IV SA/Wa 479/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska (spr.), Sędzia WSA Tomasz Wykowski, Protokolant Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi A. B. i C. J. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego A. B. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 105 § 1 Kpa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2008 r. umarzającą postępowanie w sprawie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w B., stanowiącej pierwotnie współwłasność M. i J. P. Wskazana decyzja została wydana w następujących okolicznościach sprawy: Z wnioskiem do Wojewody [...] o zwrot nieruchomości położonej w B. przy ul. [...] wystąpił A. B. oraz C. J. Jak wynika z treści wniosku stron żądają oni zwrotu: 1) dawnej działki nr [...] ( [...]), obecnie zapisanej w kw [...]; 2) dawnej działki nr [...] ( Iwh [...]), która po połączeniu z działką [...] ( Iwh [...]) podzielona została na nr [...] i [...], a następnie weszła w skład wspomnianej działki nr [...] (Iwh [...]) oraz nr [...] ( kw [...]) i [...]( kw [...]); 3) dawnej działki [...] (Iwh [...]), która obecnie stanowi działkę nr [...] ( kw [...]); 4) dawnej działki nr [...] ( Iwh [...]), która wraz ze wspomnianą działką nr [...] weszła w skład działek [...], [...] i [...]. Zgodnie z zaświadczeniami Urzędu Wojewódzkiego [...] z dnia [...] czerwca 1947 r., działki nr [...] i [...] opisane w Iwh [...] gm. kat. L. oraz działki nr [...] i [...] opisane w Iwh [...] gm. kat. L. w dniu 13 września 1944 r. (tj. z dniem wejścia w życie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13), przeszły z mocy samego prawa na własność Państwa jako podpadające pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. ,,e" wspomnianego dekretu. W ocenie organu naczelnego, organ pierwszej instancji słusznie doszedł do wniosku, że wpisana w ww. zaświadczeniach podstawa przejęcia nieruchomości, tj. lit. ,,e", jest błędem pisarskim. Zebrane materiały wskazują bowiem, że rzeczywistą podstawą przejęcia przedmiotowej nieruchomości był art. 2 ust. 1 lit. ,, b". Na mocy tego przepisu na cele reformy rolnej przejmowane były nieruchomości ziemskie będące własnością obywateli Rzeszy Niemieckiej, nie- Polaków i obywateli polskich narodowości niemieckiej, bez względu na wielkość tych nieruchomości. Sygn. akt IV SA/Wa 479/09 O przejęciu przedmiotowej nieruchomości na podstawie lit. ,,b" w/w artykułu świadczy zdaniem organu odwoławczego przede wszystkim już sama niewielka powierzchnia przejętej nieruchomości, tj gruntów o pow. 0,1605 ha. Ponadto w dokumencie dotyczącym dzierżawy, nadesłanym przez Archiwum Państwowe w K. przy piśmie z dnia 17 stycznia 2005 r., M. i J. P. wskazani zostali jako posiadający niemiecką narodowość i ewangelickie wyznanie. W ocenie Ministra znajdująca się w umowie z dnia 7 maja 1925 r. wzmianka o polskim obywatelstwie M. i J. P., nie może zostać uznana za ostateczne potwierdzenie ich polskiego obywatelstwa na dzień przejęcia nieruchomości, ponieważ głównym kryterium uznania przez ówczesne władze obywateli polskich za posiadających narodowość niemiecką- było podpisanie w trakcie drugiej wojny światowej ( a więc w latach po dniu sporządzenia ww. umowy) niemieckiej listy narodowościowej. Potwierdzenie w dokumencie nadesłanym przez Archiwum Państwowe w K. niemieckiej narodowości byłych właścicieli, świadczy w ocenie organu o tym, iż faktycznie podpisali oni niemiecką listę narodowościową, a tym samym spełniali przesłanki przepisu art. 2 ust. 1 lit. ,,b" dekretu. Dodatkowo organ odwoławczy wskazał, iż strony niniejszego postępowania podczas rozprawy administracyjnej w dniu 10 września 2008 r. oświadczyły, że nie posiadają żadnych informacji dotyczących narodowości wyżej wymienionych oraz kwestii podpisania przez nich niemieckiej listy narodowościowej. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podkreślił, iż w świetle orzecznictwa sądowego, brak jest przepisów uprawniających organ administracyjny do orzekania w trybie administracyjnym w sprawach dotyczących art. 2 ust. 1 lit. ,,b" dekretu o reformie rolnej. Zdaniem organu, w związku z tym, iż wpis w księdze wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela przedmiotowej nieruchomości był tylko rejestracją stanu powstałego z mocy prawa, obalenie tego stanu nie może nastąpić w drodze decyzji administracyjnej, a jedynie w drodze procesu cywilnego przed sądem powszechnym. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli A. B. i C. J. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji jako naruszającej prawo oraz zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucili naruszenie art. 105 § 1 Kpa poprzez uznanie, że postępowanie w sprawie jest bezprzedmiotowe. Sygn. akt IV SA/Wa 479/09 W uzasadnieniu skargi podnieśli, iż organ pierwszej instancji, a następnie organ odwoławczy w sposób dowolny i nieuprawniony przyjęły, że w zaświadczeniu Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego z dnia [...] czerwca 1947 r. doszło do pomyłki i zapisano jako podstawę przejęcia przedmiotowej nieruchomości art. 2 ust. 1 lit. ,,e", zamiast art. 2 ust. 1 lit. ,,b" dekretu. Takie rozumowanie organu, zdaniem skarżących, prowadzi do sytuacji, iż w obrocie prawnym pozostaje decyzja wadliwa, posiadającą istotny błąd co do podstawy prawnej, na której oparto najbardziej dolegliwą dla obywatela formę represji państwowej w postaci konfiskaty dorobku całego życia. W ocenie skarżącej taką decyzję należało uchylić i wydać decyzję odmienną. Strona skarżąca podkreśliła, iż dokument dotyczący dzierżawy przedmiotowego gruntu, na który powołały się orzekające w sprawie organy, nie wskazuje w swojej treści na pochodzenie właścicieli nieruchomości, nieuprawniona zatem pozostawała interpretacja treści zaświadczenia przedstawiona przez organy. Według skarżących działanie organów administracji publicznej ma na celu uniemożliwienie im odzyskania zabranej nielegalnie przez Skarb Państwa ich poprzednikom prawnym przedmiotowej nieruchomości. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia 7 czerwca 2009 r. skarżący wskazali, iż w odnalezionym w Archiwum Państwowym w B. dokumencie kupna-sprzedaży przedmiotowej nieruchomości z dnia 2 maja 1925 r. potwierdzono posiadanie przez M. i J. P. obywatelstwa polskiego. Informacje tę posiadał organ odwoławczy, bowiem kopia wzmiankowanego dokumentu została przesłana wraz z odwołaniem od decyzji organu pierwszej instancji. W aktach administracyjnych znajduje się ponadto dokument zawarcia związku małżeńskiego przez J. i M. P. w kościele katolickim, co potwierdza, iż byli oni katolikami. W ocenie skarżących zapis znajdujący się na akcie dzierżawy jest wynikiem błędu osoby sporządzającej ten dokument, a nie rzeczywistego stanu jaki miał miejsce. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sąd trafnie podniesiono w skardze, że organ naruszył art. 105 § 1 Kpa poprzez niezasadne umorzenie postępowania. Sygn. akt IV SA/Wa 479/09 Należy zauważyć, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte na wniosek skarżących, którzy wystąpili do Wojewody [...] o zwrot nieruchomości płożonej w B. przy ul. [...] objętej Iwh [...] a gm. kat. L., kw [...] gm. kat. L. i kw [...] gm. kat. L. Wojewoda [...], a następnie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi umarzając postępowanie w niniejszej sprawie, jako podstawę prawną powołali art. 105 § 1 Kpa. Stosownie do treści art. 105 § 1 Kpa organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Bezprzedmiotowość postępowania wynikać będzie z kilku ważnych przyczyn, które można podzielić na podmiotowe oraz przedmiotowe. Postępowanie staje się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 Kpa, gdy strona postępowania administracyjnego utraciła przymioty, o których mowa w art. 28 kpa. Z bezprzedmiotowością postępowania mamy do czynienia również w sytuacji, gdy sprawa indywidualna nie podlegała i nie podlega załatwieniu w drodze decyzji administracyjnej. Zmiana zaś stanu prawnego w toku postępowania administracyjnego prowadzi do umorzenia postępowania przede wszystkim wówczas, gdy wymaga tego wyraźny przepis ustawy. W piśmiennictwie i orzecznictwie akcentuje się konieczność i celowość rozróżnienia między bezprzedmiotowością postępowania, a bezzasadnością żądania strony (por. wyrok NSA z dnia 6 maja 1988 r., IV SA 251/88, ONSA 1989 r., Nr 1, poz. 8). W uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 1995 r., III ARN 50/95, OSNP 1996 r., nr 11, poz. 150, sformułowano fundamentalną tezę, że ze względu na ustrojową zasadę prawa strony do merytorycznego rozpatrzenia jej żądania w postępowaniu administracyjnym i prawa do rozstrzygnięcia sprawy decyzją, art. 105 § 1 Kpa, przewidujący tzw. obiektywną bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, nie może być interpretowany rozszerzające Powyższy przepis ma bowiem zastosowanie tylko w tych sytuacjach, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak jest sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania. Sygn. akt IV SA/Wa 479/09 Orzekające w niniejszej sprawie organy przyjęły, że wniosek skarżących o stwierdzenie, że nieruchomość położona w B., stanowiąca pierwotnie współwłasność M. i J. P., nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. ,,e" dekretu o reformie rolnej, nie może prowadzić do jakiegokolwiek rozstrzygnięcia przez organy administracji, bowiem podstawą przejęcia przedmiotowej nieruchomości był przepis art. 2 ust. 1 lit ,,b". W ocenie organów w świetle orzecznictwa sądowego brak jest przepisów uprawniających organ administracji publicznej do orzekania w trybie administracyjnym w sprawach dotyczących art. 2 ust. 1 lit. ,,b", co uzasadniało umorzenie postępowania w niniejszej sprawie. Stanowisko organu odwoławczego, jak również organu pierwszej instancji w ocenie Sądu, należy uznać za nieuprawnione. Podstawę twierdzenia, iż przedmiotowa nieruchomość jako poniemiecka została przejęta na podstawie art. 2 ust. 1 lit. ,,b" dekretu o reformie rolnej nie może stanowić dowolna interpretacja organów, dotycząca błędnej podstawy prawnej wskazanej w cyt. powyżej zaświadczeniach Urzędu Wojewódzkiego [...] z dnia [...] czerwca 1947 r. Należy zgodzić się z zarzutem skarżących, iż bezpodstawnym było przyjęcie, iż w zaświadczeniu Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego doszło do pomyłki pisarskiej, bowiem jako podstawę przejęcia przedmiotowej nieruchomości wpisano art. 2 ust. 1 lit. ,,e", zamiast art. 2 ust. 1 lit. "b" dekretu. Zdaniem Sądu Wojewoda [...], a następnie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie byli władni aby stwierdzić, iż w dokumencie archiwalnym doszło do pomyłki pisarskiej, a w konsekwencji zmienić jego treść, przyjmując, iż podstawą prawną przejęcia nieruchomości M. i J. P. był przepis art. 2 ust. 1 lit. ,,b" dekretu. Nieuprawnionym było również zajęcie przez organ odwoławczy stanowiska co do niemieckiej narodowości byłych właścicieli przejętej nieruchomości. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sposób budzący wątpliwość przyjął, iż dokument dzierżawy, nadesłany przez Archiwum Państwowe w K., w którym wpisano obywatelstwo niemieckie M. i J. P. oraz wyznanie ewangelickie, świadczy o podpisaniu przez nich niemieckiej listy narodowościowej. Należy podkreślić, iż uprawnienia w zakresie orzekania, iż przejęcie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło na podstawie art. 2 ust. 1 lit. ,,b", jak słusznie zauważył organ, należą do sądów powszechnych. Wyłączenie możliwość merytorycznego rozpoznania sprawy w zakresie podpadania przedmiotowej nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. "b" nakładało na orzekające w niniejszej Sygn. akt IV SA/Wa 479/09 sprawie organy obowiązek oceny wniosku skarżących pod kątem zasadności przejęcia przedmiotowej nieruchomości na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. ,,e" dekretu. Ponadto za podstawę stwierdzenia, iż nieruchomość byłych współwłaścicieli M. i J. P. nie mogła zostać przejęta na podstawie art. 2 ust. 1 lit ,,e" dekretu o reformie rolnej organ uczynił ustalenia odnośnie powierzchni przejętej nieruchomości, wskazując, iż o przejęciu przedmiotowej nieruchomości na podstawie lit. ,,b" świadczy powierzchnia nieruchomości, tj. gruntów o pow. 0,1605 ha. Ustalenia dotyczące obszaru przejętej nieruchomości winny prowadzić do merytorycznej oceny złożonego przez skarżących wniosku w przedmiocie przejęcia nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 lit. ,,e" przepisów dekretu o reformie rolnej. W konsekwencji organy orzekające w niniejszej sprawie zobowiązane były do rozpatrzenia wniosku skarżących w aspekcie podpadania przejętej na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości pod działanie dekretu o reformie rolnej, a dokładnie jego art. 2 ust. 1 lit. ,,e". Ewentualne rozstrzygnięcia mogłoby jedynie dotyczyć rozważań z punktu widzenia spełniania norm obszarowych przejętej nieruchomości wynikających z przepisów dekretu oraz jej związku funkcjonalnego z pozostałym majątkiem. Należy mieć na uwadze, iż przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej cześć wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. ,,e" dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zatem wydając decyzję administracyjną w trybie tego przepisu organ administracji publicznej powinien zbadać wszystkie okoliczności wyprowadzone w drodze wykładni z pełnego brzmienia art. 2 ust. 1 lit. ,,e" dekretu. Należy również podnieść, iż organ jest uprawniony nie tylko do badania czy dana nieruchomość spełnia normy obszarowe określone w art. 2 ust. 1 lit. ,,e" dekretu, ale także czy jest to nieruchomość ziemska o charakterze rolniczym, nadająca się do przeznaczenia na cele wskazane w dekrecie ( por. uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2006 r. (I OPS 2/06) . W efekcie powyższego, w wyniku rozpoznania wniosku skarżących, winno zostać wydane merytoryczne rozstrzygnięcie. Skoro sprawa będąca przedmiotem Sygn. akt IV SA/Wa 479/09 postępowania, jest sprawą administracyjną, to umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego z uwagi na jej cywilny charakter było nieuprawnione. Badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o powołane przepisy i w granicach sprawy, Sąd doszedł do przekonania, iż zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2008 r. naruszają prawo i winny zostać wyeliminowane z obrotu prawnego. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania postanowiono na zasadzie art. 200 P.p.s.a. 7 Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organy zastosują się do oceny prawnej i wytycznych co do dalszego postępowania sformułowanych w niniejszym orzeczeniu