nie powinien być brany pod uwagę jako dochód uzyskany, a w konsekwencji doliczony do dochodu z 2007r. Organ II instancji ustalił jednak, że powyższe uchybienie nie miało wpływu na wynik sprawy, ponieważ uwzględniając tylko dochód rodziny uzyskany w 2007r., bez powiększania go o dochód uzyskany, rodzina E. K. również przekroczyła kryterium dochodowe, skoro dochód rodziny w 2007r. wyniósł 48.032,74zł, a więc przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy wyniósł 800,54 na osobę, co oznacza przekroczenie kryterium dochodowego. Kolegium wskazało również, że bez znaczenia dla rozstrzygnięcia pozostaje fakt, iż Państwo K. zawarli związek małżeński w marcu 2008r. Regulacje ustawy o świadczeniach rodzinnych jako rodzinę traktują również rodziców dziecka, niekoniecznie małżonków / art. 3 pkt 16 ustawy/. Organ wskazał, że jak wynika z dokumentacji sprawy, małżonkowie K., już przed zawarciem małżeństwa posiadali wspólne małoletnie dzieci, zatem w świetle regulacji ustawowych tworzyli rodzinę. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku E. K. zaskarżonej decyzji zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych, w konsekwencji niewłaściwą ocenę prawną. W uzasadnieniu skargi skarżąca ponownie podniosła, że przy wyliczeniu dochodu organy bezzasadnie zsumowały dochody T. K. i skarżącej. Skarżąca wskazała, że do dnia zawarcia małżeństwa prowadzili oni osobne gospodarstwa domowe i osobno mieszkali. W takiej sytuacji, jak podniosła skarżąca, nie mogli stanowić rodziny, jednocześnie skarżąca wskazała, że zawarcie związku małżeńskiego nie powinno powodować odmowy przyznania świadczeń za okres przed zawarciem małżeństwa. W konsekwencji skarżąca zarzuciła organom naruszenie art. 5 ust. 1 i ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi Kolegium przytoczyło definicję rodziny zawartą w przepisie art. 3 pkt 16 ustawy, który stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o rodzinie- oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością rodzinie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Natomiast pojęcie dochodu zdefiniowane w powoływanym art. 3 pkt 2 ustawy operuje pojęciem dochodu członków rodziny. Powyższe definicje nie zawierają wymogu prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. Organ II instancji wskazał, że w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślono, iż ustawodawca określając pojęcie rodziny, jak i osoby samotnie wychowującej dziecko /art. 3 pkt 17 ustawy/ uwzględnił status prawny, nie zaś stan faktyczny lub przesłankę wspólnego gospodarowania. Powołując się na powyższe organ wskazał, że pomimo iż Państwo K. zawarli małżeństwo dopiero 15 marca 2008r., to również do tej daty pozostawali rodziną w świetle definicji ustawowej, skoro już wówczas posiadali wspólne małoletnie dzieci. Skoro dochodem rodziny w rozumieniu art. 3 pkt 2 ustawy są dochody członków rodziny, należy uwzględnić dochód obojga rodziców, bez znaczenia zaś jest czy pozostawali ono we wspólnym gospodarstwie domowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która to kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Nadto stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd administracyjny nie musi w ocenie legalności ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanej decyzji podnosić z urzędu. Taka sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie, albowiem skarga zasługuje na uwzględnienie z przyczyn innych niż to wskazano w skardze. Przedmiotem postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie było ustalenie, czy skarżącej przysługują świadczenie rodzinne w postaci zasiłków rodzinnych i ww. dodatków do zasiłku rodzinnego na trójkę dzieci, których rodzicami są skarżąca E. K. oraz T. K. na okres zasiłkowy od 1 września 2008 do 31 sierpnia 2009r. po ustaleniu dochodu rodziny uzyskanego w roku poprzedzającym okres zasiłkowy, tj. w rozpoznawanej sprawie w 2007r. We wniosku z dnia 30 lipca 2008r. podała, że w skład rodziny wchodzą skarżąca E. K. / matka dzieci/, T. K. /ojciec/ oraz troje dzieci / K., P. i Ł. K. Do wniosku skarżąca załączyła między innymi odpis skrócony aktu małżeństwa zawartego z T. K. w dniu 15 marca 2008r. Organy w oparciu o dane podane we wniosku ustaliły, że kryterium dochodowe uprawniające do przyznania zasiłku rodzinnego zostało przekroczone, po uwzględnieniu dochodów wszystkich członków rodziny wymienionych we wniosku / E. K. i T. K./, stosownie do cyt. przez organ administracji przepisu art. 3 pkt 16, stanowiącego, że rodzina oznacza m.in. rodziców dzieci. Skarżąca kwestionowała wliczenie dochodu T. K. do dochodu rodziny z przyczyn wskazanych w skardze. Na rozprawie przed Sądem w dniu 14 maja 2009r. skarżąca E. K. oświadczyła, że otrzymywała świadczenia rodzinne od 2002r. W 2002r. została orzeczona sądownie separacja z T. K., w lipcu 2007r. prawomocnie orzeczono rozwód, przyznane zostały alimenty na dzieci. Skarżąca przedłożyła odpis prawomocnego wyroku Sądu z dnia 26 marca 2002r. orzekającego separację małżeństwa T. K. i E. K. oraz zasądzającego alimenty na rzecz małoletnich dzieci od T. K., a nadto dwie