I SA/Wa 257/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Tarnowska Sędziowie Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędzia WSA Agnieszka Miernik (spr.) Protokolant Monika Chorzewska - Korczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lipca 2009 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia [...] "S." na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie udzielenia pozwolenia na przemieszczenie zabytkowego obiektu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...], po rozpoznaniu odwołania Stowarzyszenia [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] pozwalającą na przemieszczenie zabytkowego obiektu "[...]" Z. gm. R. w obręb [...] Kompleksu [...] w R. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: Zespół leśniczówki Z., gm. R. został wpisany do rejestru zabytków decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] lutego 2005 r. W skład tego zespołu wchodzą: budynek leśniczówki, drewniana stodoła, murowany budynek gospodarczy – obora i budynek tzw. pieca chlebowego. Zespół ten stanowi unikalny przykład osady leśnej charakterystycznej dla regionu M. Właściciel zespołu leśniczówki [...] z siedzibą w R. w dniu 7 grudnia 2007 r. wniosło o wydanie pozwolenia na przeniesienie zespołu leśniczówki Z. w obręb [...] Kompleksu [...] w R. Kierownik Delegatury w E., działający z upoważnienia Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] pozwolił na przemieszczenie zabytkowego obiektu "[...]" Z. gm. R. w obręb [....] Kompleksu [...] w R. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że pogarszający się stan techniczny obiektu oraz jego penetracje przez osoby trzecie wymusza podjęcie niezwłocznych działań dających szanse na uratowanie zabytku. Wieloletnie działania i wysiłki służb konserwatorskich w celu wyremontowania i zaadaptowania ww. zabytkowego zespołu leśniczówki nie przyniosły pożądanego rezultatu. Wskazano także, że zespół ten nie jest przewidziany przez właściciela do zagospodarowania "in situ". Organ uznał za zasadny argument właściciela zabytku, iż wydawanie środków publicznych na obiekt, który będzie nie zagospodarowany i nie użytkowany oznaczałoby marnotrawienie publicznych środków. Ponadto wskazano, że teren, na którym usytuowany jest zabytkowy zespół przewidziany jest w programie "[...]" do zalesienia jako ostoja rzadkiej fauny i flory. Dostęp do obiektu jest utrudniony co powoduje problemy z jego monitorowaniem. Stan taki stwarza zagrożenie dewastacji i pożaru obiektu i lasu. W ocenie organu przeniesienie zabytku do kompleksu Wyłuszczarni [...] pozwoli na jego uratowanie i udostępnienie w celach edukacyjnych i turystycznych oraz zdobycie środków finansowych na jego odrestaurowanie. Stowarzyszenie [...] z siedzibą w K. wniosło odwołanie od powyższej decyzji wskazując, że w skład zabytkowego zespołu – najstarszej, nieprzekształconej i kompletnie zachowanej osady leśnej w P. wchodzą, obok obiektów wpisanych do rejestru zabytków, niewielki cmentarzyk z grobami z XIX wieku oraz aleja dojazdowa i pomnikowe dęby rosnące wokół leśniczówki. W ocenie odwołującego się Stowarzyszenia translokacja wyłącznie obiektów kubaturowych oznaczać będzie zniszczenie wartości tego unikalnego zespołu, a przez wyrwanie z kontekstu samych budynków, utratę jego historycznych, kulturowych i naukowych wartości w regionie M. