I OSK 1632/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Lech Sędziowie sędzia NSA Anna Łukaszewska – Macioch (spr.) sędzia del. WSA Monika Nowicka Protokolant Małgorzata Penda po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 14 lipca 2009 r. sygn. akt II SA/Op 153/09 w sprawie ze skargi M.J. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania w sprawie zaliczki alimentacyjnej oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 14 lipca 2009 r., sygn. akt II SA/Op 153/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę małoletniego M. J. reprezentowanego przez matkę A. H., na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania w sprawie zaliczki alimentacyjnej. W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd wskazał na następujący stan faktyczny i prawny sprawy: Decyzją z dnia [...] marca 2006 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. uchyliło w całości decyzję Dyrektora Ośrodka Integracji i Pomocy Społecznej w O. z dnia [...] stycznia 2006 r., nr [...] o odmowie przyznania A. H. zaliczki alimentacyjnej na J. J. i M. J. i orzekło o odmowie przyznania tego świadczenia. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. A. H. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, którą Sąd ten oddalił wyrokiem z dnia 27 lipca 2006 r., sygn. akt II SA/Op 262/06. Pismem z dnia [...] października 2008 r. A. H. zwróciła się do Ośrodka Integracji i Pomocy Społecznej w O. o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej przyznania zaliczki alimentacyjnej, za okres od 1 września 2005 r. do 31 lipca 2008 r powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 r., sygn. akt P 18/06. Natomiast pismem z dnia [...] października 2008 r., A. H. wniosła o przywrócenie terminu do złożenia skargi o wznowienie postępowania w sprawie decyzji odmawiających przyznania zaliczki alimentacyjnej. W odpowiedzi na wezwanie Samorządowego Kolegium Odwoławczego do uzupełnienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania przez wskazanie okoliczności uchybienia terminowi określonemu w art. 145a § 2 K.p.a., w piśmie z dnia [...] listopada 2008 r., A. H. jako przeszkodę w złożeniu skargi w terminie podała, że organ nie poinformował jej o terminie i możliwości złożenia skargi określonej w art. 145a K.p.a. Podkreśliła przy tym, że obowiązek organu poinformowania jej o terminie do złożenia skargi wynikał z art. 9 K.p.a. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2008 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O., uznając A. H. za przedstawiciela ustawowego małoletniego M. J., odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2006 r., nr [...]. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 r., sygn. akt P 18/06, został ogłoszony w Dzienniku Ustaw nr 119, poz. 770 i wszedł w życie dnia 7 lipca 2008 r. Tym samym też termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania upłynął 7 sierpnia 2008 r., a strona uchybiła temu terminowi. Kolegium wyjaśniło także, iż skoro sprawa o ustalenie zaliczki alimentacyjnej dla J. i M. J. zakończona została ostateczną decyzją z dnia [...] marca 2006 r., to po tej dacie nie istniał obowiązek organu pierwszej instancji udzielenia A. H., na podstawie art. 9 K.p.a., informacji o wydaniu wyroku przez Trybunał Konstytucyjny, gdyż nie toczyło się żadne postępowanie administracyjne w tej sprawie. Organ stwierdził ponadto, że przesłanki uprawdopodobniającej brak winy w uchybieniu terminowi nie stanowił również brak wiedzy A. H. o wydaniu wyroku przez Trybunał Konstytucyjny. Informacja w tej sprawie podawana bowiem była zarówno w prasie, jak i na stronie internetowej Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej. Jednocześnie Kolegium wskazało, iż przesłanka z art. 145a K.p.a. nie mogła stanowić podstawy do uznania obowiązku wszczęcia postępowania wznowieniowego z urzędu. Postępowanie z tej przyczyny może być bowiem wznowione jedynie na żądanie strony. Pismem z dnia [...] stycznia 2009 r., A. H. wniosła o ponowne rozpoznanie sprawy w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania, jednak Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. postanowieniem z dnia [...] marca 2009 r., utrzymało w mocy wskazane wyżej postanowienie, podzielając pogląd, że brak informacji ze strony Ośrodka Integracji i Pomocy Społecznej nie stanowił okoliczności wyłączającej winę wnioskodawczyni w uchybieniu terminowi do złożenia skargi o wznowienie postępowania. Na to postanowienie, M. J. reprezentowany przez A. H. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z wnioskiem o jego uchylenie i przywrócenie terminu do wznowienia postępowania, na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 r. Wyrokiem z dnia 14 lipca 2009 r., sygn. akt II SA/Op 153/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę M. J.. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 r. sygn. akt P 18/06, powołany jako przesłanka wznowienia, wszedł w życie dnia 7 lipca 2008 r. W związku z tym, zgodnie z art. 145a § 2 K.p.a., termin do złożenia skargi o wznowienie postępowania w sprawie przyznania skarżącej zaliczki alimentacyjnej, upłynął dnia 7 sierpnia 2008 r. Natomiast w tym okresie skarżąca nie wnioskowała o wznowienie postępowania, zaś prośbę o przywrócenie terminu złożyła wraz z wnioskiem o wznowienie postępowania. Sąd podzielił stanowisko organu, że za przeszkodę w dochowaniu terminu do złożenia skargi o wznowienie postępowania nie można uznać nieznajomości przepisów prawa i braku w tym względzie wiedzy o wydaniu orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny, na które powołuje się skarżąca. Stosownie bowiem do art. 79 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643 ze zm.) wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 r., stanowiący podstawę skargi o wznowienie