II SA/Rz 793/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Jolanta Ewa Wojtyna Sędziowie NSA Stanisław Śliwa NSA Maria Zarębska-Kobak /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 23 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi M. i P. C. na decyzję Wojewody z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości uchyla zaskarżoną decyzję. II SA/Rz 793/08 U Z A S A D N I E N I E Przedmiotem skargi jest decyzja Wojewody [...] z dnia [...].09.2008 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...].07.2008 r. nr [...] o odmowie zwrotu nieruchomości rozpoznana w wyniku odwołania M. i P. C. W podstawie prawnej decyzji powołano przepis art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 9a ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz. U. z 2004 r., nr 261, poz. 2603/. Z uzasadnienia decyzji i akt sprawy wynika, że M. i J. C. zwrócili się do Prezydenta Miasta [...] o zwrot nieruchomości działki oznaczonej nr ew. [...] obr. [...] poł. w R. – Z. Do wniosku dołączyli wypis z rejestru gruntów z dnia 21.02.2008 r. wydany przez Kierownika Gospodarki Nieruchomościami oraz wypis z aktu notarialnego z dnia [...].08.1996 r. nr [...]. Postanowieniem z dnia [...].03.2008 r. nr [...] działając na podstawie art. 26 § 2 i 3 i art. 123 w zw. z art. 24 § 1 i 4 k.p.a. w zw. z art. 9a i art. 142 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami /Dz. U. z 2004 r., poz. 261, poz. 2603/ Wojewoda [...] wyłączył Prezydenta Miasta [...] od załatwienia niniejszej sprawy dotyczącej zwrotu nieruchomości ozn. nr [...] stanowiącej własność Gminy Miasto [...] i do załatwienia niniejszej sprawy wyznaczył Starostę [...] Rozpoznając sprawę Starosta [....] ustalił, że w/w nieruchomość stanowi własność Gminy Miasta [...], która to własność została wpisana na podstawie aktu notarialnego z dnia [...].08.1996 r. nr [...] z 1996 r. została wpisana do Księgi wieczystej nr Kw [...]. Ustalone zostało, że na podstawie w/w aktu notarialnego M. i P. C. sprzedali Gminie działkę nr [...] o pow. 59a 89 m2 za kwotę 47432,- zł. Gmina Miasto [...] złożyła oświadczenie w tym akcie, że kupuje tą działkę z przeznaczeniem na cmentarz. Organ I instancji ustalił, że w/w nieruchomość, która obecnie zmieniła oznaczenie na nr [...] została nabyta w drodze umowy cywilno-prawnej dla realizacji celu publicznego, niemniej jednak brak jest przesłanek o których mowa w art. 136 i 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami do jej zwrotu, albowiem przepis art. 216 ust. 2 pkt 3 tejże ustawy takiej możliwości nie przewiduje. Z brzmienia tego przepisu wynika, że przepisy rozdziału 6 działu III ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 29.04.1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości. Zatem nabycie nieruchomości w drodze umowy cywilno-prawnej na rzecz jednostki samorządu terytorialnego w oparciu o przepisy ustawy z dnia 29.04.1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości mimo, że cel nabycia nie został zrealizowany nie daje podstaw do zwrotu tej nieruchomości. W odwołaniu do Wojewody [...] odwołujący M. i P. C. wnieśli o ponowne rozpoznanie sprawy poprzez uwzględnienie ich wniosku o zwrot w/w nieruchomości. Podnieśli, że grunt został zakupiony w celu wykorzystania na cele publiczne, cel został niezrealizowany, a fakt, że grunt został nabyty przez gminę nie może stanowić przeszkody do jej zwrotu. Rozpoznając odwołania Wojewoda [...] nie uwzględnił odwołania i stawianych w nim zarzutów. W uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, że stan faktyczny sprawy jest niekwestionowany, natomiast sporna jest kwestia, czy w niniejszej sprawie mają zastosowanie przepisy rozdziału 6 działu III ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami. W ocenie organu odwoławczego brak jest podstawy prawnej do zwrotu w/w nieruchomości bowiem art. 216 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami takiej sytuacji nie przewiduje. Nabycie wyłącznie przez Skarb Państwa nieruchomości w trybie przepisów ustawy z dnia 29.04.1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości w drodze umowy cywilno-prawnej umożliwia zwrot nieruchomości przy zaistnieniu przesłanek z art. 136 i 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, natomiast na rzecz jednostek samorządu terytorialnego takiej możliwości nie przewiduje, mimo że nieruchomości została nabyta w drodze umowy cywilno-prawnej dla realizacji celu publicznego jak cmentarz. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skarżący M.C. i P.C. wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W argumentach skargi powtórzyli argumentację jak w odwołaniu, a nadto wyjaśnili, że akt notarialny był sporządzony w sytuacji pewnego przymusu moralnego, gdyż przedstawiciele gminy sugerowali, że w razie braku zgody na sprzedaż władze miasta będą miały poważny problem z pozyskaniem miejsca na cmentarz komunalny. Istotne znaczenie miało wtedy dobro wspólne większej społeczności, dlatego też w takich warunkach nie mieli wyjścia i tą nieruchomość sprzedali. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Kontrola tegoż Sądu sprowadza się do badania zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej /art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1269/, przy czym Sąd ten z mocy art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153 poz. 1270/ nie jest związany zarzutami ani wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach w granicach sprawy, której dotyczy skarga , jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia /art. 135 ustawy/. Decyzja będąca przedmiotem skargi została wydawana podstawie przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r o gospodarce nieruchomościami / Dz.U 2004 r Nr 261 poz. 2603 ze zm./ zwana dalej ustawą. Spór w mniejszej sprawie jest ja słusznie podkreślił organ odwoławczy sprowadza się do wyjaśnienia istnienia czy też nie podstawy prawnej do rozpatrzenia pozytywnie wniosku skarżących w przedmiocie zwrotu nieruchomości sprzedanej na podstawie umowy kupna-sprzedaży, aktem notarialnym w dniu [...].08.1996 r Analiza przepisów w/ustawy wskazuje, że zwrot nieruchomości dotyczy nieruchomości wywłaszczonych na rzecz Skarbu Państwa natomiast przepis art. 216 tej ustawy ma charakter przepisu szczególnego, korygującego generalne uprawnienie sformułowane w art. 136 ust.3 ustawy. Przepis ten określa w jakich przypadkach przysługuje roszczenie o zwrot nieruchomości lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa pod rządem wymienionych w nim ustaw. Podstawowym warunkiem domagania się zwrotu nieruchomości jest ustalenie, czy była ona wywłaszczona lub nabyta na rzecz Skarbu Państwa. Przez termin wywłaszczenia należy rozumieć władcze odjecie prawa własności lub innego prawa rzeczowego w drodze indywidualnego aktu administracyjnego. Nie zawierają się w rym zakresie nieruchomości nabyte dla realizacji celów publicznych w drodze umowy cywilnoprawnej. Utrwalony w orzecznictwie sądowym i zaaprobowany przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 24 października 2001 r SK 22/2001 / OTK ZU 2001/7 poz.216/ pogląd ,że przepis art. 216 ustawy jest traktowany jako wyliczenie enumeratywne. Oznacza to ,że jego interpretacja rozszerzająca jest niedopuszczalna. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy, stwierdzić należy ,że wniosek skarżących o zwrot działki nr ewid. [...] obecnie [...] obr [...] położonej w R. nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem takie roszczenia skarżącym nie przysługuje. Bezspornym jest, że Gmina nabyła przedmiotową działkę na własność na podstawie czynności cywilno-prawnej / umowy kupna – sprzedaży dokonana aktem notarialnym/. Oznacza to , że zwrot w/w nieruchomości w świetle powołanych przepisów ustawy jest niedopuszczalny. W tej sytuacji organ administracji publicznej / Starosta [...]/ stwierdzając brak podstawy prawnej do uwzględnienia roszczenia winien postępowanie umorzyć jako bezprzedmiotowe stosownie do art. 105 § 1 k.p.a a nie jak to uczynił rozpoznał merytorycznie i odmówił skarżącym jej zwrotu. W/w uchybienia organ odwoławczy nie uwzględnił mimo , że był do tego uprawniony z mocy art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Wprawdzie zarówno umorzenie postępowania jak i odmowa zwrotu sprowadzają się do tego, że skarżącym nie przysługuje uprawnienie do zwrotu, niemniej jednak ma to istotne znaczenia przy ewentualnej zmianie przepisów w/w ustawy. Orzeczenie o umorzeniu postępowania nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej, gdy tymczasem orzeczenie o odmowie jest orzeczeniem merytorycznym i taki walor posiada. W ponownym postępowaniu organ odwoławczy uchyli decyzje organu I instancji i umorzy postępowanie w oparciu o przepis art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Z wyżej przytoczonych względów Sąd orzekł jak w sentencji wyroku po myśli art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. Sąd pominął orzeczenie o kosztach postępowania wobec braku wniosku w tym zakresie.