IV SA/Wa 470/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Wykowski, Sędziowie Sędzia WSA Alina Balicka (spr.), Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Protokolant Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2009 r. sprawy ze skargi L.S.A. w likwidacji z siedzibą w K. adwokata M. N. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania - oddala skargę - Decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] Minister Gospodarki utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] października 2008 r. odmawiającą na podstawie art. 157 § 3 K.p.a. wszczęcia na wniosek likwidatora spółki pn. D. Spółka Akcyjna w likwidacji - adw. M. N., postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r., w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. F. S. A. Wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją Ministra Gospodarki z dnia [...] listopada 2008 r., złożył likwidator spółki pn. D. S. A. w likwidacji adw. M. N. Likwidator spółki wniósł o uchylenie w całości skarżonej decyzji i w konsekwencji tego wydanie decyzji stwierdzającej wydanie Orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. z naruszeniem prawa w zw. z niemożliwością stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji wskutek wywołania nieodwracalnych skutków prawnych w przedmiotowym zakresie odnoszącym się do spółki D. S. A. w K. Po ponownym przeanalizowaniu zebranego materiału dowodowego Minister Gospodarki nie znalazł podstaw do zmiany decyzji. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] stycznia 2008 r. Minister wskazał, iż w okresie likwidacji nie działa zarząd spółki akcyjnej. Tym niemniej w okresie likwidacji spółki działają zarówno jej walne zgromadzenie jak i rada nadzorcza, które stanowią również organy spółki. Likwidator nie jest organem spółki akcyjnej, a jest on odrębnym od spółki podmiotem prawa, który przejmuje obowiązki zarządu, ale tylko w czasie likwidacji spółki. Przede wszystkim likwidator, zdaniem organu, nie jest wymieniony wśród organów, nie ma do niego zastosowania teoria organów, ale teoria przedstawicielstwa. O odrębności prawnej likwidatora świadczy art. 486 k.s.h., który traktuje osobno o odpowiedzialności likwidatora za szkodę wyrządzoną jego działaniem lub zaniechaniem. Likwidatorzy nie mogą podejmować czynności innych niż te, które zmierzają do zakończenia działalności przez spółkę. Z prawa do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności przedmiotowego orzeczenia, na podstawie art. 30 § 3 K.p.a. w zw. z art. 38 K.c., może skorzystać jedynie spółka – reprezentowana przez powołane do tego organy – zarząd – jako były właściciel mienia znacjonalizowanego. Minister powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne wskazał, że przysługujące stronie żądanie dokonania oceny legalności orzeczenia administracyjnego nie ma charakteru majątkowego, lecz jest wyłącznie nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia. Postępowanie zwyczajne i postępowanie nadzorcze nie mają tego samego przedmiotu. Jeżeli przedmiotem postępowania zwyczajnego, było prawo własności, przedmiotem postępowania nadzorczego – które jest postępowaniem szczególnym – nie będzie już prawo własności, lecz orzeczenie wywłaszczeniowe. Organ zaznaczył, iż przymiot strony należy posiadać w dniu złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, by mógł on być podstawą skutecznego wszczęcia postępowania. Interes prawny podmiotu lub jego obowiązek nie zależy od jego indywidualnego przekonania, że zachodzi związek między postępowaniem, a sytuacją zainteresowanego, lecz ma charakter obiektywny i musi wynikać z ustawowego źródła. W skardze z dnia 23 lutego 2009 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] stycznia 2009 r. likwidator D. S. A. w likwidacji z siedzibą w K. adw. M. N., wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Skarżący zarzucił decyzji z dnia [...] stycznia 2009 r. naruszenie: - art. 466 k.s.h. w zw. z art. 38 K.c. poprzez błędne przyjęcie, że likwidator spółki akcyjnej przejmuje obowiązki zarządu spółki, ale tylko w zakresie likwidacji spółki , tj. działa w imieniu spółki, a nie za spółkę; - art. 469 §1 w zw. z art. 468 § 1 K.s.h. poprzez błędne przyjęcie, że likwidator spółki akcyjnej może podejmować czynności tylko i wyłącznie zmierzające do jej zakończenia, a nie czynności prowadzących do odzyskania majątku spółki bezprawnie odebranego na podstawie decyzji nacjonalizacyjnych celem jego upłynnienia w związku z likwidacją spółki zgodnie z dyspozycją art. 468 § 1 K.s.h. lub zwrotu wierzytelności na rzecz jej wierzycieli; - art. 483 § 1 i 2 K.s.h. poprzez błędne przyjęcie, że likwidator nie odpowiada wobec spółki za szkodę wyrządzoną działaniem lub zaniechaniem sprzecznym z prawem polegającym na niepodejmowaniu działań zmierzających do ściągnięcia wierzytelności spółki oraz ewentualnie majątku