I OZ 652/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz po rozpoznaniu w dniu 3 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. H. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 653/09 o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi A. H. L. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2009 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie Wyrokiem z dnia 27 października 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. L. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej. Od wymienionego orzeczenia skarga kasacyjna nie została wniesiona, zaś trzydziestodniowy termin do jej wniesienia upłynął w dniu 1 lutego 2010 r. W dniu 8 stycznia 2010 r. skarżąca wystąpiła do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienia adwokata. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 18 stycznia 2010 r. zostało skarżącej przyznane prawo pomocy we wnioskowanym zakresie. Okręgowa Rada Adwokacka w Warszawie wyznaczyła w dniu 18 lutego 2010 r. adwokata dla skarżącej, który w dniu 23 kwietnia 2010 r. wystąpił do Sądu z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od powyższego wyroku, dołączając do niego skargę kasacyjną wraz z udzielonym w dniu 16 kwietnia 2010 r. pełnomocnictwem od skarżącej. Postanowieniem z dnia 27 maja 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Jak wskazał Sąd według stanu prawnego obowiązującego do dnia 10 kwietnia 2010r., tj. do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 12 lutego 2010 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 36, poz. 196) ustanowienie pełnomocnika z urzędu stanowiło uprawnienie strony do udzielenia pełnomocnictwa wyznaczonemu pełnomocnikowi. Aktualnie, po zmianie art. 244 § 2 p.p.s.a., ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa. Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy, Sąd uznał, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej wraz za skargą kasacyjną powinien zostać złożony najpóźniej w dniu 17 kwietnia 2010 r., co wynika z art. 87 § 1 p.p.s.a., bowiem od dnia 10 kwietnia 2010 r. zniesiony został wymóg udzielenia pełnomocnictwa przez stronę postępowania, dla której ustanowiono pełnomocnika z urzędu. Tymczasem pełnomocnik skarżącej złożył skargę kasacyjną wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia dopiero w dniu 23 kwietnia 2010 r., a więc z uchybieniem ustawowego terminu. Nie została zatem spełniona jedna z kumulatywnych przesłanek wymieniona w art. 87 § 1 p.p.s.a., która warunkuje przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym. Ponadto Sąd wskazał, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej powinien zostać wniesiony przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu w siedmiodniowym terminie od ustania przyczyny uchybienia terminu, to jest od dnia udzielenia pełnomocnictwa, nie później jednak niż w dniu, w którym upłynęło 30 dni od momentu, kiedy strona dowiedziała się o fakcie jego ustanowienia. Zdaniem Sądu, powyższe daje podstawy do uznania, że pełnomocnik skarżącej mógł i powinien wnieść skargę kasacyjną z wnioskiem o przywrócenie terminu, podejmując we właściwym czasie odpowiednie czynności, najpóźniej w dniu 17 kwietnia 2010 r. Na powyższe postanowienie skarżąca wniosła zażalenie, podnosząc: - naruszenie art. 2 Konstytucji RP, art. 2 pkt 11 ppkt a ustawy z dnia 12 lutego 2010 r. o zmianie ustawy – Prawo ustroju sądów administracyjnych oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – poprzez przyjęcie, że znajduje on zastosowanie do wypadków ustanowienia adwokata dokonanego przed wejściem w życie powołanej ustawy nowelizującej, - naruszenie art. 244 § 2 p.p.s.a. w brzmieniu przed nowelizacją – poprzez przyjęcie, że pełnomocnik skarżącej nie musi uzyskać od skarżącej pełnomocnictwa dla podjęcia czynności procesowej, podczas gdy z powołanego przepisu wynika konieczność udzielenia pełnomocnictwa, - naruszenie art. 87 § 1 p.p.s.a. – poprzez przyjęcie, że wniosek o przywrócenie terminu powinien zostać złożony przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu nie później niż w dniu, w którym upłynęło 30 dni od momentu, kiedy strona dowidziała się o fakcie ustanowienia, podczas gdy wyżej wskazany przepis nie przewiduje tego rodzaju terminu, - naruszenie art. 88 p.p.s.a. poprzez odrzucenie wniosku o przywrócenie terminu pomimo niewystąpienia przesłanek do odrzucenia powyższego wniosku. W obszernym uzasadnieniu zażalenia wskazano, że zaskarżone postanowienie narusza zakaz retroaktywności. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Stosownie natomiast do art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym (art. 88 p.p.s.a.). Jak wynika z praktyki orzeczniczej sądów administracyjnych w przypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu po upływie terminu na wniesienie środka zaskarżenia, pełnomocnik ten wraz z tym środkiem zobowiązany jest złożyć wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Przy czym powszechnie przyjmuje się, że przyczyna uchybienia terminu, o której mowa w powołanym wyżej przepisie, ustaje w momencie, gdy pełnomocnik ma pełną możliwość działania w sprawie czyli z chwilą udzielenia pełnomocnictwa lub też jego otrzymania od strony. Stanowisko takie Naczelny Sąd Administracyjny zajmował wielokrotnie w stanie prawnym obowiązującym przed nowelizacją ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dokonaną ustawą z dnia 12 lutego 2010 r. , m.in. w orzeczeniach sygn. akt I OZ 865/05 z 2.09.2005 r., II OZ 623/06 z 23.06.2006 r. , I OZ 497/08 z 3.07.2008 r. , I OZ 818/08 z 30.10.2008 r. W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji w związku ze zmianą treści art. 244 § 2 p.p.s.a. wprowadził sztywną zasadę, że w przypadku ustanowienia pełnomocnika w ramach prawa pomocy przyczyna uchybienia terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej ustała z dniem 10 kwietnia 2010 r., czyli z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 12 lutego 2010 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stanowiska tego nie można podzielić. Przede wszystkim brak jest podstaw, aby z samego faktu wejścia w życie nowej regulacji art. 244 § 2 p.p.s.a. wyprowadzać negatywne skutki dla strony działającej w zaufaniu do stosowania prawa. Wejście w życie cytowanej wyżej ustawy z dnia 12 lutego 2010 r. nie oznacza, że z tym dniem pełnomocnik ustanowiony z urzędu miał rzeczywistą możliwość wniesienia kasacji. Nie można bez żadnej refleksji pomijać faktu, że jeżeli ustanowienie pełnomocnika w sprawie miało miejsce pod rządami art. 244 § 2 p.p.s.a. w brzmieniu przed jego nowelizacją, który wymagał udzielenia pełnomocnictwa, to obowiązkiem pełnomocnika z urzędu było uzyskanie takiego pełnomocnictwa od strony. Stronie bowiem przysługiwało uprawnienie do udzielenia pełnomocnictwa. Od udzielenia pełnomocnictwa zależała zatem możliwość działania pełnomocnika w sprawie. Zmiana tej zasady procesowej z dniem 10 kwietnia 2010 r. nie skutkuje automatycznym ustaniem przyczyny uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Nadal Sąd zobowiązany jest do oceny całokształtu okoliczności składających się na "przyczynę uchybienia terminu." Dlatego Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia stanowiskiem, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej powinien zostać złożony najpóźniej w dniu 17 kwietnia 2010 r., bowiem od dnia 10 kwietnia 2010 r. zniesiony został wymóg udzielenia pełnomocnictwa przez stronę postępowania, dla której ustanowiono pełnomocnika z urzędu. Nie można również podzielić poglądu Sądu pierwszej instancji, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej powinien zostać wniesiony przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu nie później niż w dniu, w którym upłynęło 30 dni od momentu, kiedy strona dowiedziała się o fakcie jego ustanowienia. Należy bowiem przyznać rację skarżącej, że tego rodzaju termin ma w istocie charakter normotwórczy i nie wynika z przepisów ustawy. W takiej sytuacji skoro zażalenie okazało się być oparte na usprawiedliwionych podstawach należało uchylić zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 653/09 o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Mając powyższe na uwadze Sąd na zasadzie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) postanowił jak w sentencji.