decyzje o przyznaniu zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami na dzieci na okres od 1 września 2006r do 31 sierpnia 2007r oraz zasiłki na okres 1 września 2007 do 31 sierpnia 2008r. Powyższe okoliczności wskazują, że wniosek z dnia 30 lipca 2008r. o przyznanie świadczeń rodzinnych na okres zasiłkowy od 1 września 2008r. do 31 sierpnia 2009r. na okres zasiłkowy nie był pierwszym wnioskiem o przyznanie zasiłków rodzinnych złożonym przez skarżącą, a stanowił w istocie kontynuację wcześniej już przyznanych świadczeń rodzinnych. Sąd podziela stanowisko organów administracji, że wykładni pojęcia dochód rodziny w przeliczeniu na osobę rodziny należy dokonywać wyłącznie w oparciu o wyżej przytoczone ustawowe definicje "dochodu rodziny" oraz "rodziny". Wbrew zarzutom skarżącej sytuacja faktyczna nie wpływa na zmianę reguł w zakresie ustalania podmiotów stanowiących członków rodziny. Ustawa nie przewiduje badania okoliczności dotyczących rodziny, np. badania wspólnego gospodarowania czy zamieszkiwania. Wiążący jest bowiem stan prawny ustalony na podstawie art. 3 pkt 16 ustawy. W tym zakresie zarzuty skarżącej dotyczące faktycznej sytuacji rodziny, takie jak nie prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego z T. K., czy też ta okoliczność, iż mieszkali oni osobno, nie miała znaczenia w rozpatrywanej sprawie. Stanowisko skarżącej w tym zakresie nie znajduje żadnego uzasadnienia prawnego. W świetle powyższych ustaleń prawidłowo organy ustaliły, że ustawodawca określając pojęcie rodziny / art. 3 pkt 16 ustawy/ uwzględnia status prawny, nie zaś stan faktyczny lub przesłankę wspólnego zamieszkiwania. Skarżąca wnosiła, aby przy uwzględnianiu dochodu rodziny nie uwzględniać dochodu T. K. Pomijając niezasadność argumentów skarżącej zawartych w odwołaniu oraz w skardze, wskazać należy, że możliwość uwzględnienia dochodu tylko jednego rodzica / w rozpatrywanej sprawie dochodu skarżącej/ odnosi się tylko do okoliczności, kiedy dziecko wychowywane jest przez osobę samotną w rozumieniu art. 3 pkt 17a ustawy. Przepis ten z kolei zawiera ustawową definicję osoby samotnej. Zgodnie z art. 3 pkt 17a osoba samotnie wychowującą dziecko oznacza pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wspólnie wychowuje co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Zgodnie z art. 23 ust. 4 pkt 1 lit. d/ ustawy do wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych należy dołączyć odpowiednio prawomocny wyrok orzekający rozwód lub separację. Zatem również określenie pojęcia osoby samotnie wychowującej dziecko uwzględnia status prawny / art. 3 pkt 17a, nie zaś stan faktyczny. Mając na uwadze powyższe ustalenia Sąd uznał, że w rozpoznawanej sprawie orzeczenia zapadły z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 kpa nakładających na organy administracji obowiązek wszechstronnego zebrania materiału dowodowego i wnikliwej jego oceny. W rozpatrywanej sprawie organy nie wyjaśniły bowiem dokładnie stanu faktycznego sprawy, w sytuacji gdy skarżąca otrzymywała świadczenia rodzinne za wcześniejsze okresy zasiłkowe, skarżąca złożyła prawomocny wyrok orzekający separację, powołała się też na wyrok dotyczący rozwodu z T. K., a rozpatrywana sprawa dotyczy przyznania świadczeń rodzinnych za okres od 1 września 2008r –dochodem rodziny jest w takiej sytuacji dochód rodziny uzyskany w 2007r. Nie jest ustalone czy skarżąca otrzymywała te świadczenia z uwagi na to, że miała status osoby samotnie wychowującej dzieci w rozumieniu cyt. art. 3 ust. 17a ustawy, czy też z innych przyczyn np. wysokość dochodów rodziców nieprzekraczała kryterium dochodowego. Prawidłowo ustalony stan faktyczny jest bowiem niezbędny dla prawidłowego zastosowania norm prawa materialnego. Zastosowanie przepisu art. 3 pkt 16 ustawy nastąpiło w rozpatrywanej sprawie bez jednoznacznych ustaleń, które wykluczałyby zastosowanie innych regulacji / art. 3 pkt 17a ustawy/. W tym stanie rzeczy powyższe okoliczności skutkują koniecznością uchylenia wydanych w sprawie decyzji na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi . Ponownie rozpoznając sprawę organ winien ustalić czy nie zaistniały w sprawie prawne możliwości nieuwzględnienia dochodów uzyskiwanych przez T. K., innymi słowy czy istnieje możliwość uwzględnienia dochodu wyłącznie jednego rodzica przy ubieganiu się za świadczenia rodzinne za ww. okres zasiłkowy, czy też należy, dochody obojga rodziców zsumować mając na uwadze definicję rodziny zawartą w przepisie art. 3 pkt 16 ustawy. Powyższych ustaleń nakazy dokonać, po wyjaśnieniu stanu faktycznego, w oparciu o prawidłowo przez organ zastosowane ustawowe pojęcia rodziny, dochodu rodziny, dochodu uzyskanego oraz dodatkowo w oparciu o ustawowe pojęcie osoby samotnie wychowującej dzieci /art. 3 pkt. 2, pkt 16 i pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych/. Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji wyroku /pkt 1/. Nadto Sąd orzekł o kosztach postępowania zasądzając zwrot tych kosztów na rzecz skarżącej na podstawie art. 205§ 1 ustawy-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /pkt 2 wyroku/.