I SA/Gd 231/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędziowie Sędzia NSA Sławomir Kozik (spr.), Sędzia NSA Alicja Stępień, Protokolant Sekretarz Sądowy Beata Jarecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 21 lipca 2009 r. sprawy ze skargi G. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 stycznia 2009 r. nr [....] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych składek oddala skargę. UZASADNIENIE: Decyzją z dnia 7 lipca 2008 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił G. K. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres lipiec, sierpień 1999 r., od października 1999 r. do września 2002 r., od listopada 2002 r. do marca 2008 r., należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne lipiec, sierpień 1999 r., od października 1999 r. do września 2002 r., od listopada 2002 r. do września 2003 r., za kwiecień, wrzesień, październik 2004 r., styczeń, luty, grudzień 2005 r., od marca do listopada 2006 r., od stycznia do listopada 2007 r., luty i marzec 2008 r., należności z tytułu składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres lipiec, sierpień 1999 r., od października 1999 r. do września 2002 r., od listopada 2002 r. do marca 2008 r., Po rozpoznaniu wniosku G. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 14 stycznia 2009 r. utrzymał w mocy decyzję odmawiającą umorzenia opisanych wyżej należności. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że w myśl art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 z późn. zm.) należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Organ podkreślił, że przypadki całkowitej nieściągalności określa ustawa i są to sytuacje, gdy: dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe (...), nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ordynacji podatkowej; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Organ odwoławczy podzielił pogląd organu pierwszej instancji, że w niniejszym przypadku nie można stwierdzić braku całkowitej nieściągalności, ponieważ dokonano zabezpieczenia należności poprzez wpis hipoteki obciążając lokal mieszkalny wnioskodawcy położony w G. , przy ul. [...]. Organ ten wyjaśnił, że przepisy przewidują możliwość umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, do czego upoważnia art. 28 ust. 3a i 3b ww. ustawy. W myśl § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365). Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ odwoławczy podkreślił, że ponownie dokonano analizy sytuacji ekonomicznej wnioskodawcy i jego bliskich, na podstawie której ustalono, że w skład gospodarstwa domowego wchodzą trzy osoby: zobowiązany, niepracująca żona i studiująca córka. Starsza córka wnioskodawcy usamodzielniła się po dacie złożenia wniosku o umorzenie zaległości, a z analizy jej konta ubezpieczonego wynika, że w lipcu 2008 r., jej wynagrodzenie wynosił [...],- zł miesięcznie. Wydatki rodziny finansowane są z dobrowolnych datków ojca małżonki przekazującego rodzinie około [...],- zł miesięcznie i sumy [...],- zł przekazywanych przez starszą córkę. Organ oceniając sytuację zdrowotną i ekonomiczną płatnika oraz jego rodziny stwierdził, że nie jest ona łatwa i spłacanie zaległości w obecnym stanie mogłoby spowodować ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Organ podkreślił, że nie kwestionuje skomplikowanej sytuacji materialnej wnioskodawcy i z tego względu nie prowadzi obecnie postępowania egzekucyjnego wobec wnioskodawcy. Organ stanął na stanowisku, że nie jest wykluczone, iż w przyszłości sytuacja materialna skarżącego ulegnie zmianie i należności zostaną spłacone przynajmniej w części, choćby w postaci dogodnego układu ratalnego. Organ podkreślił, że nawet w przypadku upływu terminu przedawnienia przedmiotowe zaległości mogą zostać wyegzekwowane z przedmiotu hipoteki. Ostatecznie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stanął na stanowisku, że w świetle przywołanych przepisów prawnych obowiązany jest do podtrzymania stanowiska wyrażonego w decyzji z dnia 7 lipca 2008 r. W skardze na powyższą decyzję G. K. wniósł o uchylenie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczącej kwoty [...] zł z tytułu naliczonych składek ubezpieczeniowych za lata 1999 - 2008 i zaliczenie tego okresu jako nieskładkowego. W przypadku nieuwzględnienia tego żądania skarżący wnosił o obliczenie należnych składek ubezpieczeniowych za lata 2003-2008 według faktycznego przychodu wykazywanego w deklaracjach podatkowych po zaliczeniu kosztów eksploatacji samochodu i zapłaconego podatku i tak naliczone składki rozłożyć na dogodne raty bez odsetek płatne od daty otrzymania przez wnioskodawcę stałych dochodów, oddalenie roszczenia w kwocie [...] z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego, które zostało uregulowane zgodnie z pismem z dnia 20 maja 2008 r., wykreślenie wpisu hipoteki z księgi wieczystej, ponieważ dokonano go bez prawomocnej decyzji. Skarżący zakwestionował należność ZUS z tytułu składek na Fundusz Pracy i FGŚP, ponieważ z chwilą likwidacji działalności gospodarczej nie uzyskał żadnych świadczeń, jako osoba bezrobotna. Skarżący zgłosił w skardze powództwo wzajemne żądając zasądzenia na jego rzecz należności z tytułu zasiłku rodzinnego w kwocie 5.472,- zł oraz kwoty 39.900,- zł tytułem zadośćuczynienia za wyrządzoną szkodę psychiczną i moralną. