I OZ 928/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Łuczaj po rozpoznaniu w dniu 6 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 września 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 719/09 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Z. na postanowienie Ministra Gospodarki z dnia [...] 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 3 września 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 719/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił A. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Z. na postanowienie Ministra Gospodarki z dnia [...] 2009 r. w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, iż wnioskiem z dnia [...] 2009 r., złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF), A. Z. wystąpiła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku oraz w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni wskazała, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i małoletnią córką. Skarżąca i jej mąż uzyskują stałe dochody z tytułu umowy o pracę oraz z najmu lokalu w łącznej wysokości ok. 15.760 zł brutto miesięcznie (10800 netto). Wnioskodawczyni jest właścicielką trzech mieszkań o powierzchni: 70 m2, 54 m2 i 46 m2 i nie posiada oszczędności. Do wniosku skarżąca dołączyła zestawienie stałych przychodów i wydatków, w którym wykazała, iż uzyskiwane dochody służą w całości na pokrycie stałych wydatków. Skarżąca podała, że po spłacie stałych zobowiązań, miesięcznie na utrzymanie czterech osób (trzyosobowej rodziny skarżącej i opiekunki do dziecka) pozostaje kwota ok. 2627 zł (657 zł miesięcznie na jedną osobę). Skarżąca podniosła, że toczące się od wielu lat postępowania sądowe w sprawie reprywatyzacji cegielni J. K. w B. wyczerpały zasoby finansowe jej rodziny, zaś wysokie bieżące koszty utrzymania prowadzonego przez nią gospodarstwa domowego sprawiają, że jednorazowe uiszczenie wpisu wiązać się będzie z wyraźnym uszczerbkiem dla podstawowej egzystencji rodziny. Postanowieniem z dnia 10 czerwca 2009 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie odmówił A. Z. przyznania prawa pomocy. Wnioskodawczyni wniosła sprzeciw od powyższego orzeczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 3 września 2009 r. odmówił skarżącej przyznania praca pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd wskazał, że - stosownie do treści art. 199 p.p.s.a. - zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest - ponoszenie przez strony kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Podmiot wnoszący skargę powinien partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania i liczyć się z koniecznością gromadzenia środków finansowych na ten cel. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom charakteryzującym się trudną sytuacją materialną. Sąd wskazał, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. obowiązkiem osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych jest wykazanie, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. W ocenie Sądu A. Z. nie wykazała powyższych okoliczności. Sąd stwierdził, że skarżąca jest w stanie, bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym swojej rodziny, ponieść koszty opłat sądowych. Skarżąca oraz jej mąż uzyskują stałe, wysokie, dochody z tytułu umowy o pracę oraz dochody z wynajmu mieszkania w łącznej wysokości 15.760 zł brutto miesięcznie. Sąd podkreślił, że skarżąca posiada trzy mieszkania. Posiadanie natomiast majątku, szczególnie nieruchomości w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. post. Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2004 r., FZ 454/04, niepubl.). Korzystanie przez stronę z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania. W szczególności odnosi się to do sytuacji, w których wpis od skargi nie jest duży /wynosi np. 100 - 200 zł/ (tak J. P. Tarno - "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2006, wyd. II, kom. do art. 246). Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła A. Z. Skarżąca wskazała, że pozbawienie przez Sąd pierwszej instancji prawa pomocy we wnioskowanym zakresie pozbawia skarżącą – z powodu wolnych środków – możliwości uzyskania stosownego zaświadczenia ze strony Ministra Gospodarki. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej "p.p.s.a." -wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zbadał przesłanki warunkujące przyznanie A. Z. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów. Sąd pierwszej instancji odmawiając skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia dał wyraz swojemu stanowisku, powołując się na sytuację rodzinną i materialną skarżącej. A. Z. nie spełnia warunków uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca posiada stały miesięczny dochód, na który składają dochody skarżącej z tytułu umowy o pracę w kwocie 8.000 zł, dochody jej męża w kwocie około 6.500 zł, a także dochody z najmu lokalu w kwocie około 1.200 zł, co łącznie daje kwotę 15.760 zł brutto. Skarżąca jest właścicielką mieszkania – w P. o powierzchni 70 m2, oraz dwóch mieszkań w W. o powierzchni 54 m2 i 46 m2. A zatem, stwierdzić należy, iż przy stałym miesięcznym dochodzie skarżąca jest w stanie zabezpieczyć środki niezbędne do pokrycia kosztów niniejszego postępowania. Skarżąca oprócz stałych dochodów posiada także majątek nieruchomy. W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że w przypadku posiadania majątku nieruchomego istotne jest iż posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2006, s. 556). Skarżąca decydując się na utrzymane trzech mieszkań winna liczy się z tym, iż nie można jej przypisać statusu osoby "ubogiej", spełniającej warunki do przyznania prawa pomocy. Nadto przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi jednoznacznie o utrzymaniu koniecznym dla osoby wnioskującej o przyznanie prawa pomocy i jej rodziny. Rodzina skarżącej składa się z trzech osób (skarżąca, jej mąż i córka). Opiekunka do dziecka, w świetle powyższego przepisu, nie może zostać zaliczona do członków rodziny skarżącej. A zatem, dochód rodziny skarżącej (15.760 zł brutto, 10.800 zł netto) – celem ustalenia dochodu na osobę w rodzinie - winien być dzielony przez liczbę trzy, a nie cztery (jak czyni to skarżąca). Zauważyć też należy, iż koszty zatrudnienia opiekunki do dziecka (godziny popołudniowo – wieczorne) skarżąca uwzględniła już wcześniej w wydatkach i kwotę 800 zł odjęła od dochodu. Zasadnie także Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę na wysokość wpisu, który w niniejszej sprawie wynosi 100 zł ( jest to najniższy wpis od skargi). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu.