II GSK 750/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Bała (spr.) Sędziowie NSA Cezary Pryca Urszula Raczkiewicz Protokolant Kacper Tybuszewski po rozpoznaniu w dniu 14 września 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 18 czerwca 2009 r. sygn. akt I SA/Ke 157/09 w sprawie ze skargi M. F. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne Oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. wyrokiem z dnia 18 czerwca 2009 r., sygn. akt I SA/Ke 157/09, oddalił skargę M. F. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Sąd orzekał w następującym stanie sprawy. Wnioskiem z dnia [...] lipca 2006 r., M. F. wniosła o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) decyzją z dnia [...] października 2006 r. umorzył należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne na Fundusz Pracy. Jednocześnie odmówił umorzenia należności na ubezpieczenia społeczne za okres IV 2005 r. do VIII 2006 r. w kwocie łącznej 9.207,84 zł i na ubezpieczenie zdrowotne za okres IX 2005 r. do VIII 2006 r. w kwocie łącznej 2.053,43 zł. M. F. w dniu [...] września 2008 r. złożyła wniosek o dobrowolną spłatę zadłużenia oraz wycofanie egzekucji oraz o umorzenie odsetek. Następnie pismem z dnia [...] października 2008 r. wniosła o zgodę na spłatę zadłużenia w układzie ratalnym, na co organ zgodził się w dniu [...] listopada 2008 r. M. F. nie podpisała umowy o rozłożeniu zaległości na raty i pismem z dnia 2 grudnia 2008 r. zwróciła się o umorzenie części należności z tytułu składek. Wniosek uzasadniła trudną sytuacją finansową. W dniu [...] grudnia 2008 r. rozszerzyła swój wniosek o umorzenie całości zadłużenia, motywując to trudną sytuacją finansową, rodzinną oraz problemami natury zdrowotnej. Organ ustalił, że zrealizowano część znajdujących się w Urzędzie Skarbowym tytułów egzekucyjnych: FUS na kwotę 3.351,38 zł w okresie IV 2004 r. do IV 2006 r., FUZ na kwotę 3.330,37 zł w okresie II 2005 r. - XI 2007 r., Fundusz Pracy na kwotę 517,42 zł w okresie XII 2003 r. - XI 2007 r. W 2008 r. z egzekucji wpłynęły kwoty: na FUS -1.538,00 zł, na FUZ - 1.487,00 zł i FP - 268.30 zł. Wpłynęły również kwoty składek na ubezpieczenie zdrowotne wpłacone przez zobowiązaną za okres IV-X 2008 r. M. F. utrzymuje się z prowadzonej działalności gospodarczej i jak wynika z PIT-36 za 2006 r. osiągnęła dochód w kwocie 43.356,23 zł, a w 2007 r. dochód w kwocie 27.137,13 zł. Pobiera ponadto emeryturę w kwocie 1.488,00 zł brutto, tj. 1.235,08 zł netto. M. F. mieszka wraz matką w mieszkaniu komunalnym, gdzie głównym lokatorem jest matka skarżącej, która otrzymuje emeryturę w kwocie 980 zł (w tym dodatek pielęgnacyjny). M. F. jest osobą rozwiedzioną. Całe wyposażenie mieszkania jest własnością jej matki. Jest właścicielką samochodu osobowego D. T. z 1997 r. Z zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] grudnia 2008 r. wynika, że M. F. leczy się z powodu chorób układu krążenia oraz wrzodów żołądka. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] lutego 2009 r., odmówił M. F. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, odsetek za zwłokę oraz kosztów upomnienia. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na skutek wniosku M. F. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] marca 2009 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Zdaniem organu sytuacja materialna M. F. umożliwia jej opłacenie należności z tytułu składek. Uregulowanie tych należności nie pozbawiłoby ją i jej rodzinę możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Uzasadniając oddalenie skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. podniósł, że organ uwzględnił całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Na tej podstawie dokonał wnikliwej oceny poszczególnych dowodów i ustalił w ten sposób stan faktyczny. Wziął pod uwagę wysokość zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, osiągany przez skarżącą dochód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej oraz fakt pobierania przez nią emerytury. Uwzględnił stan zdrowia skarżącej oraz okoliczność zadłużenia jej w banku i u kontrahentów. Przeanalizował udokumentowane przez M. F. kwoty wydatkowane na utrzymanie (energia, ogrzewanie, leki dla matki, podatek od nieruchomości) i stwierdził, że choć sytuacja materialna zobowiązanej i jej rodziny jest trudna, to jednak nie na tyle, aby nie mogła spłacić swoich zobowiązań. Sąd podkreślił, że organ analizując dochód skarżącej z tytułu prowadzenia przez nią działalności gospodarczej za 2007 r. (27.137,13 zł), wysokość emerytury jej (1.488 zł) oraz pozostającej z nią we wspólnym gospodarstwie domowym matki (980 zł), zasadnie uznał, iż M. F. może spłacić zadłużenie w systemie ratalnym, a spłata ta nie spowoduje znacznego uszczerbku dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych skarżącej