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego w wyniku rozpoznania odwołania decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] grudnia 2007 r. W uzasadnieniu swego stanowiska organ wskazał, że translokacja zabytków jest działaniem z zakresu ochrony zabytków, którego celem nadrzędnym jest uchronienie zabytku od całkowitego zniszczenia, stąd przemieszczenie zabytku może być dopuszczalne jedynie w przypadku, gdy wymaga tego zachowanie zabytku. Minister uznał, podobnie jak organ pierwszej instancji, że przemieszczenie ww. zabytkowego zespołu budynków jest możliwe do zaakceptowania ze stanowiska konserwatorskiego. Skargę na powyższą decyzję wniosło Stowarzyszenie [...] wnosząc o jej uchylenie i zarzucając organom brak staranności i wnikliwej analizy materiału dowodowego oraz naruszenie przepisów ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. W ocenie strony skarżącej zespół leśniczówki jest zbyt rozległy, aby mógł być przeniesiony na zwarty i niewielki "obręb zabytkowego kompleksu [...]". Spowoduje to także zmiany w otoczeniu zabytku - kompleksu Wyłuszczarni [...] - również wpisanym do rejestru zabytków w celu ochrony walorów widokowych kompleksu Wyłuszczarni i zabezpieczeniu jej przed szkodliwym oddziaływaniem czynników zewnętrznych. Skarżące Stowarzyszenie zauważyło, że służby konserwatorskie mają szerokie kompetencje do działania w celu ratowania zabytku zagrożonego zniszczeniem i nie muszą uciekać się do sposobu najbardziej radykalnego. Wskazano także, że oderwanie obiektów kubaturowych od całości otoczenia oznaczać będzie trwałe zniszczenie tego unikalnego zespołu. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu decyzji. Do akt sprawy wpłynęło również pismo uczestnika postępowania Nadleśnictwa M. w R. z dnia 7 lipca 2009 r., zawierające odpowiedź na skargę. W piśmie podniesiono, że dostęp do leśniczówka Z. jest bardzo utrudniony ze względu na jej położenie oraz że teren ten płożony w strefie objętej ochroną "[...]". Wskazano, że przywrócenie zespołu leśniczówki do stanu pierwotnego wymaga znacznych nakładów finansowych i ponoszenia stałych kosztów dozoru. Wyjaśniono, że przemieszczenie zabytkowego zespołu ma nastąpić nie na teren wyłuszczarni nasion a w obręb tego kompleksu, tj. na działkę zlokalizowaną po przeciwnej stronie drogi krajowej relacji R. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Rozpatrując zatem w tym kontekście niniejszą skargę Sąd doszedł do przekonania, że była ona zasadna. Nie przesądzając - na tym etapie sprawy - o prawidłowości merytorycznej zaskarżonych decyzji, trzeba stwierdzić, że naruszają one przepisy procedury administracyjnej. Podstawę materialnoprawną, na której zostały oparte oba rozstrzygnięcia, stanowiły m. in. przepisy art. 4 pkt 1 i art. 36 pkt 6 i 11 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568 ze zm. ). Zgodnie z tymi przepisami ochrona zabytków polega, w szczególności, na podejmowaniu przez organy administracji publicznej działań mających na celu zapewnienie warunków prawnych, organizacyjnych i finansowych umożliwiających trwałe zachowanie zabytków oraz ich zagospodarowanie i utrzymanie. Przemieszczanie zaś zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru oraz podejmowanie innych działań, które mogłyby prowadzić do naruszenia substancji lub zmiany wyglądu zabytku wpisanego do rejestru wymaga pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków. Przepisy powyższe zawierają ogólną, wręcz ramową regulację i w związku z tym zachodziła konieczność, aby organ - wydając decyzję w konkretnej sprawie - powołując się na ww. przepisy - dokonał jednocześnie ich odpowiedniej interpretacji. Wskazane przepisy bowiem pozwalają na przemieszczanie zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru odsyłając do działania mającego na celu zapewnienie odpowiednich warunków umożliwiających trwałe zachowanie substancji zabytku oraz jego zagospodarowanie i utrzymanie. W ocenie Sądu, powody stosowania sposobu ochrony zabytków polegające na przemieszczeniu zabytku wpisanego do rejestru powinny mieć