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko, wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności zaskarżonych decyzji z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., określanej dalej jako p.p.s.a). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi. Jego wykładnia wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony granicą praw i obowiązków Sądu wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Powyższe oznacza, że Sąd może poddać kontroli wyłączenie rozstrzygnięcie będące przedmiotem zaskarżenia, to jest, w niniejszym przypadku, decyzję w przedmiocie umorzenia istniejących zaległości z tytułu składek ubezpieczeniowych. Sąd zaś nie jest uprawniony w niniejszym postępowaniu do weryfikacji prawidłowości naliczenia składek przez ZUS, zasadności dokonania wpisu hipoteki, rozłożenia istniejącego zadłużenia na raty. Kognicja Sądu wyklucza również rozpoznanie zgłoszonego w skardze żądania, określonego przez skarżącego jako powództwo wzajemne. Mając powyższe na względzie, Sąd uznał, że w ustalonym stanie faktycznym skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego i procesowego, co upoważniałoby Sąd do jej uchylenia w całości lub w części, w oparciu o powołany powyżej przepis art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd uznał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych trafnie rozpoznawał wniosek skarżącego w świetle przesłanek wymienionych w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Zdaniem Sądu organ prawidłowo skonstatował, że w niniejszym przypadku brak podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności, ponieważ nie występuje żadna z sytuacji określona ustawą, (dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe (...), nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ordynacji podatkowej; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne). Organ rozważał także możliwość uwzględnienia wniosku w oparciu o regulację art. 28 ust. 3a ww. ustawy, który dopuszcza możliwość umorzenia, mimo braku przesłanki całkowitej nieściągalności, należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami, w sytuacji, gdy przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Szczegółowe zasady umarzania należności w opisanym trybie zawiera § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), wedle którego Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zdaniem Sądu podkreślić należy, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia wydane na podstawie cytowanego przepisu ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że do organu administracji państwowej należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy. To od decyzji organu zależy, czy uzna, że w konkretnej sprawie zachodzą przesłanki, o których mowa w tym przepisie tj. ważny interes osoby zobowiązanej. Jednocześnie podkreślić należy, że ich wystąpienie nie determinuje pozytywnej decyzji organu, albowiem jest on uprawniony, a nie zobowiązany do rozważenia, czy w ogóle, a jeżeli tak, to w jakiej części, zaległość może być umorzona. Uznanie administracyjne nie oznacza zupełnej dowolności sposobu rozstrzygnięcia wniosku o umorzenie, jednak kontrola legalności tego rozstrzygnięcia przez sąd administracyjny jest w tym wypadku ograniczona. Sprowadza się ona w istocie do badania legalności przeprowadzonego w sprawie postępowania dowodowo - wyjaśniającego i poprawności oceny dokonanej na podstawie stanu faktycznego sprawy. Sądowa kontrola decyzji o charakterze uznaniowym obejmuje więc samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, ale nie rozstrzygnięcie, będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była wyżej mowa. Skoro bowiem Sąd dokonuje wyłącznie kontroli legalności zaskarżonej decyzji, nie jest władny wkraczać w sferę uznania organów administracji. Sąd nie jest zatem uprawniony, ani do oceny słuszności, ani celowości zaskarżonej decyzji. Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w opisanych powyżej ramach, Sąd doszedł do przekonania, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, dokonując koniecznych ustaleń w sprawie, nie dopuścił się naruszenia prawa procesowego i ustalenia te są wystarczające do merytorycznego załatwienia wniosku o umorzenie zaległości z tytułu składek. Dokonanej ocenie tego stanu faktycznego nie można zarzucić dowolności, Mając powyższe względy na uwadze Sąd uznał, że organ odwoławczy, podejmując zaskarżoną decyzję, nie wykroczył poza granice przyznanego mu uznania administracyjnego. Zaskarżona decyzja została wydana po rozpatrzeniu przez organ odwoławczy wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, poddano ocenie racje, na które powołał się skarżący. Sąd doszedł więc do przekonania, że rozstrzygnięcie mieści się w ramach przyznanego organom uznania administracyjnego. W sytuacji zaś, gdy organy administracji wszechstronnie rozważyły i oceniły wszystkie aspekty faktyczne i prawne, a w wyniku tej oceny podjęta została decyzja mieszcząca się granicach uznania administracyjnego Sąd nie znalazł podstaw do stwierdzenia jej niezgodności z prawem. W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi oddalił ją na mocy art. 151 p.p.s.a.