I OSK 1651/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Lech Sędzia NSA Paweł Miładowski (spr.) Sędzia NSA del. Andrzej Irla Protokolant Aleksandra Żurawicka po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. Ś. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 16 czerwca 2009 r. sygn. akt II SA/Bk 173/09 w sprawie ze skargi E. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie zasiłku rodzinnego oraz uznania świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 16 czerwca 2009 r., sygn. akt III SA/Bk 173/09, oddalił skargę E.Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie zasiłku rodzinnego oraz uznania świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że decyzją z dnia [...] września 2006 r., Nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Zambrowie przyznał E. Ś. zasiłek rodzinny na dwóch jej nieletnich synów: A. i M. w łącznej wysokości 128,00 zł. na okres od [...] września 2006 r. do dnia [...] sierpnia 2007 r. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania A. i M. Ś. przyznanych w łącznej kwocie 340,00 zł. miesięcznie na cały okres zasiłkowy jak też dodatek jednorazowy dla nich z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w łącznej kwocie 200,00 zł. Decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. Nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. orzekł o zmianie ww. decyzji w taki sposób, że odmówił przyznania zasiłku rodzinnego z dodatkami za okres od [...] września 2006 r. do [...] sierpnia 2007 r. oraz orzekł o uznaniu za niezależnie pobrane do tej pory przez E. Ś. świadczenie rodzinne przyznane w formie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami w łącznej wysokości 5816,00 zł. Podstawą takiego rozstrzygnięcia było dokonanie przez organ ustaleń, iż E.Ś. jest użytkownikiem działek gruntu o powierzchni 18,01 ha, co w efekcie wpłynęło na wysokość dochodu przypadającego na członka jej rodziny. Jednocześnie Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. decyzją z dnia [...] października 2007 r. Nr [...] odmówił E.Ś. zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami do tego zasiłku na okres od [...] września 2007 r. do dnia [...] sierpnia 2008 r. z powodu znacznego przekroczenia dochodu przypadającego na jednego członka rodziny. Po rozpatrzeniu wniosku o zmianę decyzji Nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r., Nr [...] odmówił zmiany żądanej decyzji organu I instancji. W odwołaniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży E. Ś., wniosła o przyznanie jej utraconego zasiłku rodzinnego na dwoje jej dzieci, uzasadniając to tym, iż jej sytuacja materialna jest trudna, albowiem utrzymuje się tylko z renty rodzinnej oraz czynszu dzierżawnego. Decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r., Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy wskazał, iż z dokonanych przez organ I instancji ustaleń wynika, że E.Ś. jest posiadaczką nieruchomości rolnych, które zostały oddane przez wnioskodawczynię w dzierżawę. W związku z powyższym zaszła konieczność ponownego określenia wysokości dochodu rodziny E.Ś. za lata 2005 - 2006. Organ II instancji wskazał, iż E.Ś. nie spełnia warunków określonych w art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników i dlatego przy wyliczeniu dochodu na jednego członka jej rodziny należy brać pod uwagę dochód uzyskany z całego gospodarstwa. W takim stanie rzeczy spowodowało to znaczne przekroczenie kryterium dochodowego wynikającego z art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i doprowadziło w efekcie do odmowy przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami do tego zasiłku przy ponownym rozpatrzeniu tej sprawy, jak też uznania, iż są to świadczenia nienależnie pobrane. Z decyzją organu II instancji nie zgodziła się E.Ś. i wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży wniosło o jej oddalenie, jako bezzasadnej podtrzymując argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wskazanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku skargę oddalił. Sąd pierwszej instancji uznał, że zawarte przez E. Ś. umowy dzierżawy nie spełniają przesłanek do uznania ich za zawarte stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników tj. postanowień przepisu art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998r. Nr 7, poz. 25 ze zm.), określającym warunki do uznania zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej. Skarżąca nie jest bowiem emerytką lub rencistką, zaś przedmiotowe umowy dzierżawy nie zostały przez nią zarejestrowane w organie ewidencji gruntów i budynków. Ponadto bezspornie E.Ś. nie złożyła wymaganego oświadczenia, iż dzierżawcy gruntów nie są osobami o których mowa w art. 28 ust 4 pkt 1 lit a-d ww. ustawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku ocenił, że organy administracji prawidłowo uznały, iż do dochodu rodziny wnioskodawczyni należało doliczyć dochód osiągnięty z całego gospodarstwa rolnego wyliczony według zasad określonych w art. 5 ust. 8, 8a i 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a nie - czego domagała się skarżąca - jedynie dochód z czynszu dzierżawnego. W rezultacie spowodowało to znaczne przekroczenie kryterium dochodowego wynikającego z art. 5 ust. 1 tej ustawy i w efekcie zasadne było wydanie decyzji o odmowie przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami oraz uznania świadczeń już uprzednio pobranych za pobrane nienależnie. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła E. Ś., zarzucając temuż wyrokowi: 1. naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że użyte w tym przepisie sformułowanie utrzymywać się z gospodarstwa rolnego, uprawniające do ustalenia szacunkowego dochodu z gospodarstwa rolnego w sposób w nim wskazany, równoznaczne jest z posiadaniem, czy też byciem właścicielem takiego gospodarstwa, w sytuacji gdy literalna wykładnia zastosowanego przepisu prowadzi do wniosku, że przepis ten stosować można jedynie w sytuacji rzeczywistego prowadzenia gospodarstwa rolnego i uzyskiwania z niego środków utrzymania; 2. naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 5 ust. 8a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędne zastosowanie, polegające na wyliczeniu dochodu E.