IV SA/Wa 221/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marian Wolanin, Sędziowie Sędzia WSA Aneta Dąbrowska (spr.), Sędzia WSA Michał Sowiński, Protokolant Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi W. R. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu podania dotyczącego wypłaty odszkodowania I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2008 r. nr [...]; II. zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku. W. R. wystąpił z wnioskiem o wypłatę rekompensaty za grunty należące do jego matki - Z. R., współwłaścicielki nieruchomości położonej w "Kol. U. nr [...]" gmina K., powiat l., przejętej orzeczeniem Ministra Rolnictwa z [...] lipca 1953r., na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, na rzecz Skarbu Państwa. W uzasadnieniu wskazał, iż wnosi o wypłacenie odszkodowania w wysokości 644,490 zł, jako ekwiwalentu pieniężnego za niesłusznie przejęty majątek, gdyż decyzja z 1953r. została wydana bezprawnie. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi pismami m. in. z 18 sierpnia i 25 września 2008r. wyjaśnił wnioskodawcy, iż w świetle obowiązujących przepisów zwrot lub wypłata odszkodowania możliwe są wyłącznie wtedy, gdy wcześniej nastąpiło stwierdzenie nieważności decyzji orzekającej o przejęciu omawianego gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa. W związku z powyższym organ zwrócił się w nich do wnioskodawcy o właściwe sprecyzowanie wniosku. Wnioskodawca, odpowiadając na powyższe pisma, podtrzymał żądanie wypłaty odszkodowania. Zaś w jednej z odpowiedzi (pismo z 3 września 2008r.) wyraził pogląd, iż "zgodnie z art. 156 K.p.a. orzeczenie Ministra Rolnictwa z 1953r. może obecnie i powinien anulować Minister [...]". Postanowieniem z [...] października 2008r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zwrócił wnioskodawcy podanie, wskazując w uzasadnieniu iż właściwym do rozpoznania wniosku o wypłatę odszkodowania za przejęcie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa jest sąd powszechny, nie zaś organ administracji publicznej. W. R. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy, żądając wnikliwego rozpatrzenia wniosku o odszkodowanie. Jednocześnie wskazał, iż Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi jest władny anulować "postanowienie Ministra z 1953r. o zabraniu jego własności, a tym samym przywrócić stan prawny ustalony przez Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 lutego 1945r. i uznać jego roszczenie za słuszne". Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi - w wyniku rozpoznania wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy - postanowieniem z [...] listopada 2008r. utrzymał w Sygn. akt IV SA/Wa 221/09 mocy postanowienie własne z [...] października 2008r. o zwrocie wniosku. W uzasadnieniu organ podał, iż w obecnym stanie prawnym administracyjny tryb dochodzenia roszczeń odszkodowawczych stosuje się jedynie w sprawach, w których decyzja nieważnościowa stała się ostateczna przed 1 września 2004r. Natomiast wydanie decyzji po tej dacie skutkuje objęciem wniosku odszkodowawczego regulacją art. 4171 § 2 Kodeksu cywilnego, a zatem jego rozpoznanie następuje wyłącznie przed sądem powszechnym. Organ nadzorczy, wobec tego, że wnioskodawca nie sprecyzował właściwie swojego wniosku i nie została w niniejszej sprawie wydana decyzja nieważnościowa dotycząca zbadania legalności orzeczenia Ministra Rolnictwa z [...] lipca 1953r. przed 1 września 2004r., stwierdził iż właściwym do orzeczenia w sprawie przyznania odszkodowania jest sąd powszechny. W. R. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] listopada 2008r. Ponadto zwrócił się do Sądu o uchylenie "postanowienia" Ministra Rolnictwa z [...] lipca 1953r. i uznanie go za bezprawne oraz złożył wniosek o odszkodowanie za utracone mienie. Jako dowód bezprawności wskazanego aktu skarżący wskazał decyzję Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych nr [...] z [...] lutego 1945r. stwierdzającą, "że gospodarstwo rolne "Kolonia U. nr [...]" zostaje wyłączone spod parcelacji i nie podlega reformie rolnej z uwagi na to, iż łączny obszar gospodarstwa nie przekracza 50 ha użytków rolnych". Następnie pismem z 17 marca 2009r., stanowiącym odpowiedź na wezwanie Sądu do sprecyzowania jakiego aktu administracyjnego dotyczy skarga, skarżący wyjaśnił iż przedmiotem zaskarżenia jest orzeczenie Ministra Rolnictwa z [...] lipca 1953r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi - w odpowiedzi na skargę - wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ((Dz.U. nr 153, poz. 1270, ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli Sygn. akt IV SA/Wa 221/09 działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd, badając legalność zaskarżonego postanowienia w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany - stosownie do art. 134 P.