I FZ 415/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : Sędzia NSA Krzysztof Stanik po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "M." spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 lipca 2009 r. sygn. akt III SA/Wa 438/09 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w części przez zwolnienie od kosztów postępowania sądowego w sprawie ze skargi "M." spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 22 grudnia 2008 r. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za okres od stycznia do września 2003 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 30.07.2009 r., sygn. III SA/Wa 438/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej "popsa" odmówił "M." sp. z o.o. przyznania prawa pomocy w części przez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarżąca spółka nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych opłat. Sąd podniósł, że skarżąca nie przesłała zeznań podatkowych, bilansu i rachunku zysków i strat, deklaracji VAT-7, wyciągów z rachunków bankowych. Nie wyjaśniła, od kiedy konkretnie nie prowadzi działalności gospodarczej, nie wskazała przyczyn dla których działalności tej do chwili obecnej nie zlikwidowała. Nie nadesłała informacji o posiadanych udziałach w innych jednostkach oraz o wierzytelnościach i zobowiązaniach, w tym informacji o prowadzonych postępowaniach egzekucyjnych. Z tego powodu nieznana pozostała rzeczywista sytuacja majątkowa skarżącej spółki i stopień zdolności gospodarowania posiadanymi przez nią środkami. Sąd uznał za gołosłowne argumenty podniesione przez skarżącą na etapie sprzeciwu, iż spółka faktycznie nie istnieje, nie prowadzi działalności gospodarczej, nikogo nie zatrudnia, nie posiada majątku oraz nie składa deklaracji podatkowych w tym VAT 7. Sąd zwrócił uwagę, że skarżąca do sprzeciwu nie dołączyła jakichkolwiek dokumentów, które pozwalałyby zweryfikować jej oświadczenia. W tej sytuacji Sąd stwierdził, że nie ma podstaw do oceny możliwości płatniczych skarżącej spółki, a więc skarżąca nie może oczekiwać, iż przy orzekaniu o przyznaniu prawa pomocy Sąd poprzestanie na ogólnikowych oświadczeniach o niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Bazowanie na samych tylko oświadczeniach strony godziłoby bowiem w istotę instytucji prawa pomocy. Sąd podkreślił, że przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 popsa zasady ponoszenia przez stronę kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego, które są dochodami Skarbu Państwa (por. art. 212 § 2 popsa). Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tymże postępowaniu. Stąd też - jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 2 pkt 2 popsa - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z 12.06.2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W zażaleniu skarżąca spółka wniosła o uchylenie opisanego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zdaniem strony wnoszącej zażalenie Sąd naruszył art. 246 § 1 pkt 2 popsa błędnie oceniając, iż spółka nie wykazała braku możliwości pokrycia kosztów postępowania. W zażaleniu wyjaśniono, że spółka obecnie nie prowadził żadnej działalności gospodarczej, a więc osoby ją reprezentujące nie mogą przedłożyć dokumentacji oczekiwanej przez Sąd. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Odnosząc się do postawionego przez żalącego zarzutu należy stwierdzić, iż jest on całkowicie chybiony. Sąd pierwszej instancji nie mógł naruszyć art. 246 § 1 pkt 2 popsa, bowiem przepis ten nie był podstawą rozstrzygnięcia. Okoliczność ta wyraźnie uszła uwadze strony skarżącej. Nie mniej jednak nie stanowi to przeszkody dla sądu kasacyjnego do rozstrzygnięcia kwestii czy wydane postanowienie odpowiada prawu. W orzecznictwie oraz literaturze dominuje pogląd, iż Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany granicami zażalenia (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka–Medek – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – komentarz, wyd. Zakamycze 2005 r. str. 502.). Tym samym w swym rozstrzygnięciu może wyjść poza zakres postawionego zarzutu i zbadać czy orzeczenie Sądu pierwszej instancji jest zgodne z przepisami prawa, które miały zastosowanie w sprawie. Podstawą rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie był art. 246 § 2 pkt 2 popsa. Przepis ten stanowi, iż przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym może być przyznane gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wykładnia zacytowanego przepisu prowadzi do wniosku, że to na podmiocie ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania niedostatku środków finansowych dla pokrycia pełnych kosztów postępowania, przy czym przepis nie definiuje sposobu ani środków, za pomocą których ta okoliczność ma zostać wykazana. W tym celu strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy może skorzystać z wszelkich dostępnych środków dowodowych. W tych ramach może oświadczyć, że zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, nie osiąga dochodów, a więc nie ma środków pieniężnych na pokrycie kosztów postępowania. Według strony wnoszącej zażalenie nie można jednak udokumentować faktu nie prowadzenia działalności gospodarczej, bo to de facto oznacza, że skarżąca spółka nie przejawia żadnej aktywności, a więc i nie prowadzi dokumentacji. Tymczasem obecne regulacje prawne nakładają na podatników (a więc m.in. spółki kapitałowe) obowiązek powiadomienia właściwego urzędu skarbowego o zaprzestaniu prowadzenia działalności opodatkowanej. Wiąże się to z konieczności złożenia odpowiedniego formularza, a także uaktualnienia zgłoszenia identyfikacji podatkowej. Zatem, wbrew twierdzeniom skarżącej spółki, istnieje możliwość udowodnienia okoliczności negatywnej – jaką jest fakt zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej. Trzeba również podkreślić, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, że przyznając prawo pomocy, w istocie podmiot gospodarczy otrzymuje bezzwrotną pomoc ze środków Skarbu Państwa. Sąd musi zatem ustalić ponad wszelką wątpliwość, czy zostały spełnione okoliczności wymienione w art. 246 § 2 pkt 2 popsa. Samo oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, nieodparte w takiej sytuacji wymaganymi przez prawo dokumentami, uprawnia Sąd do odmowy przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 popsa orzekł jak w sentencji.