III SA/Wa 437/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Grażyna Nasierowska, Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Kleiber, Sędzia WSA Hieronim Sęk (sprawozdawca), Protokolant Ewa Chojnacka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lipca 2009 r. sprawy ze skargi "M." sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w P. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] z dnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległych wpłat oraz odsetek na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okres od stycznia 2000 r. do grudnia 2003 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] września 2008 r., nr [...], 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości, 3) zasądza od Ministra Pracy i Polityki Społecznej na rzecz "M." sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w P. kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. 1. Pełnomocnik spółki M. sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w P. (dalej: "Spółka" lub "Skarżąca") pismem z dnia 14 października 2005 r. wystąpił o umorzenie zadłużenia z tytułu obowiązkowych wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: "PFRON"). Wskazał, że Spółka od dwóch lat nie prowadzi działalności gospodarczej, w lutym 2005 r. została rozwiązana, a we wrześniu 2005 r. otwarto jej likwidację. Nie posiada ona majątku. 2. Prezes Zarządu PFRON (dalej: "Prezes PFRON") decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. odmówił umorzenia zaległych wpłat na PFRON oraz odsetek za miesiące od stycznia 2000 r. do grudnia 2003 r. W wyniku wniesionego odwołania, Minister Pracy i Polityki Społecznej (dalej: "Minister PiPS") uchylił ww. decyzję i przekazał sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. 3. Prezes PFRON kolejną decyzją z dnia [...] września 2008 r. umorzył postępowanie w zakresie umorzenia wpłat na PFRON wraz z odsetkami za okres obejmujący miesiące od stycznia do listopada 2000 r. oraz odmówił umorzenia takich wpłat wraz z odsetkami za miesiące od grudnia 2000 r. do grudnia 2003 r. Ustalił, że Spółka rozpoczęła działalność w 1992 r. a zaległości we wpłatach na PFRON powstały na skutek uchylania się Spółki od obowiązku ich uiszczania we wskazanym okresie. W 2000 r. Spółka dokonała remontu przychodni, dostosowując ją do potrzeb osób niepełnosprawnych, zakupiła wiele urządzeń medycznych. Na remont uzyskała kredyt, którego spłatę zakończyła w dniu 16 listopada 2001 r. Przeprowadzenie ww. inwestycji, rezygnacja przez strategicznego kontrahenta z korzystania z usług Spółki oraz wypowiedzenie umowy najmu lokalu spowodowały utratę jej płynności finansowej i niewypłacalność. Ponadto w 2007 r. i drugim kwartale 2008 r. Spółka odnotowała stratę. W ocenie Prezesa PFRON powyższe okoliczności wskazujące na trudną sytuację finansową Spółki oraz prowadzenie jej likwidacji nie mogą stanowić przesłanek wystarczających do umorzenie zaległości powstałych w latach 2000-2003. Podjęcie bowiem działalności gospodarczej zawsze wiąże się z ryzykiem co do osiąganych wyników i zawsze winno uwzględniać obciążenia publicznoprawne, w tym także terminowe wywiązywanie się z tych zobowiązań. Zastosowanie instytucji umorzenia musi być spowodowane przyczynami, które mają charakter wyjątkowy. Takiego zaś charakteru nie ma okoliczność zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej ze względu na trudności związane z jej finansowaniem. Odnosząc się do zaległości za okres od grudnia 2000 r. do grudnia 2003 r., objętych tytułem wykonawczym z dnia 14 listopada 2005 r. (znak: [...]), organ orzekający wskazał, że nie uległy one przedawnieniu na skutek przerwania biegu terminu przedawnienia wobec dokonania czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia rachunku bankowego. Zobowiązania za miesiące od stycznia do listopada 2000 r. uległy natomiast wygaśnięciu. 