IV SA/Wa 384/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Balicka, Sędziowie Sędzia WSA Irena Jakubiec-Kudiura (spr.), Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Protokolant Agnieszka Olszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji - oddala skargę - Decyzją z [...] stycznia 2009 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję własną odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w B. z [...] listopada 1997 r. znak [...]. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym. Pełnomocnik A. W. wystąpił do Wojewody [...] z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w B. z [...] listopada 1979 r., mocą której przejęto na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania jako opuszczone gospodarstwo rolne wraz z zabudowaniami położone we wsi N. o pow. 16,97 ha i L. o pow. 4,47 ha. Decyzją z [...] grudnia 2004 r. nr [...] Wojewoda [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika. Od decyzji tej pełnomocnik strony złożył odwołanie do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, który decyzją z [...] maja 2006 r. uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie I instancji wskazując, że Wojewoda nie był organem właściwym do przeprowadzenia postępowania nadzorczego w sprawie. Pełnomocnik strony złożył skargę na wspomnianą decyzję Ministra do WSA w Warszawie, która została oddalona. Pełnomocnik A. W. ponownie w styczniu 2007 r. złożył wniosek o stwierdzenie nieważności wskazywanej decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w B., tym razem do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wnosząc ponadto o zażądanie dotychczasowych akt sprawy. Postanowieniem z [...] kwietnia 2007 r. Wojewoda [...] przekazał SKO pierwotny wniosek strony wraz z aktami celem rozpatrzenia. Wnioskiem z 21 maja 2007 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wystąpiło do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozpatrzenie sporu kompetencyjnego z Wojewodą [...]. Postanowieniem z 26 września sygn. akt I OW 51/07 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wniosek. W uzasadnieniu postanowienia NSA wskazał, że organem właściwym do weryfikacji decyzji ostatecznych wydawanych na podstawie art. 2 ustawy z 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, w brzmieniu nadanym nowelą z 15 lipca 1961 r. jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Decyzją z [...] września 2008 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w B. z [...] listopada 1979 r. znak [...] w sprawie przejęcia na własność Skarbu Państwa jako opuszczonego gospodarstwa rolnego o pow. 21,44 położonego we wsi N. i L. stanowiącego własność A. W. Minister stwierdził, że podstawę prawną przejęcia omawianego gospodarstwa rolnego stanowiły przepisy art. 2 ustawy z 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. 3, poz. 174 ze zm.) oraz przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych. Podstawą przejęcia gospodarstwa w świetle tych uregulowań było łączne spełnienie dwóch warunków t.j. opuszczenie gospodarstwa przez właściciela a także jego rodzinę oraz zaniechanie uprawy gospodarstwa w całości lub w większej części. Minister podniósł, że jest bezsporne, że wnioskodawca wraz z rodziną wyjechał na stałe do [...] gdzie mieszka do chwili obecnej oraz, że jak to ustalono w toku postępowania wyjaśniającego na długi czas przed wyjazdem, nie uprawiał on gospodarstwa wyzbywając się ponadto inwentarza żywego oraz dokonując wyrębu drewna . W ocenie Ministra brak jest podstaw aby uznać, że w toku postępowania o przejęcie gospodarstwa naruszone zostały przepisy prawa materialnego. Stwierdzenie, że grunty leżały odłogiem a gospodarstwo zostało opuszczone przez właściciela i jego bliską rodzinę było wystarczające do wydania kwestionowanej decyzji. Minister podkreślił znaczenie jakie ma zasada trwałości decyzji, którą można wzruszyć jedynie w przypadkach określonych treścią art. 156 § 1 k.p.a. Minister uznał, że w odniesieniu do decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w B. nie można stwierdzić istnienia którejś z przesłanek nieważności wymienionych w tym przepisie, co pozwalałoby na uwzględnienie wniosku. Pełnomocnik strony złożył do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy podnosząc, że gospodarstwo było uprawiane do samego wyjazdu wnioskodawcy i jego rodziny do [...] co wynika z zeznań świadków złożonych w toku postępowania wyjaśniającego. Ponadto w dacie wydawania decyzji gospodarstwo nie było opuszczone ponieważ ostatni członkowie rodziny wyjechali do [...] tego właśnie dnia. Pełnomocnik wskazał, że uzasadnienie decyzji jest lakoniczne co wskazuje na brak wyczerpującego wyjaśnienia sprawy a biorąc pod uwagę fakt, że decyzja w sprawie przejęcia gospodarstwa jest decyzją uznaniową ma to szczególne znaczenie w sprawie. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Minister wskazał, że w dniu [...] listopada 1979 r. gospodarstwo było gospodarstwem opuszczonym, pozbawionym inwentarza żywego i martwego, którym właściciel wcześniej zadysponował. Nie było ono uprawiane. Zdaniem Ministra sytuacja dotycząca gospodarstwa pozwalała na zastosowanie wobec niego przepisów ustawy z 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną. Biorąc pod uwagę fakt, że stwierdzenie nieważności decyzji może dotyczyć wyłącznie takich decyzji, w odniesieniu do których przy ich wydaniu doszło do rażącego naruszenia prawa brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku. Od decyzji tej pełnomocnik złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Decyzji zarzucił naruszenie treści art. 8 i 11 k.p.a przez nie ustosunkowanie się do zarzutu nie wskazania w decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w B. przyczyn, dla których organ skorzystał z tak drastycznego środka jakim jest orzeczenie o przejęciu gospodarstwa skarżącego na własność Państwa, art. 77 § 1 w zw. z art. 7 i art. 80 k.p.a. przez nieustosunkowanie się do dowodu w postaci kopii dokumentu G., z którego wynika data wyjazdu rodziny, oraz dowodu z przesłuchania wskazywanych świadków, z którego wynika, że gospodarstwo uprawiane było do samego wyjazdu, art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a przez odmowę stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika z [...] listopada 1979 r. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego powtórzył zarzuty przedstawione wcześniej w toku sprawy, wskazując, że przy wydaniu decyzji uznaniowej na organie spoczywają szczególne obowiązki dotyczące właściwego uzasadnienia decyzji i wskazania przesłanek, którymi kierował się organ przy jej wydawaniu. Ponadto pełnomocnik podkreślił, że przy wydaniu orzeczenia o przejęciu gospodarstwa na własność Państwa nie zostały spełnione przesłanki jego przejęcia w szczególności gospodarstwo było do dnia wyjazdu uprawiane jak również nie było opuszczone, czego dowodzą zeznania przywołanych w skardze świadków jak również dokument z obozu przejściowego we [...]. Okoliczności te dowodzą naruszenia prawa w stopniu, który powinien prowadzić do uwzględnienia złożonego wniosku, co wymaga uchylenia zaskarżonej decyzji. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wnosił o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Sąd administracyjny rozpoznając sprawę ma obowiązek dokonać kontroli decyzji i ustalić czy przy jej wydaniu nie doszło do: naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy lub czy nie doszło do nieważności decyzji. Badając przedmiotową decyzję we wskazanych kierunkach WSA stwierdził, że skargę należy oddalić. Przede wszystkim należy wskazać, że w toku postępowania o stwierdzenie nieważności organ ma zadanie skontrolować wydaną decyzję, której dotyczy postępowanie nadzorcze celem ustalenia czy przy jej wydaniu nie doszło do rażącego naruszenia prawa w sposób określony treścią art. 156 § 1 k.p.a. Badając decyzję organ musi ją oceniać przez pryzmat zastosowanych przy jej wydaniu przepisów prawa bez możliwości ponownego badania okoliczności faktycznych, które były podstawą wydania decyzji. W niniejszej sprawie jest bezsporne, że podstawą prawną wydanej decyzji były przepisy ustawy z 13 lipca 1957 r. znowelizowane ustawą z 21 lipca 1961 r. o zmianie dekretu z 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym a w szczególności jej art. 2. Z treści tego art. wynika, że gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 dekretu z dnia 28 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (DZ.U. z 1955r. Nr 14, poz.78), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r., oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie zostanie uznane za niezbędne. Pojęcie opuszczonego gospodarstwa rolnego zostało zawarte w § 1 ust.1. rozporządzenia Rady Ministrów z 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych ( Dz. U. 61.39.198) ze zm.), które wydane zostało na podstawie delegacji wspomnianej ustawy. Z treści wskazanego przepisu rozporządzenia wynika, że za gospodarstwo opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika wieczystego lub dzierżawcę. Decyzja z [...] listopada 1979 r. jest w istocie lakoniczna zawiera jednak stwierdzenie, że gospodarstwo rolne stanowiące własność A. W. jest opuszczone przez właściciela, który wraz z rodziną wyjechał na stałe do [...]