II SA/Łd 271/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Anna Stępień Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska Protokolant Asystent sędziego Agnieszka Gortych-Ratajczyk po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2009 r. na rozprawie sprawy ze skargi A. G. i M. G. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania za część nieruchomości zajętej pod drogę publiczno-powiatową oddala skargę. A.T.-P. Decyzją z dnia [...]r. Prezydent Miasta Ł. na podstawie art. 104, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872), po rozpatrzeniu wniosku A.G. i M. G., odmówił wnioskodawcom ustalenia odszkodowania za część nieruchomości zajętej pod drogę powiatową. W uzasadnieniu organ podał, iż w dniu 8 października 2007r. wpłynął wniosek strony o ustalenie odszkodowania za zajętą pod drogę część nieruchomości, natomiast decyzją z dnia [...]r. Wojewoda [...] stwierdził nabycie z mocy prawa przez Miasto Ł. przedmiotowej części nieruchomości. Dalej wyjaśnił, iż zgodnie z art. 73 w/w ustawy nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem ustalanym i wypłacanym według zasad, trybu określonego w przepisach o odszkodowaniu za wywłaszczenie nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001r. do dnia 31 grudnia 2005r. Organ podkreślił, iż nie spełnienie jednej z powyższych przesłanek uniemożliwia orzeczenie o odszkodowaniu. Przenosząc przywołane uregulowanie prawne na grunt sprawy wnioskodawców wskazał, iż w piśmie z dnia 31 października 2008r. wystąpili oni o "uznanie z urzędu terminu 8-10-2007r. za termin skorygowany i przywrócony do rozpatrzenia naszego wniosku o odszkodowanie". Przedmiotowe pismo zostało zakwalifikowane jako wniosek o przywrócenie terminu na dokonanie czynności, jednakże zgodnie z wykształconym orzecznictwem, instytucji przywrócenia terminu nie można stosować do terminu prawa materialnego, a takim terminem jest termin na złożenie wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania. Reasumując organ wywiódł, iż wobec braku podstawy prawnej do przywrócenia uchybionego terminu na złożenie wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania, zasadna była odmowa ustalenia odszkodowania. W odwołaniu od powyższej decyzji A. i M. G. podnieśli, iż brak informacji ze strony organów doprowadził do sytuacji, w której zostali pozbawienia prawa do odszkodowania za przejętą część nieruchomości. Wskazali, iż jedynie świadome niezłożenie wniosku w obowiązującym terminie, bądź nie złożenie go w ogóle mogłoby stanowić o utracie roszczenia odszkodowawczego. Decyzją z dnia [...]r. Wojewoda [...] na podstawie art. 138 §1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy w pełni podzielił argumentację organu I instancji i powtórzył, iż przedmiotowa nieruchomość w dniu 31 grudnia 1998r. stanowiła współwłasność osób fizycznych, co potwierdza odpis księgi wieczystej, osoby te były tym samym uprawnione do wnioskowania o ustalenie odszkodowania. Jednakże stosowny wniosek został złożony w dniu 8 października 2007r., niewątpliwie po upływie terminu określonego w art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, który stanowi wyraźnie, iż wniosek winien być złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001r. do dnia 31 grudnia 2005r., po upływie tego okresu roszczenie wygasa. Wojewoda podkreślił, za organem I instancji, iż powyższy termin jest terminem prawa materialnego, do którego nie ma zastosowania instytucja przywrócenia terminu, zatem w ustalonym w sprawie stanie faktycznym nie można było orzec o przywróceniu uchybionego terminu stąd należało orzec o odmowie ustalenia odszkodowania. Organ odwoławczy dodał, iż w tym stanie bez znaczenia pozostaje, iż uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A. G. i M. G. powtórzyli argumentację odwołania, koncentrując się na zarzucie, iż nie zostali poinformowania przez organy administracji publicznej o terminach, w jakich mogli skutecznie wnioskować o ustalenie odszkodowania. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] powtórzył uzasadnienie zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z treścią art. 1 §1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§2). Sąd nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz ma jedynie ocenić działalność organu orzekającego. Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność decyzji w całości lub części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej w dalszej części rozważań p.p.s.a.). Po myśli art. 134 §1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Sąd jest zatem uprawniony do oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, nawet wówczas gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Przedmiotem oceny Sądu była decyzja Wojewody [...] z dnia [...]r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł., wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, z dnia [...]r., odmawiająca ustalenia na rzecz A. G. i M.G. odszkodowania za część nieruchomości zajętej pod drogę publiczną, powiatową. Podstawą materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administracje publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872), w szczególności art. 73, który stanowi, że nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998r., we władaniu Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwej jednostki samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Przedmiotowe odszkodowanie zostanie ustalone i wypłacone na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001r. do dnia 31 grudnia 2005r., jednocześnie po upływie tego okresu roszczenie o odszkodowanie wygasa. Wygaśnięcie roszczenia oznacza, że strona nie może skutecznie dochodzić przedmiotowego roszczenia, organ nie jest natomiast uprawniony do ustalania i wypłaty takiego roszczenia z urzędu, postępowanie w tym zakresie jest prowadzone wyłącznie na wniosek strony. Wskazanie w przepisie art. 73 ust. 4 z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) terminu do składania wniosków ma tylko takie znaczenie, iż nie można było skutecznie złożyć wniosku przed dniem 1 stycznia 2001 r., a po dniu 31 grudnia 2005 r. roszczenie o odszkodowanie wygasło (wyrok NSA w Warszawie z dnia 1 lutego 2007r., sygn.akt I OSK 394/06, niepubl., dostępny w Systemie Informacji Prawnej LEX, Lex nr 348011). Działając w oparciu o powołane normy prawne organ administracji prawidłowo rozstrzygnął o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania. Niewątpliwie bowiem wskazany w powyższej ustawie termin na złożenie wniosku o ustalenie odszkodowania jest terminem prawa materialnego, co oznacza, iż skutkiem jego uchybienia jest wygaśnięcie roszczenia o przyznanie odszkodowania. Jednocześnie z uwagi na bezsprzeczne ustalenie, że jest to termin prawa materialnego nie mają do niego zastosowania przepisy regulujące instytucję przywrócenia terminu, stąd organ administracji prawidłowo odmówił ustalenia i wypłaty odszkodowania, gdyż nie mógł orzec o przywróceniu terminu na podstawie art. 58 i art. 59 Kpa. Wyjaśnić należy, iż terminem prawa materialnego jest okres, w którym nastąpić może ukształtowanie praw lub obowiązków podmiotu w formie autorytatywnej konkretyzacji norm prawa materialnego lub bezpośrednio z mocy prawa. Terminem procesowym jest zaś okres do dokonania czynności procesowej przez podmioty postępowania. Uchybienie terminu materialnego wywołuje skutek w postaci wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnoprawnym lub wywołuje skutek prawny materialnej trwałości ukształtowanych praw przez wyłączenie dopuszczalności uchylenia (zmiany) decyzji lub wyłączenie dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji. Istotne jest, że jedynie w przypadku terminów procesowych możliwe jest uchronienie się przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu czynności procesowej poprzez wniosek o jego przywrócenie. Przewidziana w art. 58, art. 59 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego instytucja przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności w ramach toczącego się postępowania administracyjnego, ma zastosowanie wyłącznie do terminów prawa procesowego. W świetle powyższe Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela stanowisko organów administracji wyrażone w zaskarżonych rozstrzygnięciach. Analiza ustalonego w sprawie stanu faktycznego i prawnego nie uzasadnia wyeliminowania z obrotu prawnego przedmiotowych decyzji. Charakter materialnoprawny uchybionego terminu powoduje, iż bezsprzecznie nie można orzec o jego przywróceniu, stąd argumentacja skarżących, iż uchybienie nastąpiło bez ich winy pozostaje bez znaczenia. Z kolei z uwagi na skargowy charakter postępowania zmierzającego do ustalenia i wypłaty odszkodowania, skarżący nie mogą oczekiwać, że organ z urzędu orzeknie w przedmiocie stawianych roszczeń i wniosków. Skarżący nie mogą oczekiwać od organów administracji publicznej, iż będą informować ich o wszystkich uprawnieniach jakie im przysługują. Ustawodawca ukształtował postępowanie o odszkodowanie za przejętą nieruchomość jako postępowanie wszczynane jedynie na wniosek podmiotu uprawnionego. Z uwagi na powyższe strona nie może skutecznie powoływać się na konstytucyjną ochronę prawa własności, które nie obliguje organów państwa do pouczania właścicieli o wszystkich przysługujących im prawach, w gestii właściciela, podmiotu uprawnionego leży dbanie o ochronę własnych interesów i uprawnień. Zakreślenie terminu do skutecznego dochodzenia odszkodowania przewidzianego w art. 73 ust. 4 w/w ustawy nie pozostaje w sprzeczności z konstytucją, stąd zarzutów dotyczących naruszenia norm konstytucyjnych nie można uznać za uzasadnione. Z tych wszystkich względów Sąd orzekający na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. ar