bezprawnie odebranego na podstawie decyzji nacjonalizacyjnych a także, że likwidator przy wykonywaniu swoich obowiązków nie powinien dokładać staranności wynikającej z zawodowego charakteru swojej działalności, a w konsekwencji uzyskać jak najwyższej sumy w związku z upłynnieniem majątku spółki lub wystąpienie z roszczeniami odszkodowawczymi celem ściągnięcia wierzytelności spółki; - art. 464 § 1 k.s.h. poprzez przyjęcie, że w okresie likwidacji istniejące organy spółki, tj. walne zgromadzenie oraz rada nadzorcza mogą poprzez swoje działalnie reprezentować spółkę w takim samym zakresie jak likwidator spółki, pomimo wskazania w dyspozycji powyższego przepisu, że reprezentującym spółkę w okresie likwidacji są likwidatorzy lub jeden likwidator; - art. 462 § 1 k.s.h. poprzez błędne przyjęcie, że w okresie likwidacji pomimo stosowania przepisów dotyczących organów spółki, likwidator nie może podejmować działań, które podejmowałby zarząd spółki; - art. 30 § 3 w zw. z art. 28 K.p.a. w zw. z art. 38 kc poprzez odmowę przyznania likwidatorowi charakteru strony, a w konsekwencji odmowę wszczęcia postępowania. W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego aktu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Należy zaznaczyć, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Biorąc pod uwagę wskazane kryterium Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli w niniejszym postępowaniu jest decyzja Ministra Gospodarki z dnia [...] stycznia 2009 r. utrzymująca w mocy decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2008 r. odmawiającą wszczęcia na wniosek likwidatora spółki akcyjnej pn. D. Spółka Akcyjna w likwidacji adwokata M. N. postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r., w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. F. S. A. Rolą Sądu w niniejszym postępowaniu była ocena, czy organy orzekające w sprawie zasadnie uznały, iż likwidator spółki nie ma uprawnienia do wystąpienia z wnioskiem w sprawie stwierdzenia nieważności wyżej wskazanego orzeczenia nacjonalizacyjnego. Wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji następuje na żądanie strony lub z urzędu (art. 157 § 2 k.p.a.). Z treści powołanego przepisu wynika, że czynności inicjujące wszczęcie postępowania administracyjnego, o ile nie zostanie ono wszczęte z urzędu, mogą być podjęte wyłącznie przez podmioty uprawnione. Organ administracji publicznej nie może, co do zasady, wszcząć postępowania administracyjnego w celu stwierdzenia nieważności określonego aktu na wniosek dowolnego podmiotu, bowiem uczyniłby to w sposób oczywiście niezgodny z prawem. Również decyzja administracyjna wydana w wyniku tak wszczętego postępowania byłaby aktem wydanym z rażącym naruszeniem prawa, zatem wszczęcie postępowania na wniosek może nastąpić jedynie z woli podmiotu, mającego legitymację procesową strony, w rozumieniu art. 28 k.p.a. Legitymację tę do żądania wszczęcia postępowania na wniosek ma podmiot, który twierdzi, że decyzja wadliwa dotyczy jego interesu prawnego lub obowiązku. Stroną postępowania w sprawie stwierdzenia nieważność jest nie tylko strona postępowania zwykłego, zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz również każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji (wyr. NSA z dnia 30 października 2003 r., sygn. akt I SA 3087/01, Lex 149467). Na podstawie art. 157 § 3 kpa organ orzeka co do niedopuszczalności z przyczyn przedmiotowych lub podmiotowych wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Decyzja wydana na podstawie art. 157 § 3 kpa jest wynikiem oceny zdolności do działania w sprawie osoby wnoszącej podanie, legitymacji strony, wykazania tego, że nie istnieje decyzja, której ważność należy poddać ocenie (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1998, str. 829). Wszczęcie i prowadzenie postępowania zależy zatem od uprzedniej kontroli przez organ, czy zachodzą formalnoprawne przesłanki warunkujące jego dopuszczalność. Orzeczeniem Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948r. wydanym na podstawie art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17) oraz § 65 ust. 1 pkt d i § 71 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62) zostało przejęte na własność Państwa przedsiębiorstwo F. Spółka Akcyjna (Dr A. W.). Właścicielem znacjonalizowanego przedsiębiorstwa była Spółka Akcyjna Dr A. W.. Spółka Akcyjna Dr A. W. posiadała osobowość prawną i stosownie do art. 33 kc posiadała przymiot osoby prawnej. Zgodnie z art. 38 kc osoba prawna działa przez swoje organy w sposób przewidziany w ustawie i w opartym na niej statucie. Ustawa z dnia 15 września 2000r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037 ze zm.) stanowi, że organami spółki akcyjnej są zarząd, rada nadzorca i walne zgromadzenie. Do zadań zarządu należy prowadzenie spraw spółki i jej reprezentacja – art. 368 § 1 ksh. Zarząd spółki