II GZ 249/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia E. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 27 lipca 2009 r. sygn. akt III SA/Gl 226/09 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie za skargi E. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym za nieuzasadnione postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 27 lipca 2009 r., sygn. akt III SA/Gl 226/09 odmówił E. P. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] grudnia 2008 r., nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym za nieuzasadnione. Sąd orzekał w następującym stanie sprawy. E. P., w złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 21 maja 2009 r. wskazał, że od dnia 28 marca 2008 r. jest rencistą, przy czym ZUS nie wypłaca mu świadczenia. Jest przewlekle chory, po przebytych dwóch zawałach, a stan zdrowia spowodował, iż lekarz nie wyraził zgody na podjęcie zatrudnienia. Wskazał także, że w 2002 r. w jego gospodarstwie dokonano kradzieży sprzętu, w znacznej części stanowiącego wyposażenie betoniarni, o łącznej wartości 468.000 zł. Łączna kwota zaległości jakie posiada przekracza kwotę 20.000 zł. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną, która otrzymuje świadczenie rentowe w kwocie 640,14 zł netto, i z której to kwoty obydwoje się utrzymują, gdyż część przyznanego jej świadczenia podlega egzekucji komorniczej, zaś renta przyznana skarżącemu od dnia 23 sierpnia 2008 r. nie jest wypłacana przez ZUS. Majątek jaki został wykazany we wniosku to: udział w domu, którego budowa jeszcze się nie zakończyła, mieszkanie o pow. 40 m2 oraz nieruchomość rolna o pow. 2,23 ha . Ponieważ oświadczenie zawarte we wniosku okazało się niewystarczające do oceny sytuacji materialnej skarżącego referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 25 maja 2009 r. wezwał skarżącego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Na wezwanie Sądu, skarżący w piśmie z dnia 10 czerwca 2009 r. wyjaśnił, że w jego gospodarstwie domowym nie są zameldowane żadne inne osoby, a rozpoczęta w 1968 r. budowa domu do dnia dzisiejszego nie została zakończona i uległa uszkodzeniu w wyniku szkód górniczych. Dokumentacja związana ze szkodami górniczymi została zagubiona w toku postępowania odszkodowawczego prowadzonego przez Kopalnię "B.". W odniesieniu do dochodu jaki jest uzyskiwany z gospodarstwa rolnego skarżący oświadczył, że może on zostać określona na podstawie decyzji w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego, jednakże według skarżącego gospodarstwo to nie przynosi dochodów, zaś w chwili obecnej zostało oddane w dzierżawę osobie trzeciej. Jednocześnie wskazał że nigdy nie otrzymywał żadnych dopłat z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego. W załączeniu pisma przedłożył kopie decyzji ZUS o odmowie przyznania emerytury i renty z tytułu niezdolności do pracy, wyciąg z rachunku bankowego należącego do małżonki za okres od 5 do 31 stycznia 2008 r., decyzję w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego na 2009 r. i zaległością z tego tytułu 3.343,00 zł oraz wezwanie do zapłaty skierowane do skarżącego na kwotę 231 zł z tytułu dostawy energii elektrycznej z datą wymagalności 13 maja 2009 r. Postanowieniem z dnia 22 czerwca 2009 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych . Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując sprzeciw od powyższego postanowienia także odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd wskazał, że skarżący nie wykonał w należyty sposób wezwania referendarza z dnia 25 maja 2009 r. i nie nadesłał żądanych dokumentów źródłowych, które w pełni zobrazowałyby jego rzeczywistą sytuację finansową oraz możliwości płatnicze. W szczególności, nie nadesłał aktualnych wyciągów bankowych swojego jak i małżonki, chociaż jak w piśmie procesowym z 10 czerwca 2009 r., przyznał że założył osobisty rachunek bankowy. Sąd wskazał, że z jednej strony skarżący twierdził, iż pozostaje w separacji od 1987 r., z drugiej zaś strony