I SA/Po 512/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący NSA Stanisław Małek Sędziowie NSA Włodzimierz Zygmont(spr.) WSA Szymon Widłak Protokolant st. sekr. sąd. Kamila Kozłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lipca 2009r. sprawy ze skargi B.B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia wysokości kwoty nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności wynikającej z dokonanego zajęcia wierzytelności oddala skargę /-/S. Widłak /-/S. Małek /-/W. Zygmont 1 Sygn. akt I SA/Po 512/09 UZASADNIENIE Naczelnik Urzędu Skarbowego P.- G. postanowieniem z dnia [...]listopada 2008 r. nr [...] na podstawie art. 17 § 1 i 2, art. 71 a w zw. z art. 89 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) - dalej: p.e.a. określił zobowiązanemu B.B. na sumę [...]zł wysokość kwoty nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności wynikającej z dokonanego zajęcia wierzytelności. Z uzasadnienia postanowienia wynika, że w toku postępowania egzekucyjnego dokonał zajęcia wierzytelności przysługującej zobowiązanemu od kontrahenta B.B. z/s P. W zawiadomieniach o zajęciu wezwał jednoczenie dłużnika zajętej wierzytelności do złożenia oświadczenia czy uznaje zajęcia wierzytelność oraz czy przekaże ją na poczet dochodzonej w toku egzekucji należności. Na powyższe dłużnik nie udzielił jednoznacznej odpowiedzi oraz nie przekazał tutejszemu organowi egzekucyjnemu żadnych kwot. Z informacji B.B. w okresie 10.11.2006 r. - 7.03.2008 r. wynikało, iż W.B. jest zatrudniony w firmie B.B. na podstawie umowy o pracę i otrzymuje wynagrodzenie w kwocie wolnej od potrąceń. Wobec tego organ egzekucyjny przeprowadził w 2008r. kontrolę u dłużnika zajętej wierzytelności ustalając, że w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej zobowiązany W.B. - (firma " O. " z/s P.) wystawił faktury VAT, których odbiorcą, był B.B. (firma "P" z/s P.) na łączną kwotę [...]zł. Jednoczenie ustalono, że w wyniku wzajemnych rozliczeń pomiędzy podmiotami do zapłaty przez dłużnika zajętej wierzytelności na rzecz zobowiązanego pozostaje jako wymagalna kwota [...]zł. W zażaleniu B.B. wniósł o stwierdzenie nieważności powyższego postanowienia, któremu zarzucił wadę z art. 156 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.) - dalej: k.p.a., oraz naruszenie art. 22 § 2 p.e.a. poprzez naruszenie właściwości miejscowej organu podatkowego oraz organu egzekucyjnego. Rozwijając argumentację zażalenia stwierdził, że organem właściwym miej- 2 scowo dla zobowiązanego w zakresie podatku od towarów i usług jest Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego W.–Ś., natomiast w zakresie podatku dochodowego Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego W.-Ś. Oznacza to , iż Naczelnik Urzędu Skarbowego P.-G. nie był właściwy do wystawienia tytułów wykonawczych. Jednocześnie dłużnik zajętej wierzytelności zakwestionował właściwość miejscową organu egzekucyjnego i wskazał, że zobowiązany nie posiada żadnego miejsca zamieszkania. W związku z powyższym organem egzekucyjnym właściwym miejscowo jest Naczelnik urzędu skarbowego W.–Ś. Dyrektor Izby Skarbowej na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 k.p.a. oraz art. 17, art. 18 i art. 71 a p.e.a. po rozpatrzeniu zażalenia postanowił utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu postanowienia podał, że za niedopuszczalny uznaje zarzut dłużnika zajętej wierzytelności w zakresie właściwości miejscowej organu podatkowego. Zgodnie z treścią art. 29 § 1 p.e.a. organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. W sprawach podatkowych właściwość organu podatkowego ustalana jest w toku postępowania podatkowego, a nie w trakcie postępowania egzekucyjnego. Sprawdzanie