I GZ 120/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Borowicz po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia T. II Sp. j. K. M., M. M. z siedzibą w Ś. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 13 października 2009 r., sygn. akt I SA/Sz 508/08 w zakresie nieuwzględnienia wniosku w przedmiocie przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu należnego od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi T. II Sp. j. K. M., M. M. z siedzibą w Ś. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] lipca 2008 r., nr [...] w przedmiocie długu celnego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i wniosek o przywrócenie terminu przekazać Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w S. do ponownego rozpoznania Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. postanowieniem z dnia 13 października 2009 r. sygn. akt I SA/Sz 508/08 nie uwzględnił wniosku T. Spółka Jawna K.M., M.M. w zakresie przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu należnego od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi T. Spółka Jawna K.M., M.M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] lipca 2008 r., nr [...] w przedmiocie długu celnego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd I instancji wskazał, iż skarżąca Spółka nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił, iż wezwanie do uiszczenia wpisu należnego od wniesionej skargi kasacyjnej zostało w sposób prawidłowy doręczone pełnomocnikowi strony skarżącej. Z wniosku o przywrócenie uchybionego terminu do uiszczenia opłaty sądowej wynika, iż do uchybienia tego terminu doszło w wyniku działania samej strony (jednego ze wspólników skarżącej Spółki), który w odbiorze korespondencji posługiwał się osobą trzecią. Z akt sprawy wynika bowiem, iż K. M. upoważnił swoją córkę K. B. do odbioru korespondencji, w tym elektronicznej, podczas jego nieobecności oraz zobowiązał ją do informowania go o wszystkich ważnych sprawach. Sąd I instancji wywiódł, iż jakiekolwiek zaniechania osoby trzeciej upoważnionej do przekazywania korespondencji adresatowi są efektem zawinionego przezeń wyboru współpracownika, co z kolei nie pozwala przyjąć braku winy samej strony w uchybieniu zakreślonego terminu. Na powyższe postanowienie pełnomocnik Spółki wniósł zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Nie zgodził się ze stanowiskiem Sądu I instancji, twierdząc, iż zostało ono oparte na nieprawdziwych założeniach odnośnie oceny okoliczności sprawy. Wskazał, iż błędne jest założenie Sądu, jakoby skarżąca w niniejszej sprawie posługiwała się osobą trzecią i miałaby tym samym ponosić za jej działania i zaniechania odpowiedzialność. Wnoszący zażalenie podniósł, iż K. B., córka K. M., nie pełniła w ramach Spółki żadnej funkcji, ani nie uczestniczyła w działalności skarżącej i w związku z tym nie może być traktowana jako osoba, którą Spółka posługuje się w prowadzonej działalności, czy też upoważnia do odbioru korespondencji. W ocenie pełnomocnika Spółki, upoważnienie, na które powołuje się Sąd I instancji w treści uzasadnienia, oznacza znajomość hasła do konta poczty elektronicznej, a nie formalne umocowanie do odbierania poczty elektronicznej, odpowiadania, potwierdzania odbioru w rozumieniu zasad uznawania skuteczności doręczeń. W związku z czym wnoszący zażalenie nie znajduje podstaw, aby traktować córkę skarżącego jako osobę działającą w jego imieniu – a osobę trzecią, niezależną od niego, której skutków działań i zaniechań nie może traktować w kategorii skutków działania skarżącego jako strony postępowania, a w konsekwencji nie może przypisać mu winy na zasadzie odpowiedzialności za wybór osoby, przez którą działa, czy posługuje się w swojej działalności za zaniechanie. Wskazano nadto, iż córka korzystająca z poczty elektronicznej ojca, tj. wspólnika Spółki, nie miała świadomości tego, iż doprowadziła