II SA/Wa 189/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński, Sędzia WSA Przemysław Szustakiewicz (spr.), Sędzia WSA Janusz Walawski, Protokolant Katarzyna Ciacharowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2009 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty specjalnej oddala skargę Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] odmawiającą A. C. przyznania renty specjalnej. W uzasadnieniu organ wskazał, iż zgodnie z art. 82 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), przyznanie świadczenia jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przepis ten nie precyzuje warunków, jakie powinny być spełnione, aby renta lub emerytura mogła być przyznana w trybie tego przepisu. Organ wskazał, iż przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczeń specjalnych brana jest pod uwagę trudna sytuacja bytowa wnioskodawcy, o ile w sprawie występują też inne okoliczności, wskazujące na szczególny charakter, np. wybitne zasługi w jakiejś dziedzinie kultury lub sportu albo szczególne zdarzenia losowe. W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ ustalił, iż wnioskodawca, urodzony w 1951 r. jest niepełnosprawnym w znacznym stopniu wymagającym pomocy drugiej osoby, [...] nieposiadającym bliskiej rodziny. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, iż z powodu "choroby od urodzenia" nie mógł podjąć stałego zatrudnienia i pracował jedynie dorywczo [...]. Przez około [...] pomagał w gospodarstwie A. O., [...]. Następnie przebywał w szpitalu [...]. Opiekował się też ciężko chorą B. J. Wnioskodawca mieszka w B. w mieszkaniu komunalnym, gdzie opłaty związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą 266,43 zł miesięcznie. Ponadto z informacji uzyskanych z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. wynika, iż wnioskodawca posiada wykształcenie podstawowe. Pobiera zasiłek z opieki społecznej w wysokości [...] zł – zasiłek stały i [...] zł zasiłek pielęgnacyjny oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł, co daje łączna kwotę 477 zł. Wymaga systematycznego leczenia, choruje bowiem [...]. Wydatki związane z leczeniem, zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy, wynoszą ok. 100 zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż w sprawie A. C. nie zostały spełnione przesłanki do przyznania renty specjalnej, tj. wnioskodawca nie posiada wybitnych zasług w jakieś dziedzinie aktywności a jego obecna sytuacja bytowa nie jest wynikiem nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi A. C. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniósł o ponowne rozpatrzenie jego sprawy. Wskazał, iż podczas pobytu u A. O. podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na podstawie art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem jest nie zasadna, bowiem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Jej materialnoprawną podstawę stanowi przepis art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.), zgodnie z którym, Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej, niż określone w ustawie. Z jego brzmienia zatem wynika jednoznacznie, że decyzja wydana przez organ na tej podstawie ma charakter uznaniowy. Ustawodawca bowiem przyznał organowi możliwość wyboru sposobu realizacji celu wyrażonego w przepisie ustawy, jakim jest przyznanie świadczenia na specjalnych warunkach. W konsekwencji organ, dokonując swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, może rozstrzygnąć daną sprawę uznając za istotne określone fakty i podniesione przez stronę argumenty przemawiające za ustalonym wynikiem postępowania, inne zaś uznając za nieistotne dla rozstrzygnięcia. W trakcie dokonywania wspomnianej oceny, organ administracji publicznej zobligowany jest mieć na uwadze słuszny interes obywateli oraz uwzględniać interes społeczny, w szczególności zaś powinien zmierzać do realizacji zasady prawdy obiektywnej, co w przypadku uznania administracyjnego ma szczególne znaczenie. Dlatego też trafność rozstrzygnięcia w każdym indywidualnym przypadku wymaga szczegółowego zbadania i rozważenia wszelkich argumentów, które stanowiłyby podstawę do przyjęcia określonego stanowiska. Rozstrzygając w ramach uznania administracyjnego organ jest ponadto zobowiązany do przestrzegania przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. z 2000 r. Dz. U. