II GZ 208/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Jerzy Sulimierski po rozpoznaniu w dniu 24 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia E. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 11 sierpnia 2009 r. sygn. akt V SA/Wa 515/09 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi E. H. na postanowienie Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie sprostowania oczywistych omyłek pisarskich postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2009 r. sygn. akt V SA/Wa 515/09 odmówił E. H. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie sprostowania oczywistych omyłek pisarskich. Sąd stwierdził, że brak jest możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych, z jakimi wnioskodawca powinien się liczyć w postępowaniu sądowym, z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Skarżący został wezwany przez Sąd do złożenia, obok oświadczeń zawartych w formularzu prawa pomocy, dodatkowych wyjaśnień dotyczących jego sytuacji majątkowej. Udzielił ich jednak w sposób niepełny. Z oświadczeń złożonych wynika natomiast, że skarżący posiada oszczędności w wysokości 10 000 zł, budynek mieszkalny i niewielkie gospodarstwo rolne. Bez znaczenia dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy jest cel, na jaki skarżący ww. kwotę zgromadził. Wobec powyższego trudno uznać, aby uiszczenie wpisu sądowego w kwocie 100 zł stanowiło uszczerbek dla utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny. Z uwagi na fakt, że przyznanie prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady ponoszenia przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w postępowaniu, w sytuacji gdy strona posiada możliwość uzyskania środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego bez wspomnianego uszczerbku, powinna ona partycypować w tych kosztach. W zażaleniu E. H. wniósł o zmianę powyższego postanowienia. Stwierdził, że jest ono sprzeczne z konstytucją, a względy formalne nie mogą zmieniać konstytucyjnej zasady, że każdy obywatel ma prawo do sądu, niezależnie od statusu majątkowego. Żądanie opłat w sprawie, która – zdaniem skarżącego – jest rozstrzygnięta w swojej warstwie merytorycznej oznacza, że Sąd nie chce zająć się jej istotą. Powoływanie się na stan konta skarżącego nie jest z kolei adekwatne, gdyż zmalał on gwałtownie w związku ze śmiertelną chorobą matki skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 p.p.s.a.). Konieczność wykazania sytuacji majątkowej uzasadniającej zwolnienie strony z obowiązku poniesienia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego spoczywa zatem na stronie wnioskującej. Skutkiem przyznania prawa pomocy jest bowiem obciążenie stosownymi kwotami budżetu państwa i korzystanie ze zwolnienia natury fiskalnej ma w tym przypadku charakter wyjątkowy. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że sąd administracyjny rozpoznając wniosek o jego przyznanie ma swobodę w ocenie danych zawartych w wniosku, a zapadłe rozstrzygnięcie ma charakter uznaniowy. Należało stwierdzić, że zaskarżone postanowienie nie uchybia przepisom Rozdziału 3 Oddziału 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wprawdzie deklarowany comiesięczny dochód skarżącego wynosi ok. 1000 zł, to ogólny stan majątkowy skarżącego nie daje podstaw do uznania, że uiszczenie kwoty 100 zł z tytułu wpisu sądowego spowoduje uszczerbek jego utrzymania koniecznego. Ponadto mimo poczynionych w sprawie czynności wyjaśniających sytuację finansową strony, nadal istnieją niejasności w związku z jej oświadczeniami. Zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zarządzeniem z [...] maja 2009 r. skarżący został wezwany do udzielenia informacji dotyczących m.in. miesięcznych wydatków na utrzymanie, wykonywanej lub nie pracy zarobkowej, istniejących oszczędności i stanu rodzinnego. W odpowiedzi skarżący nie podał wszystkich żądanych danych stwierdzając, że część z nich nie ma związku ze sprawą. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że ocena przydatności określonych informacji dla rozstrzygnięcia sprawy nie należy do strony postępowania. Jeżeli sąd administracyjny wezwie stronę do przedłożenia określonych dokumentów, jest ona zobowiązana do ich przedstawienia i ponosi negatywne skutki nieudowodnienia okoliczności, które z nich miałyby wynikać. Naczelny Sąd Administracyjny uznał również, że zaskarżone postanowienie nie narusza konstytucyjnych praw jednostki do sądu. Zgodnie z art. 45 Konstytucji RP, każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Przepis ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dotyczący obowiązku ponoszenia przez każdą ze stron kosztów postępowania, związanych z ich udziałem w sprawie, nie zamyka stronie drogi sądowej dochodzenia naruszonych praw. Wspomniana ustawa przewiduje możliwość zwolnienia strony postępowania z obowiązku ponoszenia tych kosztów, pod warunkiem jednak, że spełnia ona określone ustawą wymogi, jednakowe dla każdej osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Skarżący w sprawie wymogów tych nie spełnił. Na uwzględnienie nie zasługiwała także przedstawiona w zażaleniu argumentacja odwołująca się do merytorycznej oceny złożonej w sprawie skargi. Pozostaje ona bez znaczenia w postępowaniu wpadkowym, jakim jest postępowanie wnioskowe wszczęte na skutek złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.