IV SA/Gl 984/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant st. sekr. sąd. Magdalena Nowacka-Brzeźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lipca 2009 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki oddala skargę. Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...] Nr[...], wydaną na podstawie art. 104, 108 i 163 kpa oraz art. 88 ust. 1 pkt 2, art. 89 ust. 1, 2, 3, 4, 5 i 9, art. 106 ust. 1 i 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.), w związku z Rozporządzeniem Ministra Polityki Społecznej z dnia 23.12.2004 r. w sprawie udzielania pomocy na usamodzielnienie, kontynuowanie nauki oraz zagospodarowanie (Dz. U. z 2005 r. Nr 6, poz. 45 z późn. zm.), postanowił zmienić z dniem [...] decyzję nr [...] z dnia [...]w sprawie przyznania pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki w taki sposób, że pkt 1 otrzymał brzmienie: 1. przyznać Panu R. K. pomoc pieniężną na kontynuowanie nauki w wysokości 30.00 % kwoty ustawowej na okres od dnia 1 października 2007 r. do dnia 29 lutego 2008 r.; 2. wysokość świadczenia wynosi 494,10 zł miesięcznie; 3. w sytuacji, gdy realizacja świadczenia powinna nastąpić w ciągu 14 dni od daty doręczonej decyzji, nadać decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż w toku postępowania administracyjnego ustalono na podstawie zaświadczenia z Zespołu Szkół Ekonomicznych im. W. K. w K., że strona była słuchaczem Szkoły Policealnej nr [...] w okresie od 3 września do 7 września 2007 r. i w miesiącu wrześniu 2007 r. była nieobecna na 81 godzinach zajęć na 100 godzin, a nieobecności te nie zostały usprawiedliwione. Ponadto o zmianie szkoły strona nie poinformowała pracownika socjalnego. Organ zaakcentował, że zgodnie z art. 89 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej pomoc pieniężna na kontynuowanie nauki w wysokości 30 % podstawy miesięcznie przysługuje osobie usamodzielnianej kontynuującej naukę w gimnazjum, szkole podstawowej, szkole ponadgimnazjalnej lub szkole wyższej. Pomoc udzielana jest na czas nauki do czasu jej ukończenia. W konsekwencji uznano, że w miesiącu wrześniu strona nie kontynuowała nauki, ponieważ do szkoły Policealnej nr[...] w K. strona uczęszczała tylko przez 5 dni, natomiast naukę w [...] Nauczycielskim Kolegium Języków Obcych strona podjęła dopiero od dnia 1 października 2007 r., o czym nie poinformowała pracownika socjalnego. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł R. K. nie zgadzając się z motywami jej rozstrzygnięcia. Odwołujący wyjaśnił, że w miesiącu sierpniu wysłał dokumenty akredytacyjne do Szkoły Policealnej w K., na Uniwersytet [...] oraz do Kolegium Nauczycielskiego w S.. Nie mając pewności, czy zostanie przyjęty na studia rozpoczął naukę w Szkole Policealnej, do której uczęszczał do 7 września 2007 r., a po tym terminie z niej zrezygnował, gdyż otrzymał zawiadomienie o przyjęciu do Kolegium Nauczycielskiego w S. R. K. przyznał, że o zmianie szkoły nie informował organu z powodu nieznajomości przepisów prawa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...][...] Nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Zdaniem organu bezspornym jest, iż odwołujący w miesiącu wrześniu 2007 r. rozpoczął naukę w Szkole Policealnej nr [...] w Zespole Szkół Ekonomicznych w K. Jak wynika z zaświadczenia ze szkoły był on jej słuchaczem od 3 września 2007 r. do 7 września 2007 r. i w miesiącu wrześniu 2007 r. na liczbę 100 godzin lekcyjnych był obecny jedynie na 19 godzinach. Natomiast zgodnie z ustawą o pomocy społecznej pomoc pieniężną na kontynuowanie nauki i na usamodzielnienie i zagospodarowanie przyznaje się na czas nauki, do czasu jej ukończenia, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez osobę usamodzielnianą 25 lat. W ocenie Kolegium pojęcie czasu nauki jest utożsamiane z uczęszczaniem do szkoły, a dokładniej z posiadaniem statusu ucznia (studenta). Warunkiem przyznania pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki jest określenie w indywidualnym programie usamodzielnienia planu