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), a przede wszystkim do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Zobowiązany jest również do wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego zgodnie z treścią art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz do uzasadnienia według wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Niezależnie od powyższego dodać należy, że uznaniowy charakter decyzji administracyjnej oznacza nie tylko możliwość działania organu na jego własną odpowiedzialność w oparciu o upoważnienie ustawowe. Zakreśla on także zakres jej sądowej kontroli, która nie jest wyłączona, lecz ograniczona w szczególności do badania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej, a to zarówno przepisów szczegółowych, jak i zasad ogólnych określonych w rozdziale drugim działu I Kodeksu postępowania administracyjnego. Sąd kontroluje zatem, czy w toku tego postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego. Innymi słowy mówiąc, czy nie nosi cech dowolności. Wspomniane granice wytycza natomiast sam wybór rozstrzygnięcia, dokonywany na podstawie kryteriów słuszności i celowości. Pozostaje on poza kontrolą sądowoadministracyjną, która obejmuje wyłącznie kryterium legalności określone we wskazanym wyżej art. 1 § 1 i § 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Mając zatem za podstawę powyższe kryteria, w pierwszej kolejności należy zauważyć, że zgodnie z zacytowanym już wyżej art. 82 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, otrzymanie renty specjalnej możliwe jest w sytuacji zaistnienia szczególnie uzasadnionego przypadku. Podkreślenia wymaga, że jedynym kryterium do przyznania tego świadczenia jest wystąpienie okoliczności uzasadniających wyróżnienie w ten sposób osoby, która swoimi życiowymi osiągnięciami oraz ze względu na sytuację, w której się znalazła, w szczególny sposób na takie świadczenie zasługuje. Natomiast owe szczególne okoliczności w każdym przypadku mogą się przedstawiać odmiennie, co wymaga odpowiednio dokładnej analizy każdego wniosku. Przede wszystkim takimi okolicznościami mogą być wybitne, wyróżniające się osiągnięcia w dziedzinie literatury, sztuki czy sportu. Osoba składająca wniosek powinna więc legitymować się nadzwyczajnymi dokonaniami na obszarze życia społecznego, kulturalnego, czy np. w dziedzinie obronności kraju i przyczynianiu się do umacniania niepodległego bytu państwowego. Ponadto mogą to być nadzwyczajne, szczególne zdarzenia losowe, które powodują, iż dana osoba znajduje się w sytuacji uzasadniającej szczególne, korzystniejsze potraktowanie jej przez organ w porównaniu do innych obywateli otrzymujących świadczenia na ogólnych zasadach. Prezes Rady Ministrów powinien więc zbadać, czy przykładowo wnioskodawca będąc osobą szczególnie zasłużoną w określonej dziedzinie życia publicznego, znajduje się w sytuacji materialnej rażąco niesprawiedliwej do jego dokonań, co uzasadniałoby korzystne dla niego rozstrzygnięcie. W tym miejscu warto też wskazać, że sytuacja bytowa – jakkolwiek brana pod uwagę – nie może być jedyną przesłanką przyznania powyższego świadczenia. Zastąpiłaby wówczas pomoc socjalną udzielaną przez ośrodki pomocy społecznej, co stanowiłoby wypaczenie celu, dla którego ustawodawca ustanowił wyjątkowy tryb do jego przyznawania. Jednocześnie ważne jest, aby wspomniane powyżej szczególne okoliczności były analizowane i oceniane przez organ w każdym indywidualnym przypadku i to ze szczególną wnikliwością oraz przy zachowaniu bezwzględnie obowiązujących reguł proceduralnych. Ewentualne uchybienia zarówno w procesie gromadzenia materiału dowodowego, jak i oceny wszystkich elementów tego materiału, mogą bowiem mieć wpływ na ostateczne rozstrzygnięcie organu. W rozpoznawanej sprawie – w ocenie Sądu – Prezes Rady Ministrów prawidłowo zebrał i ocenił materiał dowodowy sprawy. Nie uchybił poszczególnym przepisom proceduralnym, ani też zasadom postępowania administracyjnego. Jednocześnie zbadał warunki socjalno – bytowe skarżącego, występując m. in. do ośrodka pomocy społecznej i uzyskując odpowiednie, szczegółowe informacje w tym zakresie. Mając zatem na uwadze powyższe, Sąd w pełni podziela stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, że skarżący nie legitymuje się wybitnymi zasługami bądź jego sytuacja jest następstwem nadzwyczajnych zdarzeń losowych. W sprawie jest bezsporne, że pan A. C. znajduje się, co prawda w trudnej sytuacji materialno - bytowej, ale sam fakt bycia osobą ubogą nie jest dostateczną przesłanką do przyznania świadczenia z art. 82 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, bowiem świadczenie to nie ma charakteru socjalnego. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 w związku z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.