II FZ 397/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia WSA del. Anna Znamiec po rozpoznaniu w dniu 29 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 29 lipca 2009 r. sygn. akt I SA/Rz 428/09 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia 10 lutego 2009 r., nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2008 r. postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 29 lipca 2009 r., sygn. akt I SA/Rz 428/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił J. S. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia 10 lutego 2009 r., nr [...], w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2008 r. Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym: J. S. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną. Uzyskuje przychód z tytułu emerytury w wysokości 1360,73 zł brutto miesięcznie, jego żona nie posiada żadnego źródła przychodów. W skład majątku skarżącego wchodzi dom o powierzchni 123 m2, mieszkanie o powierzchni 98 m2 oraz nieruchomość rolna o powierzchni 1,69 ha. Referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przedłożenie następujących dokumentów: oświadczenia w zakresie sytuacji majątkowej, dokumentów potwierdzających sytuację w której się znajduje, ewentualnych dokumentów dotyczących dopłat do posiadanych gruntów rolnych, dokumentów wskazujących na wysokość wydatków związanych z utrzymaniem, informacji o ewentualnej pomocy od instytucji i osób trzecich w codziennym utrzymaniu, wyszczególnienie kosztów utrzymania siebie i rodziny, podania informacji o zobowiązaniach i wierzytelnościach, przedłożenia zeznania podatkowego za dwa ostatnie lata i wyciągów z rachunków bankowych za okres trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku W odpowiedzi na wezwanie J. S. w piśmie z dnia 4 lipca 2009 r. podał, ze nie otrzymuje dopłat do gruntów rolnych, nie wskazał wydatków związanych ze swoim codziennym utrzymaniem. Nie przedłożył wyciągów z posiadanych rachunków bankowych oraz zeznań podatkowych. Oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności, zeznań podatkowych również nie posiada. Postanowieniem z dnia 10 lipca 2009 r. referendarz sądowy odmówił J. S. przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżący złożył sprzeciw, twierdząc, że zaskarżone postanowienie zostało wydane wbrew oczywistym faktom przedstawionym we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 29 lipca 2009 r. sygn. akt I SA/Rz 428/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił J. S. przyznania prawa pomocy. Sąd powołał się na art. 246 par. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., dalej: P.p.s.a) w zw. z art. 245 par. 2 P.p.s.a wskazując, że prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie fizycznej gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona jest zatem zobowiązana w sposób rzetelny i jednoznaczny do przedstawienia wszelkich niezbędnych danych do dokonania oceny oraz udokumentowania tych okoliczności, które wskazują, iż bez otrzymania prawa pomocy pozbawiona zostałaby możliwości skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu. Skarżący nie wykazał okoliczności przemawiających za przyznaniem prawa pomocy. Sąd pierwszej instancji zwrócił również uwagę na art. 255 P.p.s.a., który nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładanie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonywaną przez Sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu złożone przez skarżącego oświadczenie nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych oraz sytuacji majątkowej jego rodziny. Skarżący pomimo wezwania do uzupełnienia wniosku nie uzupełnił złożonego wniosku o wskazane dane, nie przedłożył żądanych dokumentów, co pobawiło w znacznej mierze Sąd możliwości oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego. Na postanowienie Sądu pierwszej instancji z dnia 29 lipca 2009 r. J. S. złożył zażalenie, wnosząc o ponowne rozpoznanie jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie skarżącego postanowienie jest bezzasadne, a okoliczności podane we wniosku przemawiają za przyznaniem prawa pomocy. Skarżący podał, że uzyskuje nieznaczne dochody. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest wstanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Podkreślić jednak należy, że rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy, zgodnie z treścią omawianego przepisu ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku środków na poniesienie kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia jednostce dostępu do sądu. Ponadto należy wskazać, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne przedstawienie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych w formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego sąd administracyjny może na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z możliwości tej skorzystał Sąd pierwszej instancji wzywając skarżącego o nadesłanie: zeznań podatkowych za dwa ostatnie lata, wyciągów z rachunków bankowych oraz złożenia oświadczeń precyzujących sytuację materialną skarżącego i jego rodziny. Z materiału dowodowego wynika, że skarżący nie zastosował się do zaleceń tego wezwania. Dokumenty w nim określone nie zostały złożone również na etapie sprzeciwu od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. Wskazać należy, że strona, na której ciąży obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, uchylając się od przedstawienia określonych dokumentów i oświadczeń na wezwanie sądu administracyjnego, powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie dysponował materiałem dowodowym wystarczającym do uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zważywszy, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.