kontynuowania nauki oraz przedłożenie na początku każdego semestru zaświadczenia ze szkoły stwierdzającego kontynuowanie nauki. Wskazano, że na podstawie art. 109 ustawy o pomocy społecznej osoby korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej są obowiązane niezwłocznie informować o każdej zmianie ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń. Zdaniem organu II instancji odwołujący nie poinformował o zmianach sytuacji osobistej w trakcie pobierania pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki, w sytuacji gdy tej nauki faktycznie nie realizował, trudno bowiem uznać, iż kilkudniowy okres uczęszczania do szkoły jest kontynuowaniem nauki. W tej sytuacji w miesiącu wrześniu 2007 r. strona nie posiadała statusu ucznia (studenta) i nie poinformowała również o przerwaniu nauki, pobierając jednocześnie pomoc pieniężną na jej kontynuowanie. Oznacza to, że we wskazanym okresie stronie nie należała się przyznana pomoc, co musiało skutkować zmianę decyzji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach R. K. wniósł o jej uchylenie podnosząc, iż wydana decyzja jest dla niego niekorzystna i nie jest w stanie zwrócić otrzymanego świadczenia z uwagi na brak środków pieniężnych. Dodatkowo wskazał, że w złożeniu dokumentów na Uniwersytet [...] informował organ I i II instancji. Argumentował, iż nie mógł uczęszczać na zajęcia w szkole Policealnej, albowiem od 7 września 2007 r. został przyjęty do Kolegium Nauczycielskiego. Odpowiadając na skargę Kolegium nie znalazło podstaw do jej uwzględnienia i przytaczając dotychczasowo podnoszone argumenty wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie może być uwzględniona, a to głównie z powodu zawartego w art. 134 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1270 ze zm.), dalej określanego jako: "ppsa", zakazu reformationis in peius, a więc orzekania na niekorzyść strony skarżącej. Mianowicie sama zasada możliwości weryfikacji decyzji o przyznaniu świadczenia z pomocy społecznej nie może budzić wątpliwości. Przewiduje ją zastosowany przez organy administracyjne przepis art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, który dopuszcza zmianę lub uchylenie decyzji na niekorzyść strony bez jej zgody m.in. z przypadku pobrania nienależnego świadczenia. Stosownie do art. 6 pkt 16 tej ustawy świadczeniem takim jest także świadczenie pobrane wskutek niepoinformowania przez stronę o zmianie jej sytuacji materialnej lub osobistej. Odnośnie sytuacji osobistej chodzi oczywiście o okoliczności mające wpływ na przyznanie pomocy społecznej lub jej zakres. Niezależnie zresztą od kwestii nienależnego świadczenia tego rodzaju zmiana sytuacji osobistej pozwala na zastosowanie wymienionego art. 106 ust. 5. Zwrócić należy uwagę na to, że przepis ten przewiduje wydanie zarówno decyzji związanych, jak i uznaniowych. Omawiany przypadek dotyczący zmiany sytuacji osobistej odnosi się do tej pierwszej kategorii decyzji. Oznacza to, iż w razie wystąpienia owej zmiany sytuacji, decyzję należy zmienić lub uchylić – i to z chwilą, gdy taka zmiana nastąpiła. Ratio legis tego przepisu jest bowiem w tym, by pomoc społeczna obowiązywała tylko w czasie, w którym strona spełnia warunki jej przyznania. Nie chodzi zatem o decyzję konstytutywną w czystej postaci, aczkolwiek podział na decyzje deklaratoryjne i konstytutywne w prawie administracyjnym ma właściwie tylko teoretyczne znaczenie. Nie można więc przyjąć koncepcji, że decyzja związana z art. 106 ust. 5 cyt. ustawy ma działać ex nunc, a za wsteczny okres można ustalać należność z tytułu nienależnego świadczenia w trybie art. 104 ust. 3 tej ustawy. Prowadziłoby to bowiem do uznania za nienależne świadczeń pobranych w okresie obowiązywania decyzji jej przyznającej. Niewątpliwie występowałaby wówczas sprzeczność między tymi decyzjami, co nie jest do pogodzenia z wymogami państwa prawa. Z drugiej strony z konstrukcji nienależnego świadczenia wynika, że odnosi się ono do czasu, w którym faktycznie zostało ono pobrane, a więc także czasu poprzedzającego