4. W odwołaniu z dnia 23 września 2008 r. Spółka zarzuciła, że przy wydaniu decyzji pominięto okoliczności uzasadniające umorzenie wpłat ważnym interesem wnioskodawcy. Bez uzasadnienia postępowanie w przedmiotowej sprawie prowadzone było przez okres 3 lat, czym działano na szkodę odwołującej się, naliczając za ten okres odsetki. Niezbyt wnikliwie przeanalizowano sytuację ekonomiczną Spółki. Ograniczono się jedynie do zbadania dokumentów, z których wynika fakt zadłużenia. Nie zbadano natomiast okoliczności, w jakich doszło do powstania zadłużenia, w szczególności pomijając, iż było ono skutkiem nieprzewidzianych okolicznościach. Przychodnia wymagała doinwestowania oraz zakupu wielu urządzeń medycznych przeznaczonych dla osób niepełnosprawnych (m.in. zainstalowania windy). W 2003 r. najpoważniejszy zaś kontrahent Spółki zerwał z nią umowę, wynikiem czego stała się niewypłacalna i w konsekwencji generując straty, ogłoszono jej likwidację. W takim stanie rzeczy nie ma żadnych możliwości zapłacenia długu wobec PFRON. 5. Minister PiPS decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] września 2008 r. Stwierdził, iż w sprawie nie wystąpiły przesłanki warunkujące umorzenie zaległości i odsetek za zwłokę. Przytaczając treść art. 67a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), dalej: "O.p.", podkreślił, że instytucja umorzenia została skonstruowana na zasadzie uznania administracyjnego. Organ orzekający może zatem, lecz nie musi, umorzyć na wniosek strony w całości lub w części zaległe opłaty. Przesłankami przy tym takiego umorzenia są tylko sytuacje uzasadnione ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. Uprawnienie organu nie jest równoznaczne z obowiązkiem pozytywnego rozpatrywania każdego wniosku. Instytucja umorzenia traktowana jest jako szczególne odstępstwo od zasady ponoszenia zobowiązań. Minister PiPS podkreślił, że pomimo istniejących po stronie Spółki zobowiązań oraz trudnej sytuacji finansowej, zobowiązany jest także uwzględnić interes społeczny wyrażony w ustawowych celach działalności PFRON. Zaznaczył, iż zasadą jest ponoszenie obciążeń publicznoprawnych. Podejmowane natomiast przez Spółkę działania związane z rozwojem, przeprowadzanie inwestycji oraz rezygnacja przez strategicznego kontrahenta z jej usług i wypowiedzenie umowy najmu lokalu, nie mogły stanowić argumentu przemawiającego za uwzględnieniem wniosku. Stanowiłoby bowiem nieuzasadnione przeniesienie na PFRON kosztów związanych z inwestowaniem w rozwój Spółki. Ponadto, kalkulując koszty tej działalności przedsiębiorca powinien uwzględniać zarówno wydatki związane z regulowaniem należności publicznoprawnych, jak też związane z potrzebami inwestycyjnymi Spółki. Wiele przy tym podmiotów gospodarczych boryka się z trudnościami, czasami nieusuwalnymi, które mogą nawet doprowadzić do zaniechania działalności gospodarczej. Zastosowanie ulgi nie zapobiegnie też likwidacji bytu prawnego wnioskodawcy. Ryzyko zaś i koszty działalności gospodarczej ponosi przedsiębiorca. Nie mogą one być przerzucane na PFRON. Takie działanie byłoby niesprawiedliwe w stosunku do innych przedsiębiorców, którzy regulują zobowiązania publicznoprawne i powodowałoby utratę zaufania obywateli do organów podatkowych. Ponadto, należało wziąć pod uwagę ważny interes publiczny, jakim jest gromadzenie środków finansowych przez PFRON na rzecz osób niepełnosprawnych, mających problemy z uzyskaniem zatrudnienia i stałego źródła utrzymania. Odnosząc się do zarzutu Spółki dotyczącego naliczania odsetek ustawowych przez okres prowadzenia postępowania dotyczącego umorzenia zaległych wpłat, organ odwoławczy wyjaśnił, iż odsetki zostały naliczone na dzień wpłynięcia wniosku do PFRON. Minister PiPS dodatkowo zwrócił uwagę, że art. 49 ust. 5c ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2008 r. Nr 14, poz. 92), dalej "u.r.o.n.", wprowadza możliwość rozłożenia na raty zapłaty podatku lub zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę. 6. