I FZ 139/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Kołaczek po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 16 lutego 2009 r., sygn. akt I SO/Ol 14/08, w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi S. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia 19 grudnia 2008 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 13 marca 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie przyznał Skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, natomiast odmówił ustanowienia doradcy podatkowego. Zdaniem Sądu zapewnienie dostępu do sądu nie oznacza zagwarantowania stronie w każdym wypadku, gdy tego zażąda bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów. Do Sądu należy ocena, czy wykazana przez stronę sytuacja majątkowa, rodzinna i osobista stanowi wystarczającą podstawę do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, w tym także w kontekście rodzaju sprawy i treści skargi (co można wywieść z art. 247 p.p.s.a.). Sąd zauważył, że wszystkie podstawowe potrzeby bytowe i w zakresie ochrony zdrowia Skarżącego pokrywane są ze środków budżetu państwa. Taka sytuacja uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Natomiast ustanowienie doradcy podatkowego, którego koszty uczestnictwa w sprawie w imieniu skarżącego miałby ponieść budżet państwa, nie mieści się w pojęciu "niezbędnych kosztów postępowania", w szczególności w postępowaniu przed sądem administracyjnym I instancji. Sąd ten rozstrzyga bowiem na podstawie akt, nie będąc związanym wnioskami i zarzutami skargi ani powołaną podstawą prawną. Pismem z dnia 26 marca 2009 r. Skarżący wniósł zażalenie na ww. postanowienie, w którym wskazał na swoją trudną sytuację zdrowotnę, kontynuację skomplikowanego leczenia szpitalnego, co uzasadnia – jego zdaniem przyznanie całkowitego prawa pomocy, tak jak w innych toczących się wcześniej sprawach. Strona wskazała również na bardzo trudną sytuację majątkową, która uniemożliwia przeznaczenie środków na pokrycie kosztów profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej - P.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.), a w zakresie częściowym - w sytuacji, gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy zaś od tego, co zostanie przez stronę wykazane, przy czym powinno zapadać w oparciu o całokształt przedstawionej przez wnioskodawcę sytuacji majątkowej. Decyzja dotycząca przyznania prawa pomocy powinna być podjęta po uwzględnieniu całokształtu sytuacji życiowej wnioskodawcy a także charakteru rozpatrywanej sprawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, działanie sądu I instancji było prawidłowe zarówno w zakresie zwolnienia Strony od ponoszenia ciężaru kosztów sądowych, jak i w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Niewątpliwie Skarżący znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, zarówno ze względu na bardzo skromną sytuację materialną, jak i z uwagi na dolegliwości zdrowotne, uniemożliwiające podjęcie pracy oraz wymagające specjalistycznego i kosztownego leczenia. Niezależnie jednak od tych okoliczności, które z całą pewnością uzasadniały zwolnienie Strony od kosztów sądowych, należy wziąć pod uwagę jeszcze inne kwestie, w szczególności takie jak charakter rozpatrywanej sprawy. W tym zakresie należy zauważyć, że w chwili obecnej sprawa toczy się na etapie postępowania przed sądem administracyjnym I instancji. Należy wziąć pod uwagę, że jest to postępowanie, w ramach którego sąd nie jest związany granicami skargi i jest zobowiązany – zgodnie z art. 6 P.p.s.a., udzielać stronom występującym w sprawie bez profesjonalnego pełnomocnika wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniechań. Mając na względzie te dwie okoliczności, a także wypływający z nich wniosek, że Strona nie zostanie pozbawiona prawa do sądu, należy stwierdzić, że działanie sądu I instancji było prawidłowe. Rozumowanie to jest tym bardziej zasadne, że Strona złożyła już skargę do sądu I instancji, pomimo, że nie korzystała w tym zakresie z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Nie do zaakceptowania byłby pogląd, że trudna sytuacja materialna, uzasadniająca zwolnienie od kosztów sądowych, w każdej sprawie musi skutkować ustanowieniem dla Strony profesjonalnego pełnomocnika. To do sądu badającego okoliczności sprawy, kierującego się doświadczeniem życiowym oraz zasadami logiki, należy ocena całokształtu sytuacji. W niniejszej sprawie sąd I instancji postąpił prawidłowo, a zarzuty zażalenia dotyczące "zbyt teoretycznego i bezdusznego" postępowania przez WSA w Olsztynie, są niestosowne i – przede wszystkim – niezasadne. Mając na uwadze powyższe, stosownie do art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.