chwilę wydania decyzji z art. 104 ust. 3 cyt. ustawy. W konsekwencji należy przyjąć, że w przypadku pobrania nienależnego świadczenia, decyzja wydana na podstawie art. 106 ust. 5 tej ustawy winna obowiązywać ex tunc, a więc od chwili zdarzenia powodującego utratę przez stronę prawa do pobierania określonego świadczenia. W rozpatrywanej sprawie wystąpienie tego rodzaju zdarzenia nie ulega wątpliwości, bowiem skarżący w istocie potwierdza, że nie poinformował organu pomocy społecznej o rezygnacji z nauki w Szkole Policealnej Nr [...] w K., a fakt zakończenia tej nauki w dniu 7.IX.2007 r. potwierdza zaświadczenie wystawione przez tę Szkołę w dniu 13.III.2008 r. Bez znaczenia jest przy tym podnoszone w skardze twierdzenie, że przy ubieganiu się o rzeczoną pomoc skarżący informował o złożeniu dokumentów do kilku szkół, gdyż według art. 6 pkt 1b cyt. ustawy chodzi nie o informowanie o zamiarach, lecz o rzeczywistych zmianach sytuacji materialnej lub osobistej. Taka zmiana nastąpiła więc ostatecznie z chwilą rezygnacji z nauki w Szkole Policealnej Nr [...] w dniu 7.IX.2007 r. W tym miejscu należy przejść do oceny stanowiska organów administracyjnych, które uznały, iż to kilkudniowe uczęszczanie do wymienionej Szkoły nie może być zakwalifikowane jako kontynuacja nauki. Z punktu widzenia celu, jakiemu ma służyć pomoc na kontynuowanie nauki pogląd ten może być uznany za racjonalny. Jednakże cel ten nie jest tak rygorystycznie formułowany w samej ustawie, która np. w art. 89 ust. 8 pkt 2 dopuszcza dwukrotną, nieuzasadnioną zmianę szkoły na tym samym poziomie kształcenia, bez ujemnych konsekwencji w zakresie możliwości korzystania z przedmiotowej pomocy. Raczej należałoby się przychylić zatem do zarzutu skargi, sugerującej proporcjonalne obliczenie tej pomocy w stosunku do okresu odbytej nauki. Przemawia za tym art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej przewidujący sytuację, gdy uprawnienie do świadczenia nie obejmuje pełnego miesiąca. Uwzględnienie powyższego zarzutu prowadziłoby do uchylenia zaskarżonej decyzji. Nie jest to jednak możliwe z przyczyny wskazanej na początku niniejszych rozważań. Otóż w przypadku pobrania nienależnego świadczenia decyzja z art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej winna zawierać rozstrzygnięcie o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie – od dnia następnego po dniu, w którym nastąpiło zdarzenie powodujące utratę uprawnień. Tak więc należało uchylić decyzję pierwotną z dniem [...]. Tymczasem organy zmieniły ją w ten sposób, że co prawda nie przyznały pomocy za cały wrzesień 2007 r., ale przyznały ją od października 2007 r. do 29.II.2008 r. Było to rozstrzygnięcie nieprawidłowe. Pomoc na kontynuowanie nauki przyznawana jest bowiem na wniosek. Jeżeli zatem skarżący zrezygnował z nauki w szkole policealnej w dniu 7.IX.2007 r. i nie poinformował o tym fakcie oraz o dalszej kontynuacji nauki od dnia 1.X.2007 r., to z dniem 7.IX.2007 r. wygasło jego uprawnienie do pobierania omawianego świadczenia. Nowe świadczenie na kontynuowanie nauki mogłoby być mu przyznane więc dopiero po złożeniu nowego wniosku. Tymczasem z naruszeniem art. 106 ust. 3 i 5 organy orzekające z urzędu przyznały skarżącemu owo świadczenie wydając rozstrzygnięcie zmieniające zamiast uchylającego. Po ewentualnym uchyleniu zaskarżonej decyzji wadliwość ta musiałaby zostać usunięta. Wówczas skarżący co prawda uzyskałby świadczenie za wrzesień 2007 r., ale pozbawiony byłby świadczeń za dalszy okres objęty zaskarżoną decyzją. Sąd dopuścił możliwość zastosowania zakazu reformationis in peius uznając, że w okolicznościach sprawy porządek prawny nie został dotknięty takim naruszeniem prawa, które musi skutkować stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji. W szczególności skarżący od października 2007 r. rzeczywiście kontynuował naukę, a więc zaistniały główne materialnoprawne przesłanki nabycia prawa do przedmiotowej pomocy. Dlatego też na podstawie art. 151 w zw. z art. 134 § 2 ppsa orzeczono, jak w sentencji. SJ/