II OSK 1650/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Alicja Plucińska-Filipowicz (spr.) sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz sędzia del. WSA Maciej Dybowski Protokolant Kamil Buliński po rozpoznaniu w dniu 20 października 2010 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej K. Spółka z o.o. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 czerwca 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 252/09 w sprawie ze skargi K. Spółka z o.o. w W. na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do złożenia zażalenia 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2. zasądza od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz K. Spółka z o.o. w W. kwotę 350 (trzysta pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. II OSK 1650/09 U z a s a d n i e n i e Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 czerwca 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 252/09 po rozpoznaniu skargi K. Sp. z o.o. w W. na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] grudnia 2008 r. stwierdzające uchybienie terminu do złożenia zażalenia na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] września 2008 r. - oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że w zaskarżonym postanowieniu stwierdza się, iż z akt sprawy wynika, że strona otrzymała postanowienie w dniu [...] września 2008 r., zaś termin do wniesienia zażalenia upłynął w dniu [...] września 2008 r. natomiast zażalenie jest datowane na dzień [...] września 2008 r. i przesłane pocztą w tym samym dniu, o czym świadczy data stempla pocztowego, a zatem po upływie ustawowego terminu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe postanowienie strona zarzuca naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 40 ( 1 i 2 kpa, art. 57 ( 1 i 5 pkt 2 kpa oraz art. 134 kpa. Zdaniem strony wadliwie doręczano postanowienie na adres siedziby spółki, zamiast na wskazany przez nią adres korespondencyjny oraz uznanie za skuteczne doręczenie na inny adres od wskazanego przez stronę a w konsekwencji błędne obliczenie terminu do wniesienia zażalenia jak też stwierdzenie, że zażalenie zostało wniesione z uchybieniem terminu, podczas gdy uchybienie to nie nastąpiło. Strona w toku całego postępowania administracyjnego wskazywała jako adres dla doręczeń C., ul. K. [...] a doręczenie na inny adres należy uznać za nieprawidłowe. Z treścią kwestionowanego postanowienia strona mogła się zapoznać dopiero w dniu [...] września 2008 r. po otrzymaniu bo faksem ze Starostwa Powiatowego. Termin do wniesienia zażalenia upływał zatem dopiero w dniu [...] września 2008 r. a zażalenie zostało złożone w dniu [...] września 2008 r. a zatem z zachowaniem terminu. Organ wydając zaskarżone postanowienie nie ustalił też, czy doręczenie nastąpiło do rąk osoby upoważnionej do odbioru korespondencji w imieniu skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie jest zasadna. W uzasadnieniu Sąd podał, że postanowienie dotyczące interesów skarżącej powinno być doręczone w lokalu siedziby strony jako spółki z o.o. jako jednostki organizacyjnej w rozumieniu art. 45 kpa. Kodeks postępowania administracyjnego nie zawiera norm obowiązujących w postępowaniu przed sądem powszechnym lub sądem administracyjnym, dających możliwość doręczenia przesyłki sądowej na wskazany adres dla doręczeń /odpowiednio art. 133 ( 2 lit. a Kpc i art. 67 ( 3 ppsa/ Istnieje zatem możliwość doręczenia przesyłki sądowej na wskazany przez spółkę adres dla doręczeń, nie dotyczy to jednak pism w postępowaniu administracyjnym, w którym wymagane jest doręczenie w lokalu siedziby spółki. Tym samym prawidłowo organ uznał, że przesłanie postanowienia na adres siedziby spółki jest doręczeniem pod właściwym adresem. Obowiązkiem jednostki organizacyjnej, a w szczególności spółki prowadzącej działalność gospodarczą, jest przy tym