w toku postępowania egzekucyjnego właściwości organu podatkowego byłoby badaniem zasadności i wymagalności obowiązku. W sprawie uprawnionym do kwestionowania zasadności dochodzonego obowiązku - jednakże we właściwym trybie - był sam zobowiązany. Dłużnik zajętej wierzytelności nie posiada legitymacji prawnej do składania zarzutu na prowadzone postępowanie egzekucyjne, w myśl art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym, przy czym uprawnienie do jego złożenia przysługuje wyłącznie zobowiązanemu, o czym stanowi art. 27 p.e.a. ). W niniejszej sprawie W.B. w składanych zeznaniach podatkowych podawał adres: P. ul. [...] jako główne miejsce prowadzenia działalności (siedzibę). Egzekwowane należności związane są z prowadzona działalnością gospodarczą pod firmą "O" – W.B. Wyżej wskazany adres figuruje również w rejestrze Ewidencji Działalności Gospodarczej Urzędu Miasta P. Zgodnie z treścią art. 22 § 2 p.e.a. właściwość miejscową organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego, z zastrzeżeniem art. 22 § 3 p.e.a. 3 W skardze B.B. domagał się uchylenia powyższego postanowienia oraz zasądzenia na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania, według norm przepisanych. Postanowieniu zarzucił naruszenie art. 29 § 1, art. 22 § 2 p.e.a. w związku żart. 19 k.p.a., art. 156 § 1 pkt 1 w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 22 § 2 oraz art. 71 a § 9 zdanie ostatnie p.e.a. Uzasadniając skargę stwierdził, że bezpodstawne jest uznanie za niedopuszczalny zarzut dłużnika zajętej wierzytelności w zakresie właściwości miejscowej organu podatkowego. Zgodnie z 29 § 1 p.e.a. organ egzekucyjny ma badać możliwość prowadzenia egzekucji w zakresie wymagań formalnych i prawnych, które pozwalają na prowadzenie samej egzekucji nie może natomiast badać zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Przepis ten składa się z dwóch członów i należy uznać, że istnieją takie zasady badania dopuszczalność egzekucji administracyjnej, które jednocześnie nie stanowią badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Zatem dopuszczalność egzekucji administracyjnej to zbadanie przez organ egzekucyjny z urzędu przyzwolenia w aspekcie przesłanek podmiotowo-prawnych, co do możliwości prowadzenia egzekucji. Jeżeli organ posiada wiedzę, tub został poinformowany przez zobowiązanego lub innych uczestników postępowania egzekucyjnego, że tytuł pochodzi od organu podatkowego niewłaściwego w sprawie - zobowiązany jest do niepodejmowania egzekucji. Organ egzekucyjny dopuszczając do egzekucji w stosunku do zobowiązanego, staje się również z mocy prawa organem egzekucyjnym właściwym dla dłużnika zajętej wierzytelność, skoro zatem ustawodawca wyposażył dłużnika w określona środki prawne w postaci zażalenia na postanowienia, o którym mowa w art. 71 a § 1 p.e.a., to przyznał mu również wszelkie prawa wynikające z tego faktu, w tym również możliwość powołania się na przepisy art. 29 § 1 z tej ustawy. Naczelnik Urzędu Skarbowego P. –G., rzekomo właściwy dla zobowiązanego, w piśmie z dnia 26.02.2009 r. oraz 6.03.2009 r. uznał od dnia 1.11.2006r. swoją niewłaściwość miejscową w zakresie podatku VAT przesłał deklaracje za ten okres a także dokumenty ewidencyjne do organu właściwego, tj. Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego W.-Ś. Natomiast w piśmie z dnia 18.03.2009 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego P.-G. uznał swą niewłaściwość miejscową w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych od dnia 01.11.2006 r. i przesłał deklaracje za ten okres a także dokumenty ewidencyjne do organu właściwego tj. Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego W.