akcyjnej, będący jej organem, działa w imieniu spółki. Z akt administracyjnych wynika, że Sąd Rejonowy dla K. w K. Wydział XI Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego postanowieniem z dnia [...] marca 2006r. wydanym w sprawie sygn. akt [...] postanowił o rozwiązaniu Spółki Akcyjnej Dr A. W., a jej likwidatorem został ustanowiony jednoosobowo M. N. Mimo postawienia spółki w stan likwidacji zachowuje ona osobowość prawną – art. 461 § 3 ksh. Przy czym przyjmuje się, że jej zdolność do czynności prawnych jest ograniczona do celów samej likwidacji, a celem spółki w likwidacji nie jest dalsze prowadzenie działalności, a podjęcie działań w celu jej zakończenia, "zwinięcia". Dla spółki akcyjnej w likwidacji ustanawia się likwidatora, bądź likwidatorów. Powołanie likwidatorów powoduje, że zastępują oni organ spółki akcyjnej jakim jest zarząd. Jednocześnie wygasają uprawnienia zarządu do prowadzenia spraw spółki i jej reprezentowania. Zarząd jako organ spółki przestaje istnieć. Do likwidatorów stosuje się przepisy dotyczące członków zarządu, ale nie zarządu jako takiego – art. 466 ksh. Nie ma tożsamości między pojęciem członka zarządu a samym zarządem jako organem spółki. W spółce w likwidacji nie działa jeden z jej organów jakim jest zarząd, natomiast funkcjonuje rada nadzorcza i walne zgromadzenie. Likwidator jest odrębnym od spółki podmiotem prawa nie wymienionym wśród ustawowych organów spółki i brak jest podstaw prawnych do przyjęcia, że jest on organem spółki. Likwidatorzy posiadają uprawnienia do prowadzenia spraw spółki i jej reprezentowania, z tym że zakres tych uprawnień ograniczony jest do czynności wyszczególnionych w art. 468 § 1 ksh. Zgodnie z tym przepisem likwidatorzy powinni zakończyć interesy bieżące spółki, ściągnąć wierzytelności, wypełnić zobowiązania i upłynnić majątek spółki (czynności likwidacyjne). Nowe interesy mogą podejmować tylko wówczas, gdy to jest potrzebne do ukończenia spraw w toku. Nieruchomości mogą być zbywane w drodze publicznej licytacji, a z wolnej ręki - jedynie na mocy uchwały walnego zgromadzenia i po cenie nie niższej od uchwalonej przez zgromadzenie. Tym samym za nieważne należy uznać te czynności likwidatorów, które nie mają charakteru czynności likwidacyjnych, z tym że w myśl art. 469 § 3 ksh, wobec osób trzecich działających w dobrej wierze uważa się czynności podjęte przez likwidatorów za czynności likwidacyjne. Przyjmuje się, że przez zakończenie bieżących interesów należy rozumieć wstrzymanie się od dotychczasowej działalności związanej z celem spółki i przestawienie tej działalności na cel likwidacyjny. Generalnie należy przyjąć, że likwidatorzy powinni dokonywać tylko tych czynności, które z jednej strony prowadzą do zakończenia działalności spółki, z drugiej zaś do upłynnienia majątku spółki. W literaturze przyjmuje się, że wola objawiona przez likwidatora jest jego wolą i nie może być bezpośrednio przypisana spółce, pozwala to przyjąć, że działa on w imieniu spółki, a nie za spółkę (A. Kidyba Wybrane problemy związane z likwidacją spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, M. Prawn. 2000, nr 3, str. 145). Stanowisko to powołuje również Ryszard Czerniawski w komentarzu do art. 466 ksh (Komentarz, Dom Wydawniczy ABC, 2004, wyd. II.). Skoro art. 469 § 1 ksh przyznaje likwidatorom prawo prowadzenia spraw spółki oraz jej reprezentowania w granicach kompetencji określonych w art. 468 ksh, to również na podstawie art. 466 ksh przepisy dotyczące członków zarządu będą miały zastosowanie do likwidatorów tylko w zakresie tych czynności, które mieszczą się w granicach kompetencji określonych w art. 468 ksh. W przedmiotowej sprawie likwidator Spółki Akcyjnej Dr A. W. w likwidacji ustanowiony przez Sąd nie może przekraczać zakresu ustawowych kompetencji wynikających z art. 468 ksh. Likwidator spółki Dr A. W. S.A. w likwidacji zgodnie z art. 30 § 3 kpa mógłby działać w imieniu spółki jako jej przedstawiciel ustawowy ale tylko w tych sprawach, które mieszczą się w granicach przyznanych mu ustawą kompetencji o jakich mowa w art. 468 ksh. Sąd podziela pogląd organu, że w granicach tych kompetencji nie mieści się prawo likwidatora do wystąpienia o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego, gdyż nie należy to do czynności likwidacyjnych. Tym samym skarżący nie ma legitymacji procesowej strony, w rozumieniu art. 28 kpa w przedmiotowym postępowaniu. Odnosząc się do zarzutów likwidatora spółki pn. Dr A. W. S.A. w likwidacji z siedzibą w K., zawartych w skardze należy wskazać, iż nie zasługują one na uwzględnienie. Przytoczone powyżej argumenty jednoznacznie wskazują na brak przymiotu strony w postępowaniu, co za tym idzie likwidator nie ma legitymacji do złożenia wniosku o wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. w części dot. ww. przedsiębiorstwa. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.