I SA/Bk 221/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Mieczysław Markowski, Sędziowie sędzia WSA Sławomir Presnarowicz, sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska (spr.), Protokolant Beata Borkowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 14 lipca 2009 r. sprawy ze skargi P. [...] S.A. w W. Zakład [...] w B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia postanowienia organu I instancji i przekazania do ponownego rozpoznania sprawy dotyczącej umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę Na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B., prowadził postępowanie egzekucyjne wobec majątku P. w B. (dalej również jako Spółka), celem wyegzekwowania należności z tytułu nieopłaconych składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres: lipiec-sierpień 2002 r. i listopad-grudzień 2002 r. oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres: marzec-lipiec 2002 r. i wrzesień-grudzień 2002 r. W piśmie z [...] czerwca 2008 r. pełnomocnik Spółki wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na wystąpienie przesłanek wskazanych w art. 59 § 1 pkt 7 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm. (w dalszej części uzasadnienia w skrócie: "u.p.e.a."). Zdaniem pełnomocnika w deklaracjach rozliczeniowych sporządzonych Spółki brak jest pouczenia, że mogą stanowić podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego. W konsekwencji, mając na uwadze treść przepisu art. 3a § 1 i § 2 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne nie mogło być wszczęte i prowadzone. Postanowieniem z [...] lipca 2008 r. Nr [...] Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...], ze względu na spłatę należności objętych w/w tytułami wykonawczymi. Po rozpatrzeniu zażalenia Spółki na powyższe rozstrzygnięcie, Dyrektor Izby Skarbowej w B. postanowieniem z [...] października 2008 r. Nr [...] uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, stwierdzając, że w uzasadnieniu postanowienia nie odniesiono się w żaden sposób do wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na wystąpienie przesłanek wskazanych w art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, postanowieniem z [...] listopada 2008 r. Nr [...] Dyrektor Oddziału ZUS w B. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie ww. tytułów wykonawczych, ze względu na fakt, iż deklaracje rozliczeniowe za okres od marca do grudnia 2002 r. sporządzone przez Spółkę nie zawierały pouczenia, iż stanowią one podstawę do wystawienia tytułów wykonawczych. Następnie, pismem z [...] listopada 2008 r. pełnomocnik Spółki wniosła na podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, t.j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm. (dalej w skrócie: "K.p.a."), o uzupełnienie rozstrzygnięcia zawartego w postanowieniu z [...] listopada 2008 r. o rozstrzygnięcie co do zwrotu kosztów egzekucyjnych pobranych na podstawie tytułów wykonawczych Nr [...] i Nr [...]. Postanowieniem z [...] stycznia 2009 r. Nr [...] Dyrektor ZUS Oddział w B. odmówił uzupełnienia rozstrzygnięcia zawartego w postanowieniu z [...] listopada 2008r. Nr [...]. W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik Spółki zarzucił naruszenie art. 29 § 1, art. 64c § 3 w zw. z art. 3a § 1 i 2 u.p.e.a., poprzez nieuwzględnienie z urzędu niedopuszczalności egzekucji prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...], [...], [...] i [...] oraz odmowę zwrotu pobranych kosztów egzekucyjnych, art. 111 w zw. z art. 126 K.p.a. i art. 18 u.p.e.a. poprzez nie wskazanie pouczenia o terminie do wniesienia zażalenia na postanowienie Dyrektora ZUS z [...] listopada 2008 r. oraz poprzez orzeczenie o ostateczności podjętego rozstrzygnięcia z pominięciem przepisów regulujących kwestie uzupełnienia postępowania oraz art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 i art. 11 K.p.a. Postanowieniem z [...] marca 2009 r. Nr [...], Dyrektor Izby Skarbowej w B. uchylił postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS w B. z [...] listopada 2008 r. w całości i sprawę przekazał do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że zgodnie z art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu. Egzekucję administracyjną składek na ubezpieczenia społeczne, wynikających z deklaracji rozliczeniowej złożonej przez ich płatnika, stosuje się pod warunkiem określonym w art. 3a § 2 pkt 1 u.p.e.a. Mianowicie, deklaracja rozliczeniowa winna zawierać pouczenie, że stanowi ona podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego. Jak wynika z akt sprawy deklaracje rozliczeniowe za okres od marca do grudnia 2002 r. stanowiące podstawę do wystawienia tytułów wykonawczych o numerach [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] nie zawierały odpowiedniego pouczenia. Tym samym zasadnie zaskarżonym zdaniem organu odwoławczego Dyrektor ZUS na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie w/w tytułów wykonawczych. Jednocześnie Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że z akt sprawy wynika, iż postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...], [...] i [...] zostało zakończone w wyniku wpłat egzekucyjnych oraz wpłat dokonanych przez Spółkę w 2003 r. i umowa ratalna z [...] maja 2005 r. nie mogła obejmować tych zaległości. Tym samym wniosek Spółki z [...] czerwca 2008 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego nie mógł dotyczyć tych tytułów wykonawczych. Organ odwoławczy stwierdził jednak, że odnośnie do tytułu wykonawczego nr [...], w aktach sprawy występują rozbieżności, co do okoliczności spłaty należności objętych tym tytułem. W piśmie z [...] listopada 2008 r. Dyrektor ZUS Oddział w B. uznał, iż postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tego tytułu wykonawczego zostało ukończone po dokonaniu ostatniej wpłaty - [...] marca 2003 r. Z kolei z rozliczenia tytułów wykonawczych, sporządzonego [...] marca 2009 r. przez ZUS Oddział w B. wynika, iż należności objęte tytułem nr [...] zostały w 2003r. wyegzekwowane jedynie w części, a pozostałe należności zostały spłacone w ramach układu ratalnego. Powyższe rozbieżności nie pozwalają na rozstrzygnięcie sprawy i wymagają w ocenie organu odwoławczego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. Organ podniósł, że w przypadku ustalenia, iż postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tego tytułu nie zostało zakończone poprzez wyegzekwowanie całości należności w 2003 r. i zobowiązania wymienione w tym tytule zostały objęte umową ratalną, należy uznać, iż wniosek Spółki z [...] czerwca 2008 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego dotyczył również tytułu wykonawczego nr [...]. Niezbędne będzie, zatem zbadanie prawidłowości prowadzonego postępowania pod kątem zarzutów przedstawionych przez Spółkę w powołanym wniosku. Jednocześnie Dyrektor Izby Skarbowej uznał za nietrafne stanowisko pełnomocnika odnośnie możliwości wydania postanowienia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego zakończonego poprzez wyegzekwowanie należności. Organ stwierdził, że funkcjonują dwa odmienne sposoby zakończenia postępowania egzekucyjnego: poprzez wyegzekwowanie obowiązku poddanego egzekucji administracyjnej i poprzez umorzenie postępowania egzekucyjnego. Zasadniczym sposobem zakończenia postępowania egzekucyjnego, zgodnie z celem tego postępowania jest wyegzekwowanie obowiązku poddanego egzekucji administracyjnej. Zakończenie postępowania egzekucyjnego poprzez jego umorzenie jest natomiast wyjątkiem i odstępstwem od podstawowego sposobu zakończenia egzekucji, co może nastąpić jedynie w przypadkach określonych przepisami prawa, a mianowicie w okolicznościach wskazanych w art. 59 § 1 i § 2 u.p.e.a. W niniejszej sprawie zakończenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...], [...] i [...] nastąpiło poprzez wyegzekwowanie zobowiązań pieniężnych wskazanych w tytułach wykonawczych wraz z kosztami upomnień i kosztami egzekucyjnymi. Zatem postępowanie zostało zakończone w sposób nie podlegający rozstrzygnięciu w trybie art. 59 u.p.e.a. i brak było podstaw do wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Odnosząc się natomiast do kwestii zwrotu kosztów egzekucyjnych Dyrektor Izby Skarbowej podniósł, że w sprawie kosztów egzekucyjnych należnych od tytułów wykonawczych o numerach [...] i [...] Spółka mogła wnieść wniosek o wydanie postanowienia na zasadach określonych w art. 64c § 7 i 8 u.p.e.a. Brak jest natomiast podstaw do rozstrzygania kwestii kosztów egzekucyjnych w postępowaniu w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego ponadto na podstawie innych tytułów wykonawczych. Dlatego też w ocenie organu Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. w postanowieniu z [...] stycznia 2009 r. nr [...] prawidłowo odmówił uzupełnienia rozstrzygnięcia zaskarżonego postanowienia o rozstrzygnięcie kwestii zwrotu kosztów dotyczących tytułów wykonawczych o numerach [...] i [...]. Ponadto Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, iż wniosek pełnomocnika z [...] listopada 2008 r. dotyczył uzupełnienia rozstrzygnięcia o kwestię kosztów dotyczących tytułów wykonawczych o numerach [...] i [...]. Tymczasem w zażaleniu pełnomocnik Spółki dodatkowo wniósł o zwrot kosztów dotyczących tytułów wykonawczych o numerach [...] i [...]. Rozszerzenie żądania na etapie odwoławczym jest niedopuszczalne. Końcowo organ przyznał, że w postanowieniu z [...] stycznia 2009 r. brak było pouczenia o terminie do złożenia zażalenia na postanowienie z [...] listopada 2008 r. Nr [...]