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi, uwzględnił skargę, niemniej jednak z przyczyny, którą wziął pod uwagę z urzędu. W konsekwencji uznał, iż postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] listopada 2008r. i poprzedzające je postanowienie z [...] października 2008r. został wydany z naruszeniem prawa uzasadniającym wyeliminowanie ich z obrotu prawnego. Na wstępie rozważań Sądu po pierwsze wyjaśnienia wymaga, iż przedmiotem kontroli dokonanej przez Sąd w niniejszym postępowaniu sądowym pod względem zgodności z prawem zostało objęte - pomimo wyraźnej deklaracji skarżącego, iż przedmiotem jego skargi jest orzeczenie Ministra Rolnictwa z [...] lipca 1953r. - postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] listopada 2008r. Sąd uznając, że skargę wniesiono na wyżej wymienione postanowienie kierował się przede wszystkim interesem skarżącego, najpierw w doprowadzeniu do skontrolowania zaskarżonego postępowania, a następnie do zakwestionowania orzeczenia Ministra Rolnictwa z 1953r. Zaś gdyby Sąd rozpoznał skargę jako wniesioną na ww orzeczenie to musiałby ją - jako złożoną kilkadziesiąt lat po wydaniu tego orzeczenia - uznać za niedopuszczalną i odrzucić. Z kolei po wtóre Sąd nie mógł skutecznie rozpoznać wniosku skarżącego o odszkodowanie za utracone mienie w postaci opisanego w stanie sprawy gospodarstwa rolnego, albowiem uprawnienia sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 P.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Kontrola ta - stosownie do art. 3 § 2 P.p.s.a. - obejmuje m. in. orzekanie w sprawach skarg na: decyzje administracyjne, postanowienia (wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie, kończące postępowanie, rozstrzygające sprawę co do istoty, wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie), inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków Sygn. akt IV SA/Wa 221/09 wynikających z przepisów prawa, akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej, bezczynność organów w określonych przypadkach. Kontrolując więc w wyżej wskazanym zakresie zaskarżone i poprzedzające postanowienia Sąd doszedł do przekonania, iż wydano je z naruszeniem przepisów prawa procesowego, w szczególności art. 7, art. 8, art. 9, art. 12, art. 66 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu organ od początku rozpoznawania sprawy nie wykazał się należytą starannością i wnikliwością, jak i nie podjął wszelkich kroków do właściwego jej wyjaśnienia i załatwienia. Mianowicie z treści wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, a nawet już i z wniosku o odszkodowanie i z pisma z 3 września 2008r., należało wywieść iż intencją skarżącego jest zakwestionowanie zgodności z prawem orzeczenia Ministra Rolnictwa z [...] lipca 1953r. Skarżący przez cały tok sprawy podnosił, iż orzeczenie z 1953r. "jest bezprawne", a to że chodzi mu o podważenie legalności tego orzeczenia w trybie stwierdzenia nieważności ewidentnie wynikało ze stwierdzenia, iż "Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi jest władny anulować postanowienie Ministra z 1953r. o zabraniu jego własności, a tym samym przywrócić stan prawny ustalony przez Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 lutego 1945r.". W konsekwencji czynności procesowe organu sprowadzające się do dwukrotnego wzywania skarżącego celem sprecyzowania wniosku były zbędne i przyczyniły się tylko do przedłużenia postępowania. Ponadto wezwania te były zbyt ogólnikowo sformułowane. Wzywano w nich skarżącego do sprecyzowania wniosku, bez jednoczesnego wskazania, czy na skutek wyjaśnień organu w kwestii braku podstaw do wypłaty odszkodowania, wnosi on o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 1953r. Potwierdzeniem braku w wezwaniach organu właściwych wskazówek dla strony, jest pismo skarżącego z 18 grudnia 2008r., wystosowane do organu już po wydaniu zaskarżonego postanowienia, w którym prosi o poinformowanie o "jakie sprecyzowanie wniosku organowi chodzi", bowiem w "żadnym z pism organu nie podano o jaką precyzję ma uzupełnić swój wniosek". Oznacza to, iż organ nie spełnił postulatu należytego informowania strony o okolicznościach prawnych sprawy przez udzielenie jej niezbędnych wyjaśnień oraz wskazówek i czuwania nad tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa. Sygn. akt IV SA/Wa 221/09 Mając na względzie powyższe wywody Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi -przy ponownym rozpoznawaniu sprawy - winien potraktować wniosek skarżącego jako żądanie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa z [...] lipca 1953r. W tym stanie rzeczy Sąd - na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. - orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonego postanowienia do chwili uprawomocnienia się wyroku, w oparciu o art. 152 P.p.s.a., orzeczono w punkcie II sentencji.