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca wniosła o uchylenie ww. decyzji w całości. Zarzuciła naruszenie: - art. 229 i art. 233 § 1 pkt 1 O.p. w związku z art. 49 ust. 1 u.r.o.n. przez nierozpoznanie i nierozstrzygnięcie sprawy co do istoty, lecz ograniczenie się wyłącznie do kontroli zasadności argumentów i twierdzeń organu pierwszej instancji; - art. 187 § 1, art. 122 i art. 191 O.p. w związku z art. 49 ust. 1 u.r.o.n. przez niewyjaśnienie w sposób dostateczny wszelkich okoliczności faktycznych dotyczących sytuacji finansowej i prawnej Spółki, przyczyn zaistnienia takiej sytuacji i ich związku z działalnością Spółki w interesie publicznym, niewyjaśnienie ważnego interesu Spółki w umorzeniu zaległych wpłat, jak też okoliczności dotyczących obiektywnej, prawnej niemożności uiszczenia zaległych wpłat; - art. 191 O.p. w związku z art. 67a § 1 pkt 3 O.p. w związku z art. 49 ust. 1 u.r.o.n. przez dowolną, wybiórczą i wewnętrznie sprzeczną ocenę materiału dowodowego, przejawiającą się w szczególności w nieuzasadnionym i niedozwolonym przeciwstawianiu ważnego interesu Spółki w umorzeniu spłat interesowi publicznemu; - art. 210 § 1 pkt 4, pkt 6 oraz § 4 O.p. w związku z art. 49 ust. 1 u.r.o.n. przez błędne wskazanie podstawy prawnej oraz niewyjaśnienie podstawy faktycznej i prawnej zgodnie z wymogami wskazanych wyżej przepisów prawa; - art. 67a § 1 pkt 3 O.p. w związku z art. 49 ust. 1 u.r.o.n. przez ich błędną wykładnię, polegającą na: nieuzasadnionym przyjęciu, iż "ważny interes" w rozumieniu art. 67a § 1 pkt 3 O.p. dotyczy wyłącznie sytuacji nadzwyczajnych, nie zaś także normalnej sytuacji ekonomicznej podmiotu oraz jego interesu prawnego i faktycznego w umorzeniu należnych wpłat na PFRON; nieuzasadnionym przyjęciu, iż istnienie "interesu publicznego" wyłącza zastosowanie art. 67a § 1 pkt 3 O.p. pomimo istnienia "ważnego interesu" strony. Skarżąca wniosła również na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z załączonych do niniejszej skargi dokumentów na okoliczności wskazane w jej uzasadnieniu. W szczególności dowodu z dokumentu "Informacja do bilansu na dzień 30 września 2008 r." z dnia 26 stycznia 2009 r. na okoliczność sytuacji finansowej Spółki. W uzasadnieniu skargi podniosła, że ocena ustaleń przedstawiona przez organ orzekający jest dość pobieżna i lakoniczna. Ogranicza się w zasadzie do stwierdzenia istnienia po stronie Spółki obowiązku zapłaty opłaty. Stwierdziła, że działalność gospodarcza dotyczyła bezpośrednio realizacji celów społecznych, a utrata płynności finansowej nastąpiła z przyczyn od niej niezależnych. Według Skarżącej, z decyzji Ministra PiPS nie wynika, aby rozważając przesłankę ważnego interesu strony w jakikolwiek sposób zbadano faktyczną możliwość dokonania zaległych spłat i negatywne konsekwencje wydanych decyzji odmawiających umorzenia. Pominięto zupełnie argumentację dotyczącą obiektywnej niemożności dokonania zapłaty i negatywnych konsekwencji odmowy umorzenia. Tymczasem od 2004 r. Spółka nie prowadziła działalności gospodarczej i nie osiągała realnych zysków. Zysk wykazany w bilansie na dzień 30 września 2008 r. wynikał z umorzenia przez Prezesa PFRON odsetek od należnych kwot na mocy decyzji z dnia [...] września 2008 r. 7. W odpowiedzi na skargę Minister PiPS podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek zupełnie z innych przyczyn niż w niej wskazane. I. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej "P.