. Jednakże wobec wniesienia zażalenia w ustawowym terminie uchybienie to nie spowodowało naruszenia praw Strony. Nie godząc się z rozstrzygnięciem organu odwoławczego z [...] marca 2009 r., pełnomocnik Spółki wywiódł do tut. Sądu skargę żądając uchylenia w całości zaskarżonego postanowienia. Postanowieniu Dyrektora Izby Skarbowej zarzucono naruszenie: art. 29 § 1, art. 59 § 1 pkt 7, art. 64c § 3 w związku z art. 3a § 1 i § 2 u.p.e.a., poprzez nieuwzględnienie z urzędu niedopuszczalności egzekucji prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...], [...], [...] i [...] oraz odmowę zwrotu pobranych kosztów egzekucyjnych; art. 107 § 3 w zw. z art. 126 K.p.a., poprzez nie ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów podniesionych w zażaleniu, a w szczególności do zarzutu naruszenia art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 i art. 11 K.p.a.; art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 i art. 11 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez prowadzenie postępowania w sposób nie pogłębiający zaufania obywateli do organów Państwa. W uzasadnieniu pełnomocnik zauważył, że organ odwoławczy uchylił zaskarżone rozstrzygnięcia w całości, pomimo, że zobowiązany wnioskował o jego uchylenie w części, albowiem było ono dla niego korzystne. Autor skargi nie zgodził się z twierdzeniem dotyczącym kwestii zakończenia egzekucji i umorzenia postępowa egzekucyjnego. Wskazał na różnicę pomiędzy postępowaniem egzekucyjnym a egzekucją powołując się na wyrok WSA w Warszawie z 16 lutego 2007 r. III SA/Wa 3125/06. Dodał, że postępowanie egzekucyjne w niniejszej sprawie nie zostało zakończone, albowiem co najwyżej można uznać, że zakończona została jedynie egzekucja tytułów wykonawczych [...], [...], [...] i [...]. Organ egzekucyjny nie wydał postanowienia kończącego postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie ww. tytułów wykonawczych. Istnieje zatem konieczność umorzenia postępowania egzekucyjnego w związku z wystąpieniem! niedopuszczalności egzekucji. Faktyczne zakończenie czynności egzekucyjnych nie sankcjonuje czynności dokonanych nieprawidłowo w toku postępowania egzekucyjnego. Pełnomocnik podniósł również, iż kwestia zwrotu kosztów egzekucyjnych była przedmiotem wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, powinna więc zostać rozstrzygnięta w tym postępowaniu. Organy nie zbadały ponadto czy Zobowiązany został poinformowany o wysokości pobranych kosztów egzekucyjnych, co jest warunkiem koniecznym do złożenia wniosku o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych w trybie art. 64c u.p.e.a. Ponadto w skardze stwierdzono, iż organ egzekucyjny przyznał w postanowieniu z [...] listopada 2008 r., że deklaracje rozliczeniowe za okres od marca do grudnia 2002 r. sporządzone przez Zobowiązanego nie zawierały pouczenia, iż stanowią one podstawę do wystawienia tytułów wykonawczych. W związku z powyższym postępowanie egzekucyjne co do wszystkich tych należności powinno zostać umorzone a koszty egzekucyjne zwrócone w trybie art. 64c § 3 u.p.e.a. Pełnomocnik Spółki zgodził się ponadto z twierdzeniem, że koniecznym jest sprawdzenie przez organy okoliczności podniesionych przez Dyrektora Izby Skarbowej odnośnie tytułu wykonawczego nr [...], ponieważ fakt ten niewątpliwie ma wpływ na prawa Zobowiązanego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w B. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Podczas rozprawy w dniu 14 lipca 2009 r. pełnomocnik Spółki w uzupełnieniu skargi podniósł zarzut naruszenia art. 139 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sprawa niniejsza jest wynikiem rozstrzygnięć wydanych przez organy egzekucyjne na skutek rozpoznania wniosku Spółki z [...] czerwca 2008 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego co do składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, spłaconych na podstawie umowy ratalnej z [...] maja 2005 r. z uwagi na wystąpienie przesłanek wskazanych w art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. Na podstawie zapisów wspomnianej umowy, wierzyciel (ZUS) rozłożył Spółce na raty należności z tytułu składek za okres od marca do grudnia 2002 r. oraz od grudnia 2003 r. do maja 2004 r., według stanu na 11 sierpnia 2004 r. Złożony przez Spółkę wniosek wyznaczył granice sprawy administracyjnej. W związku z tym, organ mógł rozstrzygać jedynie w granicach wytyczonych w żądaniu Spółki. Zgodnie z art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., na który w ww. wniosku powołała się Spółka, postępowanie egzekucyjne umarza się w przypadku gdy egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu. Egzekwowanie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w trybie egzekucji administracyjnej, jest dopuszczalne pomimo, że należności te nie wynikają z decyzji lecz z deklaracji rozliczeniowej złożonej przez płatnika składek na ubezpieczenie społeczne, pod wszakże warunkiem, że w deklaracji rozliczeniowej zostało zamieszczone pouczenie, iż stanowią one podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego. Wierzyciel przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego musi też przesłać zobowiązanemu upomnienie (zob. art. 3a § 1 pkt 3 i § 2 u.p.e.a.). W rozpatrywanej sprawie zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, że deklaracje rozliczeniowe dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne za okres od marca do grudnia 2002 r., objętych umową ratalną z [...] maja 2005 r., stanowiły podstawę do wystawienia przez organ egzekucyjny tytułów wykonawczych o numerach [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...]. Organ egzekucyjny ustalił, że deklaracje stanowiące podstawę do wydania ww. tytułów wykonawczych, nie zawierały stosownego pouczenia o tym, że stanowią podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego (vide tom III akt adm.). Z tego też względu nie może ulegać wątpliwości, że zasadne było umorzenie postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie wymienionych tytułów wykonawczych, albowiem zaistniała przesłanka przewidziana w art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. Przyczyną uchylenia przez organ odwoławczy postanowienia Dyrektora Oddziału ZUS z [...] listopada 2008 r. było natomiast nie rozpoznanie w całości przez organ I instancji wniosku Spółki z [...] czerwca 2008 r. Organ odwoławczy wskazał na rozbieżności, co do okoliczności spłaty należności objętych tytułem wykonawczym nr [...]. Spółka nie kwestionowała stanowiska organu w tej kwestii. Również Sąd nie dostrzega naruszenia prawa w tym zakresie. Wyjaśnienie zaistniałych rozbieżności pozwoli na ustalenie, czy zobowiązania wymienione w tym tytule wykonawczym były objęte umową ratalną z [...] maja 2005 r. i pozwoli na rozpoznanie wniosku Spółki w pełnym zakresie. Odnośnie tytułów wykonawczych o nr [...], [...], [...], należy zgodzić się z organem, że postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tych tytułów zostało zakończone przed podpisaniem przez Spółkę umowy ratalnej z [...] maja 2005 r. (vide pismo z [...] marca 2009 r., dotyczące rozliczenia ww. tytułów – k. 664-666 tom II akt adm.). Dlatego też organ egzekucyjny nie mógł na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. umorzyć postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tych tytułów wykonawczych. Należności ze wspomnianych tytułów nie były, bowiem objęte przedmiotową umową ratalną, a strona składając wniosek zakreśliła granice sprawy do składek na ubezpieczenie społeczne, spłaconych na podstawie tej umowy. Sąd nie stwierdza również naruszenia art. 64c § 3, 7 i 8 u.p.e.a. Należy podzielić stanowisko organu, iż brak jest podstaw do rozstrzygania w niniejszym postępowaniu o zwrocie kosztów postępowania egzekucyjnego, co do tytułów [...], [...], albowiem tytuły te nie były objęte umową ratalną. Organ nie mógł rozstrzygać ponad wniosek Spółki z [...] czerwca 2008 r. Ponadto, odnośnie tytułów [...], [...], żądanie dotyczące zwrotu kosztów dotyczących tych tytułów Spółka złożyła w zażaleniu na postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS z [...] listopada 2008 r., rozszerzając tym samym swój wniosek, co jest niedopuszczalne na etapie postępowania przed organem odwoławczym. W związku z powyższym rozstrzygnięcie organu odwoławczego odpowiada prawu. Postępowanie zostało przeprowadzone właściwie. Wyjaśniono Spółce motywy rozstrzygnięcia, odnosząc się do podniesionych w sprawie zarzutów. Skarżone postanowienie zawiera wszystkie elementy, które wynikają z art. 107 § 3 K.p.a. Nie naruszono zatem art. 6, 7, 8, 9, 11 K.p.a. Odnośnie zarzutu naruszenia art. 139 K.p.a., zdaniem Sądu jest on nieuzasadniony. Rozstrzygnięcie kasacyjne organu odwoławczego nie zostało wydane na niekorzyść Spółki. Jak już wyżej zaznaczono, przyczyną uchylenia przez organ odwoławczy postanowienia Dyrektora Oddziału ZUS z [...] listopada 2008 r. było nie rozpoznanie w całości przez organ I instancji wniosku Spółki z [...] czerwca 2008 r. Strona skarżąca przyznała w skardze, że koniecznym jest sprawdzenie przez organy okoliczności podniesionych przez Dyrektora Izby Skarbowej odnośnie tytułu wykonawczego nr [...], ponieważ fakt ten niewątpliwie ma wpływ na jej prawa, jako zobowiązanego. W tych okolicznościach, wobec zgodnego z prawem rozstrzygnięcia, orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).