takie zorganizowanie odbioru pism kierowanych do tej spółki, aby odbiór dokonywany był wyłącznie przez osoby uprawnione. Organ oceniający skuteczność doręczenia pisma może oprzeć się na domniemaniu, że osoba odbierająca pismo skierowane do spółki jest uprawniona do wykonania tej czynności. Nieuwzględnienie takiego domniemania pozostawałoby w sprzeczności z realiami obrotu gospodarczego i funkcjonowania osób prawnych. Nie można zasadnie oczekiwać od organu, aby prowadził czynności wyjaśniające w celu ustalenia, czy osoba odbierająca pismo działa na podstawie stosownego upoważnienia, a w szczególności, czy upoważnienie to nie zostało ograniczone, cofnięte lub wygasło. Odpowiednie wyjaśnienia organ powinien poczynić w razie ujawnienia się jakichkolwiek okoliczności podważających skuteczność dokonanego doręczenia. W niniejszej sprawie przed wydaniem zaskarżonego postanowienia nie ujawniły się żadne okoliczności, które mogłyby stwarzać wątpliwości co do skuteczności doręczania skarżącej postanowienia z dnia [...] września 2008 r. Na zaistnienie takich okoliczności nie wskazuje się również w skardze. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła K. Spółka z o.o. w W. zarzucając naruszenie: 1/ przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: - art. 145 ( 1 pkt 1 lit. c ppsa poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy w postępowaniu administracyjnym miało naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, - art. 151 ppsa - poprzez jego bezpodstawne zastosowanie i oddalenie skargi, która była uzasadniona, - art. 133 ppsa poprzez pominięcie faktu, że orzeczenie organu I instancji zostało doręczone nie skarżącej, lecz osobie fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą w budynku, w którym znajduje się siedziba skarżącej, to jest podmiotu, który nie jest stroną w sprawie, jak też uznanie prawidłowości doręczenia, pomimo niemożności zastosowania art. 45 zdanie 1 kpa i nie zastosowanie art. 44 kpa, a nadto błędne przyjęcie, że organ wydający zaskarżone postanowienie był zwolniony z obowiązku badania prawidłowości doręczenia orzeczenia I instancji gdyż nie zachodziły wątpliwości co do tej okoliczności a strona nie wykazała, że podmiot, któremu pismo doręczono, nie był upoważniony do jego odbioru w imieniu skarżącej, 2/ naruszenie prawa materialnego, to jest: - art. 45 zdanie drugie kpa przez jego niewłaściwe stosowanie, skutkujące uznaniem za prawidłowe doręczenie pisma z pominięciem art. 45 zdanie drugie i art. 44 kpa, - art. 44 kpa, poprzez jego niewłaściwe stosowanie, skutkujące uznaniem za prawidłowe doręczenie na adres skarżącej w sytuacji, gdy istniała niemożność doręczenia w trybie art. 45 kpa, - art. 45 zdanie pierwsze kpa przez jego niewłaściwe stosowanie, przejawiające się w uznaniu za skuteczne doręczenie dokonane innemu podmiotowi, nie uczestniczącemu w postępowaniu administracyjnym a także w stwierdzeniu, że organ nie ma obowiązku badania umocowania osoby odbierającej pismo. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej stwierdza się, że skierowanie pisma na adres siedziby skarżącej było prawidłowe, nie uwzględniono jednak, że pod tym samym adresem znajdują się siedziby jeszcze innych spółek kapitałowych, jak też prowadzi tam działalność szereg osób fizycznych. Doręczono postanowienie R. L., która w danym budynku prowadzi własną działalność gospodarczą, co wynika z jej podpisu, daty i pieczęci jej firmy na zwrotnym potwierdzeniu odbioru. Doręczono postanowienie podmiotowi, który nie był stroną w sprawie. Wobec niemożności doręczenia skarżącej, należało natomiast pismo awizować /art. 44 kpa, skoro art. 45 kpa odsyła do tego właśnie przepisu/. Błędna jest też ocena Sądu, że w sprawie nie było wątpliwości w kwestii prawidłowości doręczania pisma, skoro odebrał je podmiot prowadzący własną działalność gospodarczą, nie będący stroną w sprawie, który nie mógł odbierać korespondencji skierowanej do skarżącej, a w przypadku nie podjęcia pisma, uznać je za skutecznie doręczone. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionych podstawach. W niniejszej sprawie występują dwa zasadnicze problemy, wymagające analizy a następnie oceny, w aspekcie stawianych przez skarżącą zarzutów w skardze, a następnie w skardze kasacyjnej. Pierwszy z tych problemów dotyczy tego, czy rzeczywiście, jak to przyjął organ administracji publicznej orzekający w sprawie a w ślad za nim Sąd pierwszej instancji wydając zaskarżony wyrok, iż treść art. 45 kpa wskazująca na tym, że jednostkom organizacyjnym /w tym spółkom jak w niniejszej sprawie/ i organizacjom społecznym doręcza się pisma tylko w lokalu ich siedziby, zaś brak w Kodeksie postępowania administracyjnego regulacji analogicznej jaka występuje w przepisach o postępowaniu sądowym i sądowo-administracyjnym, umożliwiającej wskazywania przez te jednostki tzw. "adresu dla doręczeń". Otóż nie budzi wątpliwości, iż jednoznacznie brzmiącego przepisu w tym zakresie faktycznie w kpa brak. Nie oznacza to jednak bynajmniej, że jednostka organizacyjna jest pozbawiona możliwości korzystania z doręczenia jej pism urzędowych także pod innym, wskazanym przez nią adresem, lecz jest wręcz skazana z woli ustawodawcy na to, że musi zorganizować sobie możliwość odbioru korespondencji w jej siedzibie. Jak dotychczas nie jest kwestionowane, że strona postępowania administracyjnego ma prawo do ustanowienia pełnomocnika procesowego, przy czym takie pełnomocnictwo może dotyczyć także poszczególnych czynności procesowych. Jedną z takich czynności jest odbiór korespondencji kierowanej do strony. Jeżeli więc strona wskaże adres, pod jaki ma być kierowana do niej korespondencja, to zrozumiałe jest, iż pod tym adresem właśnie czynności odbioru będzie dokonywać upoważniony przez stronę do jej dokonania pełnomocnik. Tak wskazany "adres do doręczeń" a w istocie pełnomocnik do odbioru pism powoduje, że stosuje się art. 40 ( 2 kpa, co oznacza że pisma doręcza się upoważnionemu do dokonania tej czynności pełnomocnikowi pod wskazanym przez stronę adresem. Kwestionując zresztą możliwość takiej formy doręczania pism stronie skarżącej organ wydający zaskarżone orzeczenie faktycznie z niej korzystał, o czym świadczy materiał zgromadzony w aktach sprawy. Kolejnym problemem wymagającym ustosunkowania się przez Naczelny Sąd Administracyjny w ramach skargi kasacyjnej, jest akceptacja przez Sąd pierwszej instancji prawidłowości doręczenia postanowienia w sytuacji, gdy wprawdzie odbiór korespondencji nastąpił w siedzibie strony skarżącej, jednakże jak to jednoznacznie wynika ze zwrotnego powiadomienia odbioru, czynność tę dokonała osoba prowadząca własną działalność gospodarczą pod określonym adresem, brak jest przy tym jakiejkolwiek wzmianki co do tego, że podjęła się tej czynności w imieniu strony skarżącej i była do tego przez tę stronę upoważniona. Taki stan rzeczy, jak to słusznie podnosi się w skardze kasacyjnej powoduje, że całkowicie nieprawidłowo uznano czynność doręczenia za wywołującą skutki prawne, bowiem wobec nie potwierdzenia przez osobę odbierającą pismo niezbędnego dla skuteczności doręczenia warunku, to jest działania "w lokalu" siedziby strony oraz działania w ramach udzielonego upoważnienia do odbioru pisma /art. 45 kpa w zw. z art. 46 ( 1 kpa/. W takiej sytuacji jaka miała miejsce w niniejszej sprawie jak też gdyby strona nie wskazała tzw. "adresu dla doręczeń", czyli pełnomocnika pod określonym adresem do dokonania tej czynności, jak to zasadnie podnosi się w skardze kasacyjnej, właściwym było awizowanie pisma i pozostawienie informacji o tym w siedzibie strony, stosownie do art. 44 kpa. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku z mocy art. 185 ( 1 ppsa. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 ppsa.