przedłożył wyciąg, dotyczący rachunku bankowego żony tyle, że dotyczący 2008 r. Nie poparł także swych twierdzeń o istnieniu separacji jakimkolwiek dowodem, w tym przykładowo orzeczeniem sądowym orzekającym o separacji. Wątpliwą zaś w ocenie Sądu była ta okoliczność, iż obecnie jak utrzymuje skarżący, jest bez jakichkolwiek dochodów, przy czym nie wskazał by ktokolwiek inny, poza żoną, zamieszkiwał wraz z nim partycypując w ten sposób zarówno w kosztach utrzymania mieszkania jak i samego skarżącego. Skarżący nie przedłożył także jakiegokolwiek dowodu, z którego wynikałaby aktualna wysokość świadczeń uzyskiwanych przez małżonkę skarżącego jak i ich potrąceń (według twierdzeń strony potrącenia egzekucyjne) zmniejszających efektywnie wysokość środków pozostających na bieżące utrzymanie. Nie uwiarygodnił w sposób pełny wysokości wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem. Konkludując WSA stwierdził, że orzekanie na podstawie niepełnych danych nie jest możliwe ani dopuszczalne. Stanowisko strony, która uchyla się od przedstawienia stosownej dokumentacji potwierdzającej jej aktualny stan majątkowy i możliwości płatnicze, lub dokonuje tego w sposób wybiórczy nie zasługuje na aprobatę zwłaszcza, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania istnienia przesłanek przemawiających za słusznością przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy. E. P. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie domagając się jego uchylenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba ta wykaże" sprowadza się do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy. Orzeczenie sądu w tej kwestii zależy zatem od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Dla oceny, czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania istotne znaczenie ma jej stan majątkowy i dochody oraz sytuacja rodzinna. Oznacza to, że w przypadku, gdy skarżący wraz z rodziną prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, nie można ograniczać się do badania sytuacji majątkowej i dochodów skarżącego, ale należy uwzględnić sytuację majątkową i dochody wszystkich członków rodziny prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, ponieważ zwolnienie od kosztów postępowania jest uzasadnione wówczas, gdy ich poniesienie powoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny. Kluczowe znaczenie w rozpoznawanej sprawie ma regulacja zawarta w art. 255 p.p.s.a., który stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, WSA w toku rozpoznawania wniosku skarżącego zasadnie uznał, iż jego treść nie jest wystarczająca do oceny, czy zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym przez stronę zakresie. Nie ulega wątpliwości, iż skierowane do skarżącego w trybie art. 255 p.p.s.a. wezwanie nie zostało wypełnione w całości. Uchylenie się od wykonania zarządzenia Sądu rodzi określone konsekwencje, gdyż materiał, którym dysponuje Sąd, pozostaje niekompletny, a wątpliwości co do oświadczeń strony nie zostają wyjaśnione. Przede wszystkim, na wezwanie Sądu, skarżący nie nadesłał aktualnych wyciągów ze swojego konta bankowego oraz z konta bankowego swojej żony tłumacząc, że od 1987 r. pozostaje z żoną w separacji. WSA zasadnie stwierdził, że skarżący nie poparł swoich twierdzeń o istnieniu separacji jakimkolwiek dowodem, np. orzeczeniem sądowym orzekającym o separacji pomiędzy małżonkami E. i S. P. Rację ma także Sąd stwierdzając, że skarżący nie przedłożył także dowodu, z którego wynikałaby aktualna wysokość świadczeń uzyskiwanych przez żonę jak i potrąceń zmniejszających wysokość środków pozostających na bieżące utrzymanie. Skarżący nie uwiarygodnił także w sposób pełny wysokości wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd I instancji prawidłowo uznał że to wnioskodawca ma obowiązek wykazać istnienie przesłanek z art. 246 p.p.s.a., a skoro tego nie uczynił, zasadne było oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z tych też względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.