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, o czym stanowi art. 134 § 1 ww. ustawy. Może zatem wyeliminować z obrotu prawnego zaskarżony akt także z powodów, które w skardze nie zostały podniesione a stanowią o wydaniu aktu z naruszeniem prawa. II. Przedmiotem zaskarżenia była decyzja Ministra PiPS z dnia [...] grudnia 2008 r., utrzymująca w mocy decyzję Prezesa PFRON z dnia [...] września 2008 r. w przedmiocie umorzenia zaległych wpłat oraz odsetek na PFRON za okres od stycznia 2000 r. do grudnia 2003 r. Decyzję pierwszoinstancyjną wydano w wyniku rozpatrzenia wniosku z dnia 14 października 2005 r. Z akt administracyjnych wynika, a wspomnieć trzeba, że w świetle art. 133 § 1 P.p.s.a. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy, że powyższy wniosek zawierał żądanie umorzenia zadłużenia z tytułu obowiązkowych wpłat na PFRON. Został on złożony w imieniu Spółki przez jej pełnomocnika – radcę prawnego S. P.. Wniosek ten nie został jednak podpisany przez wskazanego pełnomocnika. Brak podpisu oznacza natomiast, że określona w treści wniosku osoba nie złożyła oświadczenia woli w nim wyrażonego. Brak formalny złożonego podania (takim brakiem jest nie opatrzenie podania podpisem) do czasu jego prawidłowego usunięcia, czyni podanie bezskutecznym. Tym samym uniemożliwia przystąpienie do załatwienia sprawy inicjowanej złożonym wnioskiem i w konsekwencji rozstrzygnięcie zawartego w nim żądania. III. Do postępowania w przedmiocie umorzenie wpłat na PFRON inicjowanego ww. wnioskiem znajdowały zastosowanie - na mocy art. 49 ust. 1 u.r.o.n. - przepisy Ordynacji podatkowej. Zgodnie z nimi podanie wniesione pisemnie powinno być podpisane przez wnoszącego (art. 168 § 3 zdanie pierwsze O.p.), a w przypadku nie spełnienia tego wymogu organ ma obowiązek wezwać wnoszącego podanie do usunięcia takiego braku w terminie 7 dni, z pouczeniem, że nie wypełnienie określonego w wezwaniu warunku spowoduje pozostawienie podania bez rozpatrzenia (art. 169 § 1 O.p.). Nie usunięcie braku formalnego w wyznaczonym terminie zamyka więc drogę do procedowania nad złożonym wnioskiem co do meritum. W powyższym stanie rzeczy organ właściwy do rozpatrzenia podania z dnia 14 października 2005 r. powinien był w pierwszej kolejności wezwać we wskazanym wyżej trybie art. 169 § 1 O.p. pełnomocnika Spółki do podpisania złożonego przez niego podania. Nie czyniąc tego naruszył wskazany przepis w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dokonał bowiem rozpatrzenia wniosku co do meritum, mimo, że wniosek bez podpisu był bezskuteczny. IV. W ponownie prowadzonym postępowaniu Prezes PFRON, z uwagi na odwołanie pełnomocnictwa radcy prawnemu S. P., o czym poinformował likwidator Spółki pismem z dnia 19 sierpnia 2008 r., wezwie bezpośrednio Spółkę do podpisania podania z dnia 14 października 2005 r. w trybie, który Sąd już wyżej wskazał. W przypadku usunięcia braku w wyznaczony terminie organ rozpatrzy wniosek i wyda decyzję; w przypadku zaś nie usunięcia braku – pozostawi wniosek bez rozpatrzenia wydając stosowne postanowienie. V. Uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie sąd uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. W myśl natomiast art. 135 tej ustawy sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, na podstawie art. 152 P.p.s.a., czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku. Wobec przedstawionego stanu faktycznego i prawnego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w oparciu o wskazane przepisy orzekł jak w sentencji. VI. Odnośnie do wniosku o zwrot kosztów, Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 200 P.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Do kosztów tych zalicza się między innymi koszty sądowe, w tym wpis, o czym stanowi art. 205 § 1 oraz art. 212 § 1 P.p.s.a. Wniosek o zwrot kosztów Sąd rozstrzygnął zatem w oparciu o wskazane przepisy, zasądzając na rzecz Skarżącej kwotę 200 zł, stanowiącą uiszczony w sprawie wpis sądowy.