do nieopłacenia wpisu sądowego, w związku z czym nie sposób przypisać winy w tym zakresie skarżącej, skoro K. B. również nie działała w sposób zawiniony. W ocenie pełnomocnika Spółki, za przywróceniem terminu powinno przemawiać także uwzględnienie podstawowej zasady gwarancji "prawa do sądu", przez pryzmat którego powinno się również oceniać wagę uchybienia polegającego na nieusunięciu barku formalnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn niż wskazane w jego uzasadnieniu. Za ukształtowany w orzecznictwie sądowym należy uznać pogląd, że czynności procesowe polegające na równoczesnym złożeniu środka zaskarżenia od orzeczenia wydanego na skutek uchybienia przez stronę terminowi procesowemu i wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności wykluczają się wzajemnie zarówno z powodu konkurencyjności zawartych w nich wniosków, zmierzających do wywołania przeciwstawnych skutków procesowych, ale i sprzeczności wewnętrznej ich podstaw. Wniosek o przywrócenie terminu jest oparty na twierdzeniu, że do uchybienia terminowi doszło, jednakże nastąpiło to bez winy strony, która w takim wniosku wskazuje przyczyny usprawiedliwiające to uchybienie. Natomiast środek zaskarżenia od orzeczenia wydanego na skutek uchybienia przez stronę terminowi do dokonania czynności procesowej jest oparty na twierdzeniu, że do uchybienia nie doszło, a Sąd zajął w tej kwestii błędne stanowisko (por. post. Sądu Najwyższego z dnia 15.11.1999 r., II CZ 129/99, lex nr 110599; z dnia 4.10.2001 r., I CZ 116/01, lex nr 52578; z dnia 10.01.2002 r., I CZ 198/01, lex nr 53302; z dnia 3.10.2002 r., I CZ 120/02, lex nr 74409; post. NSA z dnia 25.05.2004 r., sygn. FZ 61/04 niepubl.). Złożenie wniosku o przywrócenie terminu uwarunkowane jest przede wszystkim tym, by termin do podjęcia czynności procesowej upłynął. Dopiero bowiem wówczas czynność taka staje się bezskuteczna (art. 85 p.p.s.a.). Przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, jeżeli uchybienie terminu nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego (art. 86 § 2 p.p.s.a.). Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 p.p.s.a.). W sytuacji gdy strona złożyła środek zaskarżenia od orzeczenia wydanego na skutek uchybienia terminowi do dokonania czynności procesowej, początek biegu terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności wyznaczać będzie data doręczenia orzeczenia rozstrzygającego w przedmiocie złożenia środka zaskarżenia. Pogląd ten został ukształtowany w orzecznictwie Sądu Najwyższego na gruncie uregulowań zawartych w art. 179 § 1 d. k.p.c. oraz art. 168 i 169 § 1 k.p.c., a następnie zaakceptowany w doktrynie (por. post. Sądu Najwyższego z dnia 15.06.1957 r. II CZ 123/57, NP 1958 nr 3; z dnia 2.09.1993 r., II CRN 83/93 lex 293287; post. SN z dnia 10.01.2002 r., I CZ 198/01, lex nr 53302; literatura powołana w "Kodeksie postępowania cywilnego z komentarzem" pod red. prof. dr J. Jodłowskiego i SN dr hab. K. Piaseckiego, Wyd. Prawnicze, W-wa 1989 r., t. I, s. 277). Treść uregulowań zawartych w art. 87 § 1 p.p.s.a. jest identyczna z treścią przepisów regulujących te kwestie w art. 179 § 1 ustawy z dnia 25 sierpnia 1950 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 394 ze zm.) oraz w art. 169 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.). Brak zatem racjonalnych powodów do kwestionowania stanowiska, że wniosek o przywrócenie terminu, o którym stanowi art. 87 § 1 p.p.s.a., może być aktualny dopiero wówczas, gdy prawomocnie zostanie rozstrzygnięta kwestia czy termin do dokonania czynności procesowej upłynął – czy też nie – przed jej dopełnieniem (por. też post. Sądu Najwyższego z dnia 14.04.1997 r., II CZ 43/97 oraz z dnia 15.04.1997 r., II CZ 40/97 niepubl). Za taką wykładnią art. 87 § 1 p.p.s.a. przemawia to, że strona może racjonalnie powoływać się na istnienie okoliczności świadczących o braku zawinienia z jej