II SA/Rz 67/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Krystyna Józefczyk Sędziowie WSA Robert Sawuła NSA Maria Zarębska - Kobak /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Maria Kołcz po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 9 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi M.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w (...) z dnia (...) Nr (...) w przedmiocie ustalenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy (...) z dnia (...)., Nr (...). Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2008 r., nr [...], wydana w wyniku odwołania M. P., od decyzji Wójta Gminy z dnia [...] października 2008 r., nr [...] o odmowie przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego - utrzymująca w mocy w/w decyzję. W podstawie prawnej zaskarżonej decyzji powołano przepis art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm., zwanej dalej u.ś.r.) oraz § 6 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2.06.2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne /Dz. U. nr 105, poz. 881/. Z uzasadnienia decyzji i akt administracyjnych sprawy wynika, że M. P. w dniu 7.10.2008 r. zwrócił się z wnioskiem o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Do wniosku dołączył prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia 31.03.2008 r. sygn.[...], z którego to wyroku wynika, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym od 8.02.2006 r. do 30.06.2008 r. zaś niepełnosprawność datuje się od 16.06.1986 r. Z powołaniem się na przepis art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych, organ I instancji przyjął, że w/w nie spełnia warunków do przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, bowiem wniosek o przyznanie prawa do tego zasiłku został złożony 7.10.2008 r., gdy tym czasem niepełnosprawność jego trwała do 30.06.2008 r. W odwołaniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego odwołujący domagał się ponownego rozpoznania jego wniosku wskazując na krzywdzący charakter zaskarżonej decyzji. Rozpoznając odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...].11.2008 r. nie uwzględniło odwołania i stawianych w nim zarzutów z powołaniem się na przepisy art. 16 ust. 2, art. 23 ust. 1 oraz art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zostało stwierdzone, że wprawdzie został stwierdzony u odwołującego umiarkowany stopień niepełnosprawności, niemniej jednak orzeczenie to zapadło w dniu 30.03.2008 r., natomiast wniosek w niniejszej sprawie został złożony 7.10.2008 r., tj. po okresie ustalającym niepełnosprawność. W ocenie organu odwoławczego decyzja organu I instancji została wydana zgodnie z wyżej cytowanymi przepisami ustawy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skarżący nie sprecyzował kierunku weryfikacji zaskarżonej decyzji, wniósł o rozpoznanie sprawy ponownie wskazując, że decyzja została wydana niezgodnie z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego. Pismem z dnia 2.06.2009 r. skarżący domagał się cyt. "przesłuchania jego w obecności prokuratora na fakt sfałszowania dokumentów oraz zignorowanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego". W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi z przyczyn jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, zważył co następuje: Skarga jest zasadna. Stosownie do przepisu art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. Nr 153 poz. 1269 z 2002 r./ sądy te sprawują w zakresie swej działalności kontrolę pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153 poz.1270 z 2002 r., ze zm./, zwanej dalej P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszeń prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, których dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. W myśl przepisu art. 145 P.p.s.a. Sąd obowiązany jest do uchylenia decyzji lub stwierdzenia jej nieważności ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięta jest naruszeniem prawa w sposób dający podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub jeśli zachodzą przyczyny określone w przepisie art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Według art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych /Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992/, zwanej dalej skrótem u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych (w tym i zasiłku pielęgnacyjnego) ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Przepis ten ustanawia zasadę, że to strona obowiązana jest dołączyć do wniosku niezbędne dokumenty umożliwiające realizację uprawnienia. Urzędowy formularz wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego M. P. złożył w dniu 7 października 2008 r., dołączając do niego prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia 31 marca 2008 r., sygn. akt [...], którym ustalono, że niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym powstała względem M. P. 8 lutego 2006 r. i trwała do 30 czerwca 2008 r., zaś niepełnosprawność jako taka, istnieje od 15 czerwca 1986 r. Nie ulega wątpliwości, że niepełnosprawność powstała względem skarżącego przed 21. rokiem życia, stosownie do wymogów art. 16 ust. 3 u.ś.r. oraz że od 8 lutego 2006 r. do 30 czerwca 2008 r. stopień tej niepełnosprawności (umiarkowany) odpowiadał wymogom tegoż przepisu. Podkreślenia jednak wymaga, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r., sygn. akt P 28/07 (OTK ZU 2007, Nr 9A, poz. 106, Dz. U. 2007 r. Nr 200, poz. 1446) stwierdzono, że art. 24 ust. 2 u.