II OZ 971/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Wojciech Chróścielewski po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia F. w B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt. II SA/Bk 240/09 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Stowarzyszenia F. w B. o wznowienie postępowania sądowego postanawia: oddalić zażalenie W dniu 17 kwietnia 2009 r. a następnie - w uzupełnieniu poprzedniego pisma - w dniu 11 maja 2009 r. Stowarzyszenie F w B. wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Skarżący podał, że działa jako organizacja społeczna i organizacja pożytku publicznego, nie osiąga zysku i nie prowadzi działalności gospodarczej, a w związku tym nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Wskazał, że w roku 2007 poniósł stratę w wysokości 10.178, 47 zł, zaś w roku 2008 - 6.296, 18 zł. Stan rachunku na dzień złożenia wniosku o prawo pomocy wynosi 0 zł, przy czym rachunek ten został zajęty przez komornika na kwotę 20.000 zł, którą stanowią niezapłacone koszty zastępstwa procesowego. Według złożonego oświadczenia Stowarzyszenie nie posiada żadnych nieruchomości i ruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2009 r. odmówił przyznania prawa pomocy. W ocenie sądu skarżący nie wykazał, że jego sytuacja majątkowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Przede wszystkim nie przedstawił wiarygodnych dokumentów, które potwierdzałyby deklarowany obrót środkami finansowymi, a więc i wysokość obecnego zadłużenia. Za takie dokumenty nie można bowiem uznać pism sporządzonych przez samego skarżącego, niemających waloru dokumentów księgowych. Zdaniem sądu wskazywane wpływy, jak i ponoszone wydatki mogłyby być podstawą oceny sytuacji majątkowej organizacji tylko wówczas, gdyby wynikały z dokumentów mających walor obiektywny, których nie przedłożono. Wątpliwości Sądu budzi również analiza kwot deklarowanych wpływów i strat za poszczególne lata ubiegłe oraz rok 2009. Powyższe okoliczności oraz powtarzane oświadczenia o braku środków finansowych tworzą, zdaniem sądu, mało czytelny i mało wiarygodny obraz rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącej organizacji. Jak się bowiem okazuje w latach poprzednich Stowarzyszenie posiadało znaczne, bo kilkunastotysięczne obroty, w tym kilkunastotysięczne wpływy, a jednocześnie deklarowało trudną sytuację finansową, w tym brak środków na koszty sądowe. W tym miejscu Sąd podkreślił, że działalność statutowa Stowarzyszenia, jak wynika z dokumentów organizacyjnych, polega na wspieraniu i propagowaniu inicjatyw związanych z ochroną środowiska. Częścią tej działalności jest występowanie przed sądem w roli organizacji społecznej wspierającej inicjatywy proekologiczne i protestującej przeciwko naruszeniom środowiska naturalnego. Z bardzo dużej ilości postępowań przed tutejszym sądem, w których organizacja powyższa jest stroną wynika, że poddawanie kontroli administracyjnej i sądowej różnego rodzaju przedsięwzięć stanowi bardzo znaczną część tej statutowej działalności. Niedopuszczalne jest zatem w takiej sytuacji traktowanie kosztów sądowych jako ostatnich w kolejności zaspokojenia. Fakt, że stowarzyszenie jest organizacją non profit nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków - chociażby w drodze obowiązkowych składek członkowskich - na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe. Na powyższe postanowienie Stowarzyszenie wniosło zażalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że Stowarzyszenie nie wykazało w przekonujący sposób, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym Należy podnieść przy tym, iż jeżeli w ocenie Sądu oświadczenie strony zawarte we wniosku okazałoby się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budziłoby wątpliwości to zgodnie z art. 255 powołanej wyżej ustawy strona na wezwanie Sądu jest obowiązana złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie Sąd z tego uprawnienia skorzystał wzywając wnioskodawcę o uszczegółowienie danych dotyczących sytuacji majątkowej, poprzez wskazanie i udokumentowanie dochodów i wydatków w roku 2009, przedstawienie wyciągów z rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów świadczących o wysokości aktualnego zadłużenia i wysokości kwoty objętej egzekucją komorniczą. Należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że wnioskodawca nie przedstawił wiarygodnych dokumentów, które potwierdzałyby deklarowany obrót środkami finansowymi, a więc i wysokość obecnego zadłużenia. Za takie dokumenty nie można bowiem uznać pism sporządzonych przez samego skarżącego, niemających waloru dokumentów księgowych. Słusznie wątpliwości Sądu budzi również analiza kwot deklarowanych wpływów i strat za poszczególne lata ubiegłe oraz rok 2009. Powyższe okoliczności oraz powtarzane oświadczenia o braku środków finansowych tworzą, trafnie zdaniem Sądu I instancji mało wiarygodny obraz rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącej organizacji. Należy ponadto zauważyć, że przyznanie skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy stanowiłoby de facto przeniesienie ciężaru prowadzenia działalności statutowej Stowarzyszenia na Skarb Państwa, podczas gdy Stowarzyszenie powinno było co do zasady przewidzieć środki na swoją działalność, w tym na prowadzenie bardzo licznych postępowań sądowych, co również może budzić uzasadnione wątpliwości co do ich celowości. W takiej sytuacji skoro ustalenie rzeczywistej sytuacji materialnej Stowarzyszenia okazało się w winy jego samego i pomimo wezwania do uzupełniania wniosku niemożliwe należy uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zasadnie zaskarżonym postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2009 r. odmówił przyznania Stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) postanowił zażalenie oddalić.