Ś. za 2005 rok również w oparciu o ten przepis, podczas gdy został on dodany artykułem 27 pkt 3 lit. c) ustawy z 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U 2005, nr 86, poz. 732) i na mocy art. 30 pkt 3 tej ustawy wszedł w życie dopiero 1 września 2005 roku. Wskazując na powyższe autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku, a także o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie kasacyjne. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że wobec faktu, iż E.Ś. już w 2002 roku wydzierżawiła gospodarstwo będące jej własnością, nie sposób uznać, że czerpie z niego jakiekolwiek dochody poza czynszem dzierżawnym. Tym samym brak było, zdaniem autora skargi kasacyjnej, podstaw do wyliczania szacunkowego dochodu z gospodarstwa w sposób wskazany w art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., a nadto nie zachodzi również żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku Sądu pierwszej instancji, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał kontroli zaskarżonego wyroku w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej. Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 5 ust. 1 i 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 27 września 2006 r., zasiłek rodzinny przysługuje rodzicom, jednemu z rodziców, opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka oraz osobie uczącej się, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na jedną osobę , albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504,00 zł. W przypadku gdy dochód rodziny lub dochód osoby uczącej się przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę lub osobę uczącą się do zasiłku rodzinnego, o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym zasiłek rodzinny nie przysługuje. Z treścią art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika natomiast, że w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje fakt, że E.Ś. jest posiadaczką nieruchomości rolnych o powierzchni 18,01 ha. Jednocześnie okoliczność ta nie była znana organom wydającym decyzje w przedmiocie przyznania E. Ś. zasiłku rodzinnego na dwoje dzieci na okres od [...] września 2006 r. do [...] sierpnia 2007 r., wraz z dodatkami. Kwestią sporną, a zarazem zasadniczą dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest natomiast to, czy zawarcie przez E. Ś. umów dzierżawy posiadanych przez nią nieruchomości rolnych sprawia, że do dochodów rodziny nie powinno się wliczać dochodów z gospodarstwa rolnego. Istotną w tym względnie jest treść przywołanego przez Sąd pierwszej instancji art. 3 pkt 23 lit. g ustawy o świadczeniach rodzinnych wprowadzającego pojęcie "utraty dochodu z gospodarstwa rolnego" poprzez jego wydzierżawienie na zasadach określonych w art. 5 ust. 8a tej ustawy. Zgodnie z tym przepisem ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem: 1) oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego; 2) gospodarstwa rolnego wniesionego do użytkowania przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną; 3) gospodarstwa rolnego oddanego w dzierżawę w związku z pobieraniem renty określonej w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej. Zasadnym jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, że umowy dzierżawy jakie zawarła E.Ś. nie dają podstawy do uznania, że utraciła ona dochód z gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 3 pkt 23 lit. g w zw. z art. 5 ust. 8a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jak słusznie podkreślono w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku skarżąca nie jest emerytką lub rencistką, zaś przedmiotowe umowy dzierżawy nie zostały przez nią zarejestrowane w organie ewidencji gruntów i budynków, co jest warunkiem uznania, że emeryt lub rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej (art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 r., Nr 7, poz. 25 ze zm.)). Wobec powyższego niewadliwie uznano, że zawarte przez skarżącą umowy dzierżawy nie spowodowały, że skarżąca ta utraciła dochód z gospodarstwa rolnego. Tym samym zarzut skargi kasacyjnej naruszenia przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 5 ust. 8 ustawy oświadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię, nie zasługiwał na uwzględnienie. Jak trafnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku organy administracji prawidłowo uznały, iż do dochodu rodziny wnioskodawczyni należało doliczyć dochód osiągnięty z całego gospodarstwa rolnego wyliczony według zasad określonych w art. 5 ust. 8, 8a i 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a nie jak wnosiła skarżąca – jedynie dochód z czynszu dzierżawnego. Odnosząc się do drugiego z zarzutów skargi kasacyjnej uznać należało, że także ten zarzut nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 5 ust. 8a ustawy o świadczeniach rodzinnych wszedł w życie w dniu 1 września 2005 roku. Tym samym obowiązywał on zarówno w chwili wydawania decyzji z dnia [...] września 2006 r. o przyznaniu E. Ś. zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami, jak i przede wszystkim w okresie na który przyznawany był zasiłek rodzinny tj. od [...] września 2006 r. do dnia [...] sierpnia 2007 r. Prawidłowo zatem organ administracji publicznej obliczając dochód rodziny E.Ś. w roku 2005, zastosował obowiązujący przepis art. 5 ust. 8a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skoro zatem zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługiwały na uwzględnienie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę kasacyjną oddalił.