II FZ 407/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia del. WSA: Ludmiła Jajkiewicz po rozpoznaniu w dniu 25 września 2009r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale II Izby Finansowej zażalenia K. Spółka z o.o. w C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 sierpnia 2009 r., sygn. akt . I SA/Gl 334/09 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi K. Spółka z o.o. w C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 20 lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 3 sierpnia 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 334/09, odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu Sąd podał, że K. Spółka z o.o. w C. (dalej: skarżąca), reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu skarżąca powołała się na trudna sytuację finansową spółki, przedkładając na wezwanie sądy dokumenty z zakresu rachunkowości. Postanowieniem z dnia 31 marca 2009 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyniku rozpoznania sprzeciwu uznał, iż skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów. Sąd wskazał, iż skarżąca posiada środki trwałe o wartości 514.904,98 zł (zgodnie ze złożonym wnioskiem), z kolei aktywa obrotowe wynoszą 911.915,40 zł (według bilansu na dzień 31 grudnia 2008 r.). Sąd wskazał też, iż skarżąca ponosi wysokie koszty, które w okresie od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia 2008 r. wyniosły 67.273.683,00 zł. Tak więc, zdaniem Sądu, sytuacja skarżącej (zakończenie 2008 r. zyskiem netto, w kwocie 69.044,94 zł oraz wzrost wartości aktywów trwałych) nie potwierdza braku możliwości poniesienia przez skarżącą kosztów postępowania. Sąd zauważył ponadto, że sam fakt zajęcia rachunków bankowych skarżącej wobec faktu posiadania majątku (wielokrotnie przewyższającego kwotę wpisu), który przynosi dochody nie uzasadnia przyznania prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2004 r., sygn. akt FZ 463/04). W zażaleniu z dnia 31 sierpnia 2009 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i wydanie postanowienia o udzieleniu prawa pomocy zgodnie z wnioskiem skarżącej, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. Pełnomocnik skarżącej zarzucił naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w wypadku wykazania przesłanek w powyższym zakresie Sąd nie musi udzielić prawa pomocy; art. 133 § 1 p.p.s.a., poprzez pominięcie faktu prowadzenia egzekucji administracyjnej wobec spółki; art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez brak wskazania w jaki sposób możliwe jest uiszczenie wpisu w sytuacji, gdy wykazany metodą memoriałową przychód nie znajduje odzwierciedlenia w postaci środków na rachunku spółki, zaś wszelkie środki znajdujące się na rachunku podlegają egzekucji. W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącego podniósł ponownie, iż wszelkie środki posiadane przez skarżącą podlegają egzekucji, wobec czego uiszczenie wpisu jest niemożliwe. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie skarżącej zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Z kolei zgodnie art. 246 § 1 powołanej ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przywołane powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Z drugiej jednak strony sąd rozpoznający taki wniosek powinien tak postępować, aby jego rozstrzygniecie nie pozbawiło strony prawa do sądu. Kierując się powyżej wskazanymi regułami należy stwierdzić, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach przedwcześnie zajął stanowisko w kwestii przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ze zgromadzonego w sprawie materiału wynika wprawdzie, że skarżąca posiada znaczny majątek, który w normalnych układach gospodarczych powinien pozwolić na uiszczenie wpisu w wysokości 1.500,00 zł. Skoro jednak w stosunku do skarżącej prowadzona jest egzekucja administracyjna, to nie można tego faktu pominąć bez racjonalnego wytłumaczenia braku jego wpływu na możliwość uiszczenia wpisu. Ma to istotne znaczenie tym bardziej, iż został zajęty rachunek bankowy na kwotę 86.449,65 zł, co przy zerowym stanie konta może powodować że egzekucja jest kierowana do innego majątku. Sąd nie wyjaśnił jednak tej kwestii, podobnie jak nie odniósł się do kwestii złożenia do Sądu Rejonowego Katowice – Wschód w Katowicach przez skarżącą ponownego wniosku o ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu, co także może wskazywać na utratę przez skarżącą płynności finansowej. Innymi słowy w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia zabrakło analizy, z której wynikałoby, że skarżąca faktycznie (a nie potencjalnie) posiada środki pieniężne lub też możliwość ich zdobycia (na przykład poprzez sprzedaż określonego majątku), które pozwolą jej na uiszczenie żądanego wpisu. Natomiast wskazując na uzyskany za 2008 r. zysk netto Sąd nie zauważył, iż zgodnie z uchwałą nr 5 Zgromadzenia Wspólników został on przeznaczony na pokrycie straty z lat ubiegłych. Sąd nie odniósł się również w ogóle do podniesionego przez skarżącą faktu "prowadzenia" przez skarżącą przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach 12 spraw dotyczących decyzji organów podatkowych w zakresie podatku od towarów i usług i ich ewentualnego wpływu na możliwość uiszczenia przedmiotowego wpisu. Podsumowują, należy przyjąć, iż w wyniku wydania zaskarżonego orzeczenia doszło do naruszenia wskazanych w petitum zażalenia przepisów. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 par. 1 i 2 p.p.s.a., postanowił uwzględnić zażalenie.