-Ś. 4 Błędne jest zdaniem skarżącego stanowisko organu odwoławczego stwierdzające, że dłużnik zajętej wierzytelności nie posiada legitymacji prawnej do składania zarzutu naruszenia właściwości miejscowej przez organ egzekucyjny. Dłużnikowi zajętej wierzytelności, przysługuje w świetle art. 71 a § 9 zdanie ostatnie p.e.a. w zw. z art. 15 tejże ustawy, a także w związku z art. 126 w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. -uprawnienie do podniesienia zarzutu braku właściwości miejscowej organu egzekucyjnego w ramach stwierdzenia nieważności postanowienia. Przepis art. 71 a § 9 p.e.a. stanowi, że jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty , a na postanowienie w sprawie wysokości nieprzekazanej kwoty przysługuje zażalenie. Ponieważ przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie regulują, kwestii zażaleń, zgodnie z art. 18 tejże ustawy mają tu odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Przepis art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości. W związku z zarzutami naruszenia przepisów o właściwości miejscowej organu egzekucyjnego, skarżący podał, że art. 22 § 2 p.e.a. wynika, że organ egzekucyjny w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości winien ustalić swa właściwość miejscowa według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego. Miejsce zamieszkania odnosi się do wszelkich osób fizycznych, zaś siedziba do wszelkich podmiotów prawa handlowego. Właściwość miejscowa np. w podatku dochodowym od osób fizycznych, dla przedsiębiorców - osób fizycznych, ustala się na podstawie ich miejsca zamieszkania a nie siedziby przedsiębiorcy. Zobowiązany do zapłaty podatku W.B., od dłuższego czasu informował organ, do którego składał deklaracje, że nie posiada miejsca zamieszkania, które rozstrzyga właściwość miejscowa zarówno w podatku od towarów i usług, jak również w podatku dochodowym. Organ egzekucyjny podobnie jako organ podatkowy zobowiązany jest w takim wypadku zwrócić się do zobowiązanego z wnioskiem o wyjaśnienie, aby rozstrzygnąć swa właściwość miejscowa i albo podjąć postępowanie egzekucyjne albo stwierdzić swa niewłaściwość i przekazać sprawę na podstawie przepisów art. 65 § 1 k.p.a. do organu właściwego. Jak to już sygnalizowano organ podatkowy w stosunku do podatku od towarów i usług oraz podatku dochodowego 5 od osób fizycznych uznał swoja niewłaściwość miejscowa w sprawie i przekazał akta sprawy do organów właściwych w poszczególnych podatkach. Przyjęta przez organ podatkowy data utraty właściwości miejscowej jako 1.11.2006 r. jest błędna i trwają dalsze ustalenia w zakresie przyjęcia prawidłowej daty utraty miejsca zamieszkania, tj. 25.09.2002 r. Utrata właściwości nie nastąpiła po wszczęciu egzekucji, lecz ze skutkiem ex tunc. Skoro zatem o właściwość organu egzekucyjnego rozstrzyga miejsce zamieszkania zobowiązanego jako osoby fizycznej, podobnie jak w przypadku właściwości organów podatkowych, to brak racjonalnych przesłanek aby uznać, że ten sam organ w postaci Naczelnika Urzędu Skarbowego P.-G., jest niewłaściwy w sprawach zobowiązań podatkowych, lecz jest właściwy w sprawie egzekucyjnej. Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi, jako niezasadnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie nie narusza art. 71 a w zw. z art. 89 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dokonując zajęcia wierzytelności przysługującej zobowiązanemu od kontrahenta B.B. organ egzekucyjny jednoczenie dopełnił obowiązku wezwania dłużnika zajętej wierzytelności do złożenia oświadczenia czy uznaje zajęcia wierzytelność oraz czy przekaże ją na poczet dochodzonej w toku egzekucji należności. Nie budzi zastrzeżeń dokonana przez organ egzekucyjny ocena postawy dłużnika