II OZ 1119/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Adamiak (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia adwokata W. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 20 września 2010 r. sygn. akt II SA/Wr 221/09 o odmowie przyznania opłaty za czynności z tytułu zastępstwa prawnego świadczonego z urzędu w sprawie ze skargi W. Ł. na postanowienie Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 20 września 2010 r. sygn. akt II SA/Wr 221/09 odmówił przyznania adwokatowi W. B. opłaty za czynności z tytułu zastępstwa prawnego świadczonego z urzędu. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że postanowieniem z dnia 27 listopada 2009 r. przyznano skarżącemu prawo pomocy m.in. w zakresie ustanowienia adwokata. Na tej podstawie, po wystąpieniu sądu do Okręgowej Rady Adwokackiej we Wrocławiu, na pełnomocnika skarżącego został wyznaczony w dniu 6 stycznia 2010 r. adwokat W. B.. Pełnomocnik wraz ze skargą kasacyjną z dnia 2 lutego 2010 r. wniósł o "zasądzenie od organów administracyjnych na rzecz skarżącego należnych kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych". Postanowieniem z dnia 19 lutego 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił skargę kasacyjną w związku z faktem, że pełnomocnik skarżącego nie złożył wraz ze skargą kasacyjna wniosku o przywrócenie terminu do jej złożenia. W dniu 5 marca 2010 r. pełnomocnik skarżącego złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, a w dniu 11 marca 2010 r. pełnomocnik złożył zażalenie na ww. postanowienie z dnia 19 lutego 2010 r. Postanowieniem z dnia 19 marca 2010 r. sąd odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, wskazując, że zachowanie pełnomocnika w sprawie było przejawem braku zwykłej staranności w prowadzeniu sprawy, prawdopodobnie przeoczeniem noszącym cechy niedbalstwa. Postanowieniem z dnia 23 czerwca 2010 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie pełnomocnika skarżącego złożone na postanowienie z dnia 19 marca 2010 r. podkreślając, że profesjonalny pełnomocnik powinien posiadać odpowiednią znajomość procedury sądowej, pozwalającą mu w sposób skuteczny reprezentować jego mocodawcę. Również w tym dniu Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie wniesione przez pełnomocnika skarżącego na postanowienie z dnia 19 lutego 2010 r. odrzucające skargę kasacyjną. Pismem z dnia 5 lipca 2010 r. pełnomocnik skarżącego wystąpił o przyznanie mu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu oraz w postępowaniu zażaleniowym i kasacyjnym w łącznej wysokości 7.978, 80 (siedem tysięcy dziewięćset siedemdziesiąt osiem 80/1000) złotych. Postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2010 r. referendarz sądowy odmówił przyznania adwokatowi kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Pismem z dnia 19 sierpnia 2010 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego wniósł sprzeciw adresowany do "Naczelnego Sądu Administracyjnego za pośrednictwem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu" od postanowienia z dnia 6 sierpnia 2010 r. zarzucając mu naruszenie art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), poprzez zastosowanie błędnej wykładni celowościowej. Jednocześnie wniósł o "uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu bądź ewentualnie zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej według norm przepisanych". W uzasadnieniu, obok polemiki z treścią uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wskazującą na "rażącą nieznajomość procedury sądowoadministracyjnej" pełnomocnik m.in. powołał się na pogląd wyrażony w postanowieniu NSA z dnia 12 lipca 2004. sygn. akt FSK 1187/04 zgodnie z którym "mimo nieprofesjonalnego sporządzenia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika działającego z urzędu, przysługuje mu wynagrodzenie". Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu stwierdził, że pełnomocnik obowiązany jest wykonywać czynności zawodowe zgodnie z obowiązującymi przepisami, według najlepszej woli i wiedzy, uczciwie, rzeczowo i z należytą starannością. W ocenie Sądu skarga kasacyjna sporządzona przez ustanowionego z urzędu pełnomocnika ponad sześć miesięcy od dnia doręczenia z uzasadnieniem postanowienia odrzucającego skargę złożoną w tej sprawie, lecz bez jednoczesnego wniosku o przywrócenie terminu do jej wniesienia nie stanowi czynności prawnej za którą należy się wynagrodzenie. Sąd stwierdził, że sporządzenie skargi kasacyjnej po tak długim upływie czasu od dnia otrzymania odpisu postanowienia odrzucającego skargę bez odpowiedniego wniosku o przywrócenie terminu, realnie uniemożliwiło skarżącemu skorzystanie w ramach przyznanego jemu prawa pomocy, z ochrony interesu prawnego w toku postępowania sądowego w drugiej instancji. Sąd wskazał, że rozstrzygając wniosek o przyznanie kosztów, należy mieć na uwadze przede wszystkim to, czy czynność, za którą pełnomocnik domaga się opłaty, spełnia podstawowe elementy profesjonalizmu, takie jak umiejętność prawidłowego zredagowania pisma procesowego pod względem formalnoprawnym. Jeżeli pismo z przyczyn formalnych nie wywołało żadnych skutków (skarga kasacyjna odrzucona), to nie można przyjąć, że czynność została w istocie zrealizowana (skarga kasacyjna nie została rozpoznana). Sąd podkreślił, że rozstrzygając o kosztach wynagrodzenia pełnomocnika za udzieloną pomoc prawną (stanowiących wszakże jeden ze składników kosztów sądowych), należy mieć na względzie, czy owa pomoc prawna była celowa, udzielona słusznie i zasadnie, czy też jak w przedmiotowej sprawie pomoc prawna była zupełnie nieprzydatna. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie art. 250 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, odmówił przyznania adwokatowi W. B. opłaty za czynności z tytułu zastępstwa prawnego świadczonego z urzędu. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł adwokat W. B., zaskarżając je w całości i zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. "art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) w związku z art. 16 § 2 i art. 29 ust. 1 Prawa o adwokaturze w związku z § 18 ust. 1 lit. A rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie z urzędu (...)" poprzez ich błędną celowościową wykładnię – sprzeczną z literalnym brzmieniem przepisu i w konsekwencji nieprzyznanie pełnomocnikowi z urzędu kosztów nieopłaconej obrony od Skarbu Państwa za postępowanie sądowe, w sytuacji gdy ustawowym wymogiem przyznania wynagrodzenia pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach przyznanego stronie prawa pomocy jest faktyczne udzielenie pomocy prawnej stronie, oraz złożenie przez pełnomocnika oświadczenia o nieopłaceniu przez stronę wynagrodzenia. Z tych względów pełnomocnik wnosił o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) "Wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków". Zasady otrzymywania wynagrodzenia za czynności adwokatów określają przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz. 1348 ze zm.). § 2. 1. powołanego w poprzednim zdaniu rozporządzenia stanowi, że "Zasądzając opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy adwokata, a także charakter sprawy i wkład pracy adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia". Znajdujące się we wskazanych przepisach zwroty, takie jak "(...) adwokat otrzymuje (...) wynagrodzenie" oraz "zasądzając opłatę za czynności adwokata (...)", jednoznacznie wskazują na obowiązek Sądu rozpoznania wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej i zasądzenia opłaty za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego. Podobnie z analizy dyskusji odbywającej się w połączonych Komisjach Sprawiedliwości i Praw Człowieka oraz Ustawodawczej nad projektem ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że zamiarem projektodawcy, a w konsekwencji również ustawodawcy było wprowadzenie przepisów "rozstrzygających" o przyznaniu pełnomocnikom wynagrodzenia. Nie jest niemożliwe odstąpienie od wyników wykładni językowej na rzecz rezultatów wykładni systemowej, czy funkcjonalnej. Muszą za tym przemawiać jednak przede wszystkim: niejasność znaczenia przepisu po zastosowaniu reguł wykładni językowej i szczególne wartości oraz cele przemawiające za odstąpieniem od rezultatu wykładni językowej. Przykładowo, niejednokrotnie występują sytuacje w których ustawodawca wprowadzając zmiany określonych przepisów wykonuje obowiązek dostosowania systemu prawnego do wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Źródłem wartości, mających wpływ na odczytanie treści wprowadzonej regulacji będzie wówczas niewątpliwie uzasadnienie takiego orzeczenia. Skoro jednak znaczenie przepisu zawartego w art. 250 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie budzi wątpliwości, to sąd obowiązany jest zasądzić na rzecz wyznaczonego adwokata, radcy prawnego, doradcy prawnego albo rzecznika patentowego wynagrodzenie według zasad określonych w przepisach odrębnych. Nakład pracy pełnomocnika, charakter sprawy, wkład jego pracy w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia powinny być brane pod uwagę ustalając wysokość opłaty za czynności pełnomocnika. Nie ma również przeszkód aby w razie stwierdzenia w toku rozpoznawania sprawy istotnych naruszeń prawa lub okoliczności mających wpływ na ich powstanie, skład orzekający sądu, w formie postanowienia, poinformował właściwe organy lub ich organy zwierzchnie o tych uchybieniach (art. 155 § 1 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Ponadto również strona, swoje niezadowolenie (ewentualne - bo nie można go przesądzić również na gruncie niniejszej sprawy rozpoznając wniosek o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej) ze sposobu reprezentowania jej przez wyznaczonego z urzędu pełnomocnika, powinna zgłosić organom właściwych korporacji zawodowych. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.