V SA/Wa 340/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Jolanta Bożek (spr.), Protokolant - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lipca 2009 r. sprawy ze skargi P. Z. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej ze środków z budżetu Unii Europejskiej; uchyla zaskarżona decyzję. Przedmiotem skargi złożonej przez P. Z. jest decyzja Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. z dnia [...] lipca 2008 r., nr [...], o odmowie przyznania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 - 2013, która zapadła w następującym stanie faktycznym: W dniu [...] marca 2008 r. P. Z. złożył w Oddziale Regionalnym ARiMR w T. wniosek o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 - 2013. Po weryfikacji powyższego wniosku, pod kątem kompletności oraz terminowości złożenia dokumentów, sporządzenia wniosku na obowiązującym formularzu, jak również spełnienia kryteriów odnoszących się do wieku wnioskodawcy oraz do daty wejścia w posiadanie gospodarstwa rolnego do rozpoczęcia prowadzenia działalności rolniczej stwierdzono, że wnioskodawca rozpoczął prowadzenie działalności wcześniej niż 14 miesięcy przed dniem złożenia wniosku. Wobec powyższego decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. odmówił P. Z. pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom", uzasadniając to niespełnieniem przez stronę warunku określonego w § 26a ust. 1 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "ułatwianie startu młodym rolnikom", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2007 r., Nr 200, poz. 1443 ze zm.) - dalej zwane rozporządzeniem. W dniu [...] lipca 2008 r. (data wpływu do Oddziału Regionalnego ARiMR) P. Z. złożył odwołanie od przedmiotowej decyzji, w którym kwestionując ustalenia organu wskazał, że dopiero w dniu [...] grudnia 2006 r. Agencja Nieruchomości Rolnych zrezygnowała z przysługującego jej prawa pierwokupu (pismo nr [...]) warunkowo nabytych przez niego działek, nie mógł on zatem wcześniej, tj. jeszcze przed uzyskaniem stanowiska Agencji prowadzić działalności rolniczej na nabytej nieruchomości. W związku z powyższym podkreślił, iż wniosek z dnia [...] marca 2008 r. o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" złożony został przed upływem 14 miesięcy od daty rozpoczęcia prowadzenia działalności rolniczej. Decyzją Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...], utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy powołał się na § 26a ust. 1 ww. rozporządzenia. Wskazał, że z dokumentów będących w posiadaniu ARiMR (akt notarialny Rep. A nr [...] z [...] grudnia 2006 r. – warunkowa umowa sprzedaży) wynika, że przedmiot warunkowej umowy sprzedaży – działki rolne – wydany został P. Z. w dniu zawarcia tej umowy, tj. [...] grudnia 2006 r. Jednocześnie wskazując na treść § 7 ust. 3 pkt 1 cytowanego rozporządzenia organ wyjaśnił, iż za dzień rozpoczęcia prowadzenia działalności rolniczej uznaje się dzień wejścia po raz pierwszy w posiadanie nieruchomości. W związku z powyższym wniosek z [...] marca 2008 r., wobec objęcia w posiadanie nieruchomości rolnej w dniu [...] grudnia 2006 r., należało uznać za złożony po terminie, bowiem wnioskodawca prowadził gospodarstwo rolne przez dłuższy okres niż wskazany w § 26a ust. 2 ww. rozporządzenia. Wobec powyższego podkreślono, iż decyzją z [...] lipca 2008 r., Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T., prawidłowo odmówił przyznania wnioskowanej pomocy. Pismem z dnia [...] lutego 2009 r. P. Z. wniósł skargę na powyższą decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W.. W uzasadnieniu skargi wskazał, iż skuteczność zawartej przez niego warunkowej umowy sprzedaży działek rolnych uzależniona była od realizacji przez Agencję Rynku Rolnego przysługującego Agencji prawa pierwokupu przedmiotowych nieruchomości. Oświadczenie Agencji, iż nie korzysta z prawa pierwokupu nieruchomości rolnej, opisanej w akcie notarialnym z dnia [...] grudnia 2006 r., Rep. A nr [...], zawarte zostało w piśmie z dnia [...] grudnia 2006 r., nr [...] i w dniu [...] stycznia 2007 r. wpłynęło do notariusz J. P.. Dalej skarżący podkreślił, iż ostatnim dniem terminu do złożenia wniosku o przyznanie pomocy – z uwagi na datę doręczenia pisma Agencji - był [...] marca 2008 r. (błędnie wskazał [...] marca 2008 r.). Mając na uwadze powyższe P. Z. podkreślił, iż wniosek z [...] marca 2008 r. (data wpływu do organu) złożony został z zachowaniem stosownego terminu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. W nadesłanych pismach procesowych skarżący ponownie zaznaczył, iż wobec warunkowego charakteru umowy sprzedaży nie mógł – pomimo wynikającej z niej treści – przejąć posiadania objętych umową działek rolnych już w dniu [...] grudnia 2006 r. W piśmie z [...] marca 2009 r. wyjaśnił, iż skuteczność umowy uzależniona była od stanowiska Agencji Rynku Rolnego odnośnie skorzystania z przysługującego jej prawa pierwokupu przedmiotowych działek, zatem przejęcie posiadania miało miejsce dopiero w dniu [...] stycznia 2007 r., wówczas bowiem pismo Agencji wpłynęło do Kancelarii Notarialnej J. P.. Natomiast w piśmie z [...] kwietnia 2009 r. wskazał, że wydanie rzeczy, a co za tym idzie przeniesienie posiadania nastąpiło w dniu zawarcia umowy przeniesienia własności, tj. [...] stycznia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) . Uzupełnieniem powyższego jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) - dalej: p.p.s.a., w którym wskazano, iż sądy stosują środki określone w ustawie. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Kierując się ww. przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy i podlega uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. z dnia [...] lipca 2008 r. o odmowie przyznania wnioskodawcy pomocy finansowej. Stan prawny w zakresie przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 - 2013 został unormowany rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2007 r., Nr 200, poz. 1443 ze zm.), wydany w oparciu o art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427). Zgodnie z § 26a ust. 1 rozporządzenia w 2008 r. w okresie do dnia 30 czerwca, o przyznanie pomocy mogą ubiegać się osoby fizyczne, które nabyły gospodarstwo zgodnie z warunkami określonymi w § 7 ust. 1, nawet, jeżeli nabycie to nastąpiło przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, oraz rozpoczęły prowadzenie działalności rolniczej nie wcześniej niż w okresie 14 miesięcy przed dniem złożenia wniosku o przyznanie pomocy, z tym, że pomoc przyznaje się, jeżeli są spełnione pozostałe warunki jej przyznania. Ponadto zgodnie z § 7 ust. 3 rozporządzenia, za dzień rozpoczęcia prowadzenia działalności rolniczej, o którym mowa w ust. 2, uznaje się dzień wejścia po raz pierwszy w posiadanie nieruchomości o powierzchni użytków rolnych co najmniej 1 ha. W niniejszej sprawie kwestią sporną jest data rozpoczęcia prowadzenia działalności rolniczej przez skarżącego, tj. data wejścia po raz pierwszy w posiadanie nabytych przez niego działek rolnych. W ocenie organu skarżący rozpoczął prowadzenie działalności rolniczej [...] grudnia 2006 r. W tym też dniu między L. i I. D. a P. i M. Z. zawarta została warunkowa umowa sprzedaży działek rolnych nr [...] i [...] (akt notarialny Rep. A nr [...]). Organ podkreślił, iż zgodnie z brzmieniem § 3 umowy "Sprzedający zobowiązują się wydać przedmiot tego aktu w posiadanie Kupującej w dniu dzisiejszym (...)." (tj. [...] grudnia 2006 r.). W związku z powyższym, zdaniem Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W., skoro zgodnie z § 7 ust. 3 ww. rozporządzenia za dzień rozpoczęcia prowadzenia działalności rolniczej uznaje się dzień wejścia po raz pierwszy w posiadanie nieruchomości (w niniejszej sprawie [...] grudnia 2006 r.), to wniosek o przyznanie pomocy finansowej z dnia [...] marca 2008 r. (data wpływu do organu), należało uznać za wniesiony po upływie terminu, o którym mowa w art. 26a cyt. rozporządzenia, tj. po upływie 14 miesięcy od dnia rozpoczęcia prowadzenia działalności rolniczej. W ocenie Sądu, treść dokonanych przez organ ustaleń wskazuje, iż nie wypełnił on ciążącego na nim obowiązku, tj. wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, jaki nakłada na organ art. 21 ust. 2 pkt 2 powołanej powyżej ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Przede wszystkim jak wynika z akt administracyjnych przedmiotowej sprawy zawarta przez skarżącego umowa sprzedaży miała charakter umowy warunkowej. W § 2. aktu notarialnego (Rep. A nr [...]) z dnia [...] grudnia 2006 r. (warunkowa umowa sprzedaży i pełnomocnictwo) wynika, iż "L. i I. małżonkowie D. sprzedają P. i M. małżonkom Z. działki numer [...] i [...] (...) pod warunkiem, że Agencja Nieruchomości