. W ocenie Sądu w dacie wydawania decyzji organ orzekający o przejęciu gospodarstwa miał dostateczne przesłanki do jej wydania . Oczywiste jest, że decyzja ta musiała być wydana w oparciu o obowiązujące przepisy prawa ale przy ocenie prawidłowego ich zastosowania nie można w ocenie Sądu abstrahować od okoliczności i czasu w jakim ją wydano. Biorąc pod uwagę uwarunkowania polityczne istniejące w 1979 r. można z całą odpowiedzialnością stwierdzić, że organ posiadając wiedzę o wyjeździe właściciela i jego rodziny na stałe do [...], co musiało być poprzedzone staraniami i długim oczekiwaniem na uzyskanie dokumentów umożliwiających przekroczenie granicy miał świadomość i wiedzę co do tego, że decyzja o wyjeździe jest nieodwracalna. Było to zatem ostateczne i trwałe zerwanie więzi z gospodarstwem, które co najmniej w dniu wyjazdu nie było uprawiane i nie miało być uprawiane w terminie późniejszym. Sam skarżący zarzucając, że organ nie badał czy podjął on próbę zadysponowania gospodarstwem nigdy nie twierdził, że zawarł jakąkolwiek umowę dotyczącą gospodarstwa a jego wyjazd był czasowy z zamiarem powrotu. Przepisy stanowiące podstawę rozstrzygnięcia o przejęciu gospodarstwa nie przewidywały jak trafnie wskazał Minister żadnego okresu czasu w jakim gospodarstwo powinno być opuszczone ażeby można było wydać decyzję. Oczywiście regułą jest, że skutek opuszczenia ażeby był widoczny i sprawdzalny dla otoczenia powinien trwać przez jakiś czas ale zdaniem Sądu miałoby to znaczenie w innych okolicznościach sprawy, w której wyjazd właściciela i jego zamysł co do dalszych jego losów nie były tak oczywiste. W ocenie Sądu stwierdzenie dotyczące wyjazdu determinowało ocenę co do losu i stanu gospodarstwa w dacie wydania decyzji i w przyszłości. W tej sytuacji brak jest zdaniem Sadu podstaw do rozważań dotyczących okoliczności związanych z datą wyjazdu, którą wnioskodawca udowadnia przy pomocy dokumentu, którego Minister nie omówił, ale którego przecież nie zakwestionował, jak również analizowania zeznań świadków składanych w toku rozpoznawania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji. Zaznaczyć trzeba, że biorąc pod uwagę to, jakie okoliczności mogą być badane w takim postępowaniu i to, że jedynie te z nich , które brał pod uwagę organ przy wydawaniu kwestionowanej decyzji mają znaczenie należy uznać, że nowe, obecnie pozyskane dowody pozostają bez znaczenia dla sprawy. Zauważyć przy tym trzeba, że nie mają one znaczenia zarówno z punktu widzenia argumentów organu, którymi posłużył się dodatkowo w zaskarżonej decyzji jak i z punktu widzenia zarzutów zgłoszonych w skardze przez pełnomocnika strony. Mając to na względzie WSA stoi na stanowisku, że mimo, że organ" podparł" niejako swoje stanowisko w sprawie powołując się na zeznania świadków , złożone w 2004 roku, i mimo, że jest to pewne uchybienie nie ma to znaczenia dla rozstrzygnięcia. Z tych też przyczyn nie można uwzględnić zarzutów skargi dotyczących braku rozważenia okoliczności związanych z treścią tych dowodów wskazywanymi w skardze a tym samym nie można uznać za trafne zarzutu naruszenia w przedmiotowej sprawie art. 77 w zw. z art. 7, i 80 k.p.a. W świetle powyższych rozważań brak jest też podstaw do uznania za trafny zarzutu naruszenia treści art. 8 i 11 k.p.a. ponieważ jakkolwiek co przyznano wyżej decyzja z [...] listopada 1979 r. jest bardzo lakoniczna, tym niemniej zdaniem sądu jest ona prawidłowa. WSA zgadza się przy tym ze stanowiskiem pełnomocnika skarżącego, że uzasadnienie decyzji zwłaszcza uznaniowej powinno wyjaśniać jej przesłanki w sposób wyczerpujący i nie kwestionuje również trafności powoływanego wyroku NSA z 8 września 1998 r. Sygn. IV SA 893/ 97. Podkreślenia wymaga jednak fakt, że wyrok ten został wydany w określonym, innym stanie faktycznym w którym opuszczenie gospodarstwa przez właściciela i brak jego uprawy wynikał z takich okoliczności, które pozwalały na powzięcie wątpliwości czy istotnie miało to miejsce w rozumieniu przepisów ustawy z 13 lipca 1957 r. Biorąc pod uwagę przedstawione okoliczności WSA uznał, że jakkolwiek przy wydaniu decyzji z [...] listopada 1979 r. doszło do naruszenia treści art. 107 § 3 k.p.a. to naruszenie to nie prowadzi do nieważności decyzji a zaskarżona decyzja jest prawidłowa w związku z czym działając na podstawie art. 151 p.p.s.a oddalił skargę.