charakter obiektywny. Powinny to być takie okoliczności, które wskazują, że pozostawienie zabytku w jego dotychczasowym miejscu nie jest możliwe ze względu na przykładowo planowaną inwestycję, zmianę ukształtowania terenu czy brak możliwości zachowania jego substancji w dotychczasowych warunkach. Tymczasem argumenty wskazane przez organy administracyjne przemawiające za przemieszczeniem zespołu leśniczówki Z. opierają się głównie na finansowych kwestiach związanych utrzymaniem zabytku. Jest to jednak argument natury ekonomicznej a nie prawnej. Trudno uznać za właściwy argument stan obiektu, który wynika z braku odpowiednich działań w zakresie w ochrony i opieki nad zespołem leśniczówki Z. przez jego właściciela – Lasy Państwowe. Nie jest również przeszkodą w zapewnieniu właściwej opieki brak planów zagospodarowania obiektu przez jego właściciela ani też położenie zabytku w lesie, gdyż jest to przecież leśniczówka. Chybiony wydaje się argument, iż teren ten przeznaczony został do zalesiania w programie "[...]". Nie przemawia za tą formą ochrony zabytków także kwestia finansowania utrzymania zabytku ze środków publicznych, skoro w decyzji nie wyjaśniono jaki podmiot będzie finansował utrzymanie zabytku po przeniesieniu w obręb [...] Kompleksu [...] w R. ani dlaczego dopiero przeniesienie zabytku pozwoli na zdobycie środków finansowych na jego odrestaurowanie. Sprecyzowania wymaga również określenie miejsca, do którego planowano przeniesienie zabytkowych obiektów, gdyż określenie "w obręb" jest zbyt ogólne i słusznie może budzić zastrzeżenia podniesione w skardze. Nie bez znaczenia pozostają argumenty skargi dotyczące unikalnego charakteru zespołu leśniczówki Z., jako osady leśnej, która wpisuje się w krajobraz kulturowy regionu. Organy orzekające nie odniosły się do podnoszonych w postępowaniu przez Stowarzyszenie [...] kwestii dotyczących tego, że w skład zespołu wchodzi niewielki cmentarz, aleja dojazdowa i pomnikowe dęby. Zważyć trzeba bowiem, że zabytek jest nierozdzielny od historii, której jest świadectwem, i od otoczenia, w którym jest położony. A zatem przemieszczenie zabytku w całości lub części nie może być dopuszczalne, chyba że wymaga tego zachowanie zabytku lub usprawiedliwiają je względy na nadrzędny interes. Konieczne w związku z tym jest, aby w indywidualnej sprawie zostało wykazane dlaczego w tej konkretnej sytuacji ochrona zabytku musi być realizowana w formie przemieszczenia obiektów wskazanych w decyzji. Jeśli zatem, w przedmiotowej sytuacji służby konserwatorskie uważały, że najkorzystniejszą formą ochrony zabytku – zespołu leśniczówki Z. jest przemieszczenie obiektów, winny dokładne wskazać na czym opierały swój pogląd, tak by wydana decyzja nie sprawiała wrażenia dowolności czy kierowania się interesem wyłącznie jednej strony. W przedmiotowej sprawie zabrakło właśnie rzetelnego uzasadnienia stanowiska organów. Zauważyć należy, że w rozpoznawanej sprawie decydujące znaczenie mają kwestie finansowe związane z utrzymaniem zabytkowych obiektów zespołu leśniczówki. Wprawdzie wykraczają one poza przedmiot rozstrzygnięcia w sprawach związanych z ochroną zabytków, jednakże wspomnieć należy, że wysiłki skarżącego Stowarzyszenia podejmowane w celu uratowania tego unikatowego zabytkowego zespołu powinny zmierzać do wspierania jego właściciela w zapewnieniu warunków umożliwiających trwałe zachowanie tego zabytku, zgodnie z celami Stowarzyszenia zadeklarowanymi w statucie Biorąc w związku z tym powyższe pod uwagę Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca naruszają przepisy art. 7, 8, 77 i 107 § 3 k.p.a. i z tego powodu - z mocy przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - orzekł jak w sentencji.