jej rodziny. W ocenie WSA organ zasadnie stwierdził, że nie zostały spełnione pozostałe przesłanki wymienione w § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; dalej: rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r.), tj. skarżąca nie poniosła strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej. Przewlekła choroba skarżącej oraz konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, nie pozbawia zobowiązaną możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, gdyż M. F. pobiera świadczenie z ubezpieczenia społecznego, a jej stan zdrowia nie uniemożliwiał jej prowadzenia działalności gospodarczej. M. F. wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w K. oraz zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie: 1) prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 28 ust. 3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 11, poz. 74 ze zm.; dalej: u.s.u.s.) oraz § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. polegające na uznaniu, że brak jest przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek; 2) przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez nietrafną ocenę dowodów, a w szczególności sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącej. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że spełnia przesłanki do umorzenia zadłużenia z tytułu składek stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., gdyż poddaje się leczeniu z powodu chorób układu krążenia i wrzodów żołądka. Nadto sprawuje całodobową opiekę nad chorą matką oraz siostrą uzależnioną od alkoholu. Na dowód powyższego przedłożyła zaświadczenie lekarskie z dnia [...] lipca 2009 r. Podniosła, że po rozwiązaniu umowy najmu lokalu, w którym prowadziła działalność gospodarczą (sklep spożywczy) jedynym jej dochodem będzie emerytura w kwocie 1 235,08 zł. Stąd ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacać zaległych składek na ubezpieczenie społeczne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przystępując do rozpoznania skargi kasacyjnej należy przypomnieć, że stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), dalej zwanej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania sądowego. Oznacza to, że zakres rozpoznania sprawy przez NSA, poza nieważnością postępowania, która w sprawie niniejszej nie zachodzi, wyznacza strona przez wskazanie podstaw kasacyjnych. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. podstawę kasacyjną stanowi: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Wobec takich regulacji nie może budzić wątpliwości, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie i że uzasadnione jest odnoszenie się do poszczególnych zarzutów składających się na podstawy kasacyjne wyznaczające zakres badania sprawy przez sąd drugiej instancji. Ponieważ składające się na podstawy kasacyjne zarzuty zakreślają granice badania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny, istotne znaczenie ma należyte ich sformułowanie. W szczególności, koniecznym warunkiem uznania, że strona powołuje się na jedną z podstaw kasacyjnych jest wskazanie, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało oraz jaki mogło mieć wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA z dnia 24 czerwca 2004 r. OSK 421/04, zbiór LEX nr 148732). Skarga kasacyjna w rozpoznawanej sprawie nie spełnia powyższych wymogów. Kasator zarzucając naruszenie "przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez nietrafną ocenę dowodów, a w szczególności sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącej" nie powołał się na żadne przepisy procesowe obowiązujące w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Tym samym kasator uniemożliwił Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ocenę, czy i jakie przepisy postępowania zostały naruszone przez Sąd I instancji. Z kolei, jeżeli chodzi o zarzut naruszenia prawa materialnego, a mianowicie art. 28 ust. 3 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności (...), przez ich błędną wykładnię, to stwierdzić należy, iż kasator nie podał na czym ta błędna wykładnia polegała. Ograniczył się do stwierdzenia, iż Sąd I instancji wadliwie ocenił przesłanki do umorzenia należności, gdyż skarżąca ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacać zaległych składek. Rzecz jednak w tym, że kwestie związane z sytuacją majątkową i rodzinną skarżącej oraz jej oceną należą do zagadnień stanu faktycznego, a nie prawa materialnego i dlatego mogłyby być skutecznie podnoszone jedynie w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., lecz kasator – jak to już była o tym mowa na wstępie niniejszych rozważań – nie wskazał żadnych przepisów prawa procesowego, które miałyby przez Sąd I instancji zostać naruszone. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku na mocy art. 184 p.p.s.a.