Rolnych nie wykona prawa pierwokupu przysługującego jej na podstawie przepisu art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U. Nr 64 poz. 592)". Zgodnie z treścią art. 3 ust. 1 ww. ustawy w przypadku sprzedaży nieruchomości rolnej przez osobę fizyczną lub osobę prawną inną niż Agencja, prawo pierwokupu przysługuje z mocy ustawy jej dzierżawcy, jeżeli łącznie spełnione są następujące warunki: 1) umowa dzierżawy została zawarta w formie pisemnej i ma datę pewną oraz była wykonywana co najmniej 3 lata, licząc od tej daty; 2) nabywana nieruchomość wchodzi w skład gospodarstwa rodzinnego dzierżawcy lub jest dzierżawiona przez spółdzielnie produkcji rolnej. Jednocześnie w myśl art. 4 w przypadku braku uprawnionego do pierwokupu, o którym mowa w ust. 1, albo niewykonania przez niego tego prawa, prawo pierwokupu przysługuje z mocy ustawy Agencji, działającej na rzecz Skarbu Państwa. W art. 597 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - kodeks cywilny (Dz. U. nr 16 poz. 93 ze zm.) wskazano, iż rzecz, której dotyczy prawo pierwokupu, może być sprzedana osobie trzeciej tylko pod warunkiem, że uprawniony do pierwokupu swego prawa nie wykona. Wydając zaskarżone rozstrzygnięcie organ nie wziął pod uwagę, iż w okresie pomiędzy zawarciem warunkowej umowy sprzedaży ze zobowiązanym (L. i I. D.) a upływem terminu do wykonania prawa pierwokupu osoba trzecia (P. Z.) pozostaje w niepewności co do tego, czy uprawniony (Agencja) ze swego prawa skorzysta. Dopiero niewykonanie prawa pierwokupu w oznaczonym terminie powoduje, że umowa zawarta ze zobowiązanym staje się w pełni skuteczna. Z kolei skorzystanie przez uprawnionego z prawa pierwokupu doprowadzi do tego, że osoba trzecia przestanie być stroną umowy sprzedaży, a w jej miejsce w następnej umowie sprzedaży pojawia się uprawniony (J. Górecki, komentarz do art. 597 § 1 kodeksu cywilnego, Lex Omega). Mając na uwadze powyższe, podkreślić należy, iż twierdzenie organu wskazujące, że skarżący objął w posiadanie nabyte działki rolne już w dniu [...] grudnia 2006 r., tj. w dniu zawarcia warunkowej umowy sprzedaży nie jest należycie uzasadnione. Przyjęcie powyższego faktu jedynie na podstawie treści ww. aktu notarialnego jest nieprawidłowe. Podkreślenia wymaga, iż mimo treści § 3 ww. umowy wskazującej, że sprzedający zobowiązują się wydać kupującemu przedmiot umowy w dniu [...] grudnia 2006 r., to skuteczność tej umowy zależała od treści oświadczenia Agencji w zakresie prawa pierwokupu. Jak słusznie zauważył skarżący organ nie wziął pod uwagę, iż oświadczenie Agencji Rynku Rolnego (pismo nr [...]), iż nie korzysta z prawa pierwokupu nieruchomości rolnej opisanej w akcie notarialnym zawartym z [...] grudnia 2006 r., nr Rep. [...], sporządzone zostało [...] grudnia 2006 r. zaś skarżący o jego treści dowiedział się w dniu doręczenia pisma do Kancelarii Notarialnej J. P., tj. [...] stycznia 2007 r. Powyższej okoliczności faktycznej, która w ocenie Sądu winna podlegać wnikliwej analizie organu, Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. nie rozważył i nie odniósł się do niej w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia. Należy także zwrócić uwagę, na argumentację zawartą w dołączonym do akt sądowych oświadczeniu L. i I. D. (sprzedających), iż dokonanie przez kupujących P. i M. Z. jakichkolwiek czynności na objętych umową działkach rolnych, przed otrzymaniem stosownego oświadczenia Agencji, byłoby obciążone znacznym ryzykiem kupujących, bowiem w przypadku skorzystania przez Agencję z prawa pierwokupu wszelkie poniesione przez nich nakłady nie zostałyby zwrócone. Nie sposób nie zgodzić się z powyższą argumentacją. Rozpatrując sprawę ponownie organ winien rzetelnie zbadać kiedy faktycznie miało miejsce wejście skarżącego w posiadanie nabytych działek rolnych, a tym samym rozpoczęcie prowadzenia działalności rolniczej. Powyższych ustaleń organ winien dokonać uwzględniając całokształt sprawy, a nie tylko i w wyłącznie w oparciu o akt notarialny z [...] grudnia 2006 r. Przede wszystkim zaś organ winien mieć na uwadze datę wydania i doręczenia pisma Agencji wskazującego, że Agencja nie skorzysta z przysługującego jej prawa pierwokupu, pamiętając jednocześnie, iż warunkowało ono skuteczność zawartej przez skarżącego warunkowej umowy sprzedaży działek rolnych. Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.