strony, gdy fakt bezskuteczności czynności procesowej będzie bezsporny. Różna bowiem może być przyczyna uchybienia terminowi. Uwarunkowana jest ona od rodzaju czynności procesowej, którą strona była zobowiązana podjąć. Może się na nią składać zbieg wielu zdarzeń, bądź też dla skuteczności danej czynności niezbędne jest podjęcie stosownych działań nie tylko przez samą stronę, czy jej pełnomocnika, ale też przez osoby trzecie. Przedwczesny wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej należy uznać za niedopuszczalny z mocy ustawy (art. 88 p.p.s.a.), co w konsekwencji skutkuje jego odrzuceniem (por. post. Sądu Najwyższego z dnia 7.02.2000 r., CKN 1261/99, Prok. i Pr. 2001/4/30). Za niedopuszczalny należy też uznać wniosek, gdy brak jest ustawowych warunków jego dopuszczalności, a więc np. gdy czynność strony była dokonana w terminie. Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że skarżący równocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku wniósł zażalenie od postanowienia Sądu I instancji z dnia 3 sierpnia 2009 r., rozstrzygającego o wniosku skarżącego o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. wydanym w niniejszej sprawie postanowieniem z dnia 23 września 2009 r. odrzucił skargę kasacyjną strony skarżącej wobec nieuiszczenia w terminie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Strona skarżąca w dniu 5 października 2009 r. złożyła wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Ponadto w odrębnym piśmie procesowym także z dnia 5 października 2009 r. (k. 123 akt) strona skarżąca złożyła zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej, w którym kwestionowała trafność przyjętego w tym orzeczeniu rozstrzygnięcia. Jak już wyżej wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, podjęte przez stronę skarżącą czynności procesowe wzajemnie się wykluczają. Z uwagi na powyższe, rolą Sądu I instancji w przedmiotowej sprawie było przed wydaniem zaskarżonego postanowienia wezwać stronę do jednoznacznego sprecyzowania stanowiska w powyższej kwestii z uwzględnieniem prawnych konsekwencji podjętych czynności procesowych. Z akt sprawy nie wynika, aby Sąd I instancji podjął tego rodzaju czynności. Nadto z akt tych nie wynika, aby strona skarżąca cofnęła zażalenie na postanowienie Sądu I instancji z dnia 23 września 2009 r. Powyższe uchybienie Sądu miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie co do przedmiotowego wniosku, gdyż uniemożliwiło wyjaśnienie tak istotnej kwestii, czy wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w okolicznościach tej sprawy na obecnym etapie postępowania jest aktualny. Zgodnie bowiem z art. 86 § 1 p.p.s.a. postępowanie w przedmiocie przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej sprowadza się do badania czy strona przekroczyła termin do dokonania czynności bez swojej winy. Zatem okoliczność, że do uchybienia terminu doszło w postępowaniu w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu – musi być bezsporna. Skoro zaś strona skarżąca jednocześnie w złożonym zażaleniu twierdzi, że czynności procesowej dopełniła, to nie jest to kwestia bezsporna. Rozpoznanie tej kwestii może nastąpić wskutek rozpoznania zażalenia. Oczywiście pogląd ten jest aktualny, o ile strona powyższy środek zaskarżenia skutecznie złożyła i konsekwentnie go podtrzymuje. Z tych zatem przyczyn uznać należało, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 86 § 1 p.p.s.a., bowiem nie została jednoznacznie wyjaśniona kwestia, czy zostały spełnione ustawowe przesłanki wymagane do przyjęcia, że wniosek jest dopuszczalny. Te przyczyny powodowały uchylenie zaskarżonego postanowienia, gdyż wniosek strony skarżącej o przywrócenie terminu wymaga ponownego rozpoznania z uwzględnieniem wskazanych wytycznych. Dlatego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak na wstępie na podstawie art. 185 § 1 w zw. art. 197 § 2 p.p.s.a.