zajętej wierzytelności a mianowicie, że odpowiedź była niejednoznaczna. Niespornym jest, ponadto, że dłużnik nie przekazał organowi egzekucyjnemu żadnych kwot. Prawidłowo postąpił więc organ egzekucyjny przeprowadzając w 2008r. kontrolę u B.B. jako dłużnika zajętej wierzytelności. Ustalenia faktyczne kontroli dały bowiem podstawę do trafnego stwierdzenia, że niespornie ( wynik wzajemnych rozliczeń pomiędzy podmiotami) nieprzekazana kwota wynosi [...]zł. Ponadto pozwoliła na stwierdzenie, że dłużnik bezpodstawnie uchyla się od jej zapłaty. Dłużnik nie podał żadnych racjonalnych powodów uchylania się od wykonania zajęcia. Wprawdzie organ egzekucyjny otrzymał oświadczenie z dnia 28 maja 2008r. , w którym twierdzi, że powodem nieprzekazywania należności na konto organu egzekucyjnego, było błędne potraktowanie wszystkich zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego , jako zajęcie wynagrodzenia, to jednak nie zostało ono podpisane wła- 6 snoręcznie przez dłużnika, lecz z jego upoważnienia i nieczytelnie przez inną osobę. Takiemu dokumentowi nie przysługuje domniemanie zgodności z prawdą, co dla sprawy oznacza jedynie tyle, że oświadczenie złożyła osoba, która je podpisała, a nie dłużnik. W takim razie - co do zasady - wydanie postanowienia określającego zobowiązanemu B.B. kwotę nieprzekazanej zajętej wierzytelności było konieczne i uzasadnione. Za chybiony, albowiem niedopuszczalny w postępowaniu egzekucyjnym należy uznać zarzut dłużnika zajętej wierzytelności w zakresie właściwości miejscowej organu podatkowego. Tego rodzaju kontrola jest niedopuszczalna z uwagi na treść art. 29 § 1 p.e.a. Uprawnionym do kwestionowania zasadności dochodzonego obowiązku jednakże we właściwym trybie jest sam zobowiązany, o czym stanowi art. 27 ustawy. Dłużnik zajętej wierzytelności nie posiada legitymacji prawnej do składania tego typu środka zaskarżenia. W sprawie uprawnionym do kwestionowania zasadności dochodzonego obowiązku - jednakże we właściwym czasie i trybie - był sam zobowiązany. W sprawach podatkowych właściwość organu podatkowego jest ustalana w toku postępowania podatkowego (wymiarowego), a nie w trakcie postępowania egzekucyjnego. Inaczej mówiąc, strona postępowania podatkowego może kwestionować właściwość organu podatkowego wyłącznie w postępowaniu podatkowym. Nie mniej odnosząc się do zarzutów podkreślić należy, że zgodnie treścią art. 22 § 2 p.e.a. właściwość miejscową organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 3 cytowanej ustawy. Sąd podziela pogląd wyrażany w literaturze przedmiotu, iż w przypadku gdy zobowiązanym jest przedsiębiorca - osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą i działalność ta jest prowadzona w siedzibie położonej w innej miejscowości niż miejsce zamieszkania tej osoby, o właściwości miejscowej organu egzekucyjnego prowadzącego egzekucję należności pieniężnych wobec takiego zobowiązanego przesądza miejsce położenia siedziby, w której prowadzona jest ta działalność. Zasada ta dotyczy wyłącznie egzekucji należności pieniężnych, przypadających od zobowiązanego w związku z prowadzona działalnością gospodarczą (por. D. Jankowiak [w] "Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz" , Unimex 2006 r.). Jako główne miejsce prowadzenia działalności (siedzibę) W.B. w składanych zeznaniach podatkowych podawał adres: P. ul. [...]. 7 Egzekwowane należności związane są z prowadzoną działalnością gospodarczą pod firmą "O." W.B. Wyżej wskazany adres figuruje również w rejestrze Ewidencji Działalności Gospodarczej Urzędu Miasta P. Z tych powodów Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku. za przebywającego /-/S. Małek /-/W. Zygmont na urlopie Sędziego Sz. Widłaka /-/S. Małek