ś.r. w zakresie, w jakim ogranicza (opóźnia lub uniemożliwia) nabycie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z powodu uruchomienia postępowania odwoławczego od orzeczenia zespołu do spraw niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 2 w zw. z art. 69 Konstytucji RP. W w/w wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że osoba, która kwestionuje niekorzystne orzeczenie o stopniu niepełnosprawności w długotrwałym toku instancji (przed wojewódzkim zespołem, a następnie przed sądami powszechnymi) nie może ponosić negatywnych konsekwencji z powodu zbyt późnego wykazania swojego prawa; skorzystanie z odwołania nie może pozbawiać ją prawa do zasiłku w okresie niepełnosprawności pomiędzy datą złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności a datą złożenia kompletnie udokumentowanego wniosku o zasiłek pielęgnacyjny. Zaskarżona decyzja została wydana ([...] listopada 2008 r.) w stanie prawnym ukształtowanym przez wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który wszedł w życie 30 października 2007 r., toteż obowiązkiem organów było dokonanie oceny, czy wyrok ten kształtował podstawę prawną decyzji. Organy oceny takiej nie dokonały. Na uwagę zasługuje fakt, że w wykonaniu tego wyroku dodano do art. 24 u.ś.r. nowy ust. 2a, na mocy art. 1 pkt 13 lit. a ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 223, poz. 1456). Jakkolwiek przepis ten wprowadzono już po wydaniu decyzji ostatecznej, to powinien on stanowić podstawę oceny sposobu interpretacji art. 24 ust. 2 u.ś.r. w stanie prawnym ukształtowanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Zgodnie z tym unormowaniem, jeżeli osoba w okresie trzech miesięcy od wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności złoży wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, prawo do tego zasiłku ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Przyjęto zatem zasadę, że data udokumentowania wniosku o zasiłek pielęgnacyjny nie wpływa niekorzystnie na sytuację uprawnionego, jeżeli złoży on prawomocne orzeczenie zespołu (względnie prawomocny wyrok sądu powszechnego) najpóźniej w terminie 3 miesięcy od jego uzyskania. Wówczas początkowa data przysługiwania zasiłku nie jest wyznaczana przez dzień złożenia nieudokumentowanego wniosku o zasiłek, ale przez dzień złożenia uwzględnionego wniosku o ustalenie niepełnosprawności. Z orzeczenia zespołu I instancji (k. nr 2 akt administracyjnych) wynika, że wniosek o ustalenie niepełnosprawności złożono 7 marca 2006 r. Orzeczenie zespołu II instancji wydano 23 lutego 2007 r., natomiast wyrok w postępowaniu odwoławczym zapadł 31 marca 2008 r. Odpis prawomocnego orzeczenia wydano skarżącemu 6 października 2008 r. (adnotacja sekretarza sądowego; k. nr 3 akt administracyjnych), a wniosek o zasiłek pielęgnacyjny na urzędowym formularzu skarżący złożył nazajutrz, po uzyskaniu tego orzeczenia, tj. 7 października 2008 r. Na uwagę zasługuje to, że skarżący domagał się zasiłku pielęgnacyjnego znacznie wcześniej niż ustaliły to organy; żądał zasiłku pielęgnacyjnego powołując się na nieprawomocne jeszcze (zaskarżone odwołaniem) orzeczenie zespołu I instancji. Z akt sprawy wynika, że już w piśmie z 29 sierpnia 2006 r. powoływał się na swoją niepełnosprawność i organ wiedział, że niepełnosprawność ta może uprawniać do zasiłku pielęgnacyjnego, gdyż w piśmie z 30 sierpnia 2006 r. potwierdził, że zachodzą określone w art. 16 ust. 3 u.ś.r. podstawy do przyznania tego zasiłku. Także w kolejnym piśmie z 10 sierpnia 2008 r. skarżący domagał się odpowiedzi organu w zakresie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Dopiero pismem z 11 września 2008 r. organ poinformował skarżącego o konieczności złożenia odpowiedniego wniosku na urzędowym formularzu. Stwierdzić należy, że już pisma z 29 sierpnia 2006 r. oraz 11 września 2008 r. stanowiły podanie skarżącego, które następnie uzupełnił on o stosowny druk urzędowy i wymagane prawomocne orzeczenie sądu w dniu 7 października 2008 r. Błędnie twierdzi Samorządowe Kolegium Odwoławcze, że dopiero wpływ formularza określonego w § 6 ust. 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. Nr 105, poz. 881 ze zm.) można traktować jako złożenie wniosku w rozumieniu art. 24 ust. 2a u.ś.r. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa sądowego, druki urzędowe wniosków o świadczenia rodzinne stanowią wyłącznie praktyczne ułatwienie dla stron. Niezachowanie sformalizowanej postaci podania nie oznacza, że postępowanie nie zostało wszczęte sporządzonym odręcznie pismem (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 października 2008 r., sygn. akt IV SA/Po 91/08, niepubl.). Skarżący zachował w rozpatrywanej sprawie termin na złożenie wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego wynikający z wyroku Trybunału Konstytucyjnego, skoro złożył podanie do wójta (29 sierpnia 2006 r.) jeszcze zanim uzyskał prawomocny wyrok w sprawie niepełnosprawności, dołączając orzeczenie nieprawomocne (zespołu I instancji, z dnia 26 czerwca 2006 r.). Podkreślić należy, że wyrok z 31 marca 2008 r. kończący prawomocnie sprawę niepełnosprawności został wydany skarżącemu 6 października 2008 r. /data sporządzenia odpisu/. Do wniosku wyrok ten dołączono wraz z wymaganym formularzem urzędowym w dniu 7 października 2008 r. Nie doszło tym samym do spóźnionego złożenia wniosku wraz z wymaganą dokumentacją. Stan faktyczny sprawy wskazuje, skarżący zachował termin do złożenia wniosku o przyznanie prawa do zasiłku. W ponownym postępowaniu z uwzględnieniem w/w argumentacji organ uwzględni wniosek skarżącego i przyzna w sposób prawem przewidziany w art. 24 ust. 2a cyt. ustawy zasiłek pielęgnacyjny od marca 2006 roku, tj. od daty złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności. Z w/w względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.