postępowania, ogłoszony bowiem został w Dzienniku Ustaw z dnia 7 lipca 2008 r., Nr 119, poz. 770. W ocenie Sądu skarżąca miała zatem możliwość zaznajomienia się z jego treścią za pośrednictwem publikatora urzędowego. Zatem przed upływem terminu do złożenia skargi o wznowienie postępowania, to jest przed dniem 7 sierpnia 2008 r., mogła powziąć informację o wyroku za pośrednictwem strony internetowej Ministerstwa Pracy i Polityki Socjalnej. Z uwagi na brak działań we wskazanym zakresie, w ocenie Sądu, za przyczynę uchybienia terminu należało przyjąć brak staranności skarżącej w dotarciu do informacji o wyroku. Sąd pierwszej instancji zaakceptował także stanowisko organu, że za wyłączeniem winy skarżącej w uchybieniu terminowi nie przemawiało także to, iż Ośrodek Integracji i Pomocy Społecznej nie poinformował jej o wydaniu wyroku przez Trybunał i o terminie wniesienia skargi o wznowienie. Sąd podkreślił przy tym, że zgodnie z art. 9 K.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, jednak tylko tych, które są przedmiotem postępowania administracyjnego. W przypadku postępowania zakończonego decyzją ostateczną ustawodawca nie przewidział natomiast względem organów obowiązku informowania stron o jakichkolwiek zmianach przepisów prawa, nawet jeśli mają one wpływ na ustalone prawa lub obowiązki. W związku z tym, Sąd uznał, że zgodnie z powołanym przepisem, zarówno organ wydający decyzję, jak i Ośrodek Integracji i Pomocy Społecznej, nie były obowiązane do informowania jej o wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 23 czerwca 2008 r. i możliwości wniesienia w związku z tym skargi w trybie art. 145a K.p.a . Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę kasacyjną złożyła, w imieniu małoletniego M. J., matka A. H. reprezentowana przez radcę prawnego, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu oraz o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej "P.p.s.a". w związku z art. 58 § 1 i 2 K.p.a., wobec niedostrzeżenia przez Sąd, że strona uprawdopodobniła, iż uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał wnikliwie sprawy, gdyż nie zbadał możliwości finansowych skarżącej oraz jej poziomu wiedzy i rozwoju intelektualnego, a co za tym idzie tego, czy skarżąca dochowała należytej staranności, aby zachować termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania. Aby ustalić, czy strona podjęła wszystkie możliwe dla siebie działania dla dochowania terminu Sąd, zdaniem skarżącej kasacyjnie, powinien był wezwać stronę do złożenia dokładnych wyjaśnień i przedmiotową sprawę rozpoznać indywidualnie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 P.p.s.a., zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Wskazać należy, że zgodnie z art. 58 § 1 K.p.a., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Natomiast w myśl art. 145a K.p.a., można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. Wtedy skargę o wznowienie wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Należy podkreślić, że kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony zachowania szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu może zatem mieć miejsce, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, gdy strona w sposób przekonujący zaprezentowaną argumentacją uprawdopodobni brak swojej winy, a przy tym wskaże, że niezależna od niej przyczyna istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Jako kryterium przy ocenie winy w uchybieniu terminu procesowego należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy a contrario zatem, przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. W niniejszej sprawie skarga kasacyjna zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., którego brzmienie nie pozostawia w zasadzie wątpliwości co do tego, że obejmuje on wyłącznie przypadki, w których gdyby nie naruszono przepisów prawa materialnego, to najprawdopodobniej zapadłaby decyzja lub postanowienie o innej treści. Można zatem zarzucić Sądowi pierwszej instancji naruszenie tego przepisu tylko wówczas, gdy Sąd ten stwierdził naruszenie przepisów prawa materialnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mimo to Sąd ten nie spełnił dyspozycji tej normy prawnej i nie uchylił lub nie stwierdził nieważności zaskarżonej decyzji lub postanowienia. Jeżeli zaś z wyroku wynika, że Sąd pierwszej instancji nie dopatrzył się naruszenia przepisów, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to nie można mu zarzucić naruszenia tego przepisu, z czym mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Za Sądem pierwszej instancji, który podzielił argumentację organu, uznać należy, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku swojej winy w uchybieniu terminowi do wniesienia skargi o wznowienie na podstawie art. 145 a K.p.a. Okolicznością taką nie jest bowiem nieznajomość przepisów prawa, okoliczność, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego został ogłoszony w okresie wakacyjnym, ani "poziom rozwoju intelektualnego" skarżącej, co poniesiono w skardze kasacyjnej. W związku z tym zarzuty skargi kasacyjnej o naruszeniu w zaskarżonym wyroku art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w związku z art. 58 § 1 i 2 K.p.a., są nieusprawiedliwione. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł, jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach ponieważ przepisy art. 209 i 210 P.p.s.a., mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami, zaś wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 ustawy), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 -261 P.p.s.a. Stosownie zaś do